Üç büyük güç yeni dünya düzeninin hesabını yaparken, en zor durumda olan lider belki de dünyanın en güçlü devletinin başkanı Donald Trump’tır. Çünkü Rusya’nın Ukrayna savaşından çıkış yolu aradığı, Çin’in zaman kazanarak güç biriktirdiği bir dönemde Amerika, Ortadoğu’dan nasıl çıkacağını değil, yeni bir savaşa nasıl sürüklenmeyeceğini düşünmek zorundadır.
Arzu ÜNAL
Dünya siyasetinde bazen en güçlü görünen devlet, en fazla hareket kabiliyetine sahip devlet değildir. Bazen dünyanın en büyük ordusuna sahip olmak, dünyanın en büyük çıkmazına sahip olmak anlamına gelir. Bugün Amerika Birleşik Devletleri’nin karşı karşıya bulunduğu stratejik tehlike tam da budur. Rusya, Ukrayna savaşının yükünü hafifletecek bir siyasi çözüm ararken Çin, doğrudan savaşmadan ekonomik ve teknolojik gücünü büyütmeye çalışıyor. Amerika ise Avrupa’nın güvenliğini, İsrail’in savunmasını, İran’ın bölgesel etkisini, Körfez ülkelerinin beklentilerini ve kendi küresel liderliğini aynı anda yönetmek zorunda.
Üstelik bütün bunları Amerikan toplumunun yeni ve uzun savaşlara giderek daha fazla kuşkuyla baktığı bir ortamda yapmak zorunda.
Trump’ın önündeki temel soru artık Amerika’nın ne kadar güçlü olduğu değildir. Amerika’nın bu gücü ne kadar süreyle, hangi maliyetle ve hangi siyasi sonuç için kullanabileceğidir.
Üç büyük güç, üç farklı strateji: Kim zaman kazanıyor?
Yeni dünya düzenini anlamak için yalnızca liderlerin açıklamalarına değil, devletlerin neyi kazanmak ve hangi yükten kurtulmak istediklerine bakmak gerekir.
Rusya’nın önceliği Ukrayna savaşını kendi güvenlik ve nüfuz hedeflerine mümkün olduğunca uygun şartlarda sonuçlandırmaktır. Çin’in önceliği, Amerika ile doğrudan askeri çatışmaya girmeden küresel üretim, ticaret, teknoloji ve finans alanlarında daha güçlü bir konuma yükselmektir.
Amerika’nın önceliği ise aynı anda hem Avrupa’da hem Ortadoğu’da hem de Pasifik’te belirleyici güç olarak kalabilmektir. Burada çok önemli bir stratejik farklılık vardır.
Rusya bir cephedeki yükünü azaltmak istiyor. Çin yeni bir cephe açmamaya çalışıyor. Amerika ise mevcut cephelerin hiçbirini kolayca terk edemiyor.
Bu nedenle Washington’ın sorunu yalnızca rakiplerinin güçlenmesi değildir.
Asıl sorun, Amerika’nın üstlendiği küresel sorumlulukların kendi stratejik hareket alanını daraltmaya başlamasıdır.
Rusya Ukrayna savaşından kurtulursa gerçek kazancı ne olur?
Rusya açısından Ukrayna savaşı yalnızca toprak meselesi değildir. Aynı zamanda NATO’nun genişlemesi, Avrupa güvenlik mimarisi, Karadeniz dengesi ve Rusya’nın büyük güç statüsüyle ilgilidir. Moskova için en uygun sonuç, askeri kazanımlarının en azından bir bölümünü siyasi pazarlık masasında koruyabilmek ve uzun süreli savaş ekonomisinin yükünü azaltmaktır.
Böyle bir sonuç Rusya’ya üç stratejik avantaj sağlayabilir.
Birincisi, askeri ve ekonomik kaynaklarını yeniden toparlama fırsatı bulur.
İkincisi, Avrupa’nın güvenlik politikalarında Rusya’yı tamamen dışlayan bir düzen kurulmasını zorlaştırır.
Üçüncüsü, Ortadoğu, Afrika, Kafkasya ve Orta Asya’daki diplomatik faaliyetlerine daha fazla kaynak ayırabilir.
Ancak burada bir ayrımı unutmamak gerekir: Rusya’nın savaştan çıkması, savaşı kesin olarak kazandığı anlamına gelmez. İşgalin maliyeti, yaptırımlar, insan kayıpları ve uzun vadeli güvenlik sorunları devam edebilir.
Buna rağmen Moskova, Ukrayna cephesindeki yükünü azaltırken Amerika Ortadoğu’da yeni bir askeri krize sürüklenirse, küresel stratejik denge Rusya lehine değişebilir.
İşte Putin’in elde edebileceği en önemli avantaj budur:
Rusya kendi savaşını azaltırken Amerika’nın yeni bir savaşın maliyetini üstlenmesi.
Shenzhen zirvesinin gerçek mesajı: Büyük güçler barışı konuşuyor ama savaşları bitiremiyor
19 Kasım 2026’da Çin’in Shenzhen kentinde Donald Trump, Vladimir Putin ve Şi Cinping’in bir araya gelmesi, yeni dünya düzeni açısından tarihi bir görüntü oluşturdu.
Üç liderin görüşmesinin ardından nükleer savaşın önlenmesi, Birleşmiş Milletler reformu ve enerji arzı gibi konuları içeren bir barış bildirisi açıklandı. Ancak bildiride ne Ukrayna savaşını ne de İran savaşını sona erdirecek somut bir anlaşma yer aldı.
İşte bu durum üzerinde dikkatle düşünmek gerekir.
Dünyanın en büyük üç gücü bir masaya oturabiliyor fakat dünyanın en tehlikeli iki savaşına kesin bir çözüm getiremiyor.
Çünkü artık mesele yalnızca barış istemek değildir.
Mesele, barışın hangi şartlarda ve kimin çıkarına kurulacağıdır.
Putin açısından bu zirve, Rusya’nın uluslararası sistemden dışlanamayacağını gösterme fırsatıydı.
Şi Cinping açısından Çin’in küresel diplomasinin merkezinde bulunduğunu gösteren bir başarıydı.
Trump açısından ise hem savaşları sona erdirebilen hem de dünya düzenini şekillendirebilen bir lider olduğunu kanıtlama fırsatıydı.
Fakat ortada önemli bir çelişki var.
Putin masadan diplomatik meşruiyet kazanarak ayrılabilir. Çin küresel arabuluculuk rolünü güçlendirebilir. Trump ise kendi başlattığı ya da sürdürdüğü askeri baskının sonuçlarıyla yüzleşmek zorundadır.
Bu nedenle zirvenin en zor sınavı Washington için başlamaktadır.
Amerika Ortadoğu’dan neden kolayca çıkamaz?
Amerika’nın Ortadoğu’daki varlığı yalnızca askeri üslerden ibaret değildir.
Bölgedeki Amerikan gücü, birbirine bağlı beş temel unsur üzerine kuruludur: İsrail’in güvenliği, Körfez ülkeleriyle savunma ilişkileri, enerji ticaretinin güvenliği, İran’ın bölgesel etkisinin sınırlandırılması ve uluslararası deniz yollarının korunması.
Washington bölgedeki askeri varlığını ciddi biçimde azaltırsa bu alanlarda yeni dengeler ortaya çıkabilir.
Ancak askeri varlığını sürdürmesi de giderek daha yüksek maliyet anlamına gelmektedir.
İşte Amerika’nın Ortadoğu paradoksu budur.
Kalırsa maliyet ödeyecek. Çekilirse nüfuz kaybı riskiyle karşılaşacak. Savaşırsa yeni düşmanlıklar üretecek. Savaşmazsa caydırıcılığının sorgulanmasından endişe edecek.
Elbette Amerika’nın Ortadoğu’dan tamamen çıkması zorunlu değildir. Daha sınırlı askeri varlık, bölgesel ortaklarla yük paylaşımı ve diplomatik anlaşmalarla farklı bir düzen kurabilir.
Fakat bunun için Washington’ın şu gerçeği kabul etmesi gerekir:
Ortadoğu, yalnızca askeri üstünlükle yönetilebilecek bir bölge değildir.
Burada tarih, mezhep, enerji, kimlik, devlet çıkarları ve toplumların hafızası iç içe geçmiştir.
Bir ülkenin hava savunmasını etkisiz hale getirebilirsiniz.
Fakat o ülkenin siyasi iradesini, toplumsal hafızasını ve direnme kapasitesini yalnızca bombardımanla ortadan kaldıramazsınız.
İran savaşı yeniden mi başlıyor? Asıl tehlike savaşın hiç bitmemiş olması
Bugün en kritik mesele İran’dır.
28 Şubat 2026’da başlayan ABD-İsrail savaşı, yoğun saldırıların azalmasına rağmen kalıcı bir barışla sonuçlanmış değildir. Kasım ayında Washington ile Tahran arasında deniz ablukası, yaptırımlar, nükleer denetimler ve güvenlik talepleri üzerinden ciddi bir çıkmaz devam etmektedir.
Trump’ın 19 Kasım’daki açıklamalarında yeni büyük saldırılar konusunda acele etmediğini ve kararını gelecek yılın başına bırakabileceğini söylemesi dikkat çekicidir. Bu açıklama savaşın yeniden genişlemesinin kesinleştiğini değil, askeri seçeneğin hâlâ masada tutulduğunu göstermektedir.
Bu noktada çok önemli bir stratejik soru ortaya çıkıyor:
Amerika İran’ı yeniden vurursa ne kazanacak?
Nükleer programı tamamen ortadan kaldırabilecek mi?
İran’ın bölgesel etkisini sona erdirebilecek mi?
İran yönetimini taviz vermeye zorlayabilecek mi?
Yoksa yeni saldırılar İran toplumunda dış müdahaleye karşı daha güçlü bir direnç mi oluşturacak?
Üstelik İran, Irak veya Afganistan’la aynı jeopolitik özelliklere sahip değildir.
Geniş coğrafyası, nüfusu, füze kapasitesi, enerji yolları üzerindeki konumu ve bölgesel ilişkileri nedeniyle İran’la savaşın maliyeti yalnızca iki ülkeyle sınırlı kalmaz.
Hürmüz Boğazı’nda yaşanabilecek yeni bir kriz, Körfez ülkelerinin enerji altyapısını, Asya’nın petrol tedarikini ve Avrupa’nın ekonomik istikrarını doğrudan etkileyebilir.
İran’la savaşın en büyük tehlikesi, Amerika’nın askeri olarak güçlü olmasına rağmen siyasi sonucu kontrol edememesidir.
Trump’ın iki kapısı var: İkisinin arkasında da siyasi risk bulunuyor
Birinci kapı: Savaşı durdurmak ve anlaşmak
Trump İran’la uzlaşırsa Amerikan kamuoyuna yeni bir savaşı önlediğini söyleyebilir. Ancak anlaşma İran’ın nükleer kapasitesini yeterince sınırlandırmazsa, İsrail’den ve Washington’daki sertlik yanlılarından ağır eleştiriler gelebilir. İran yönetiminin ayakta kalması bile bazı çevreler tarafından başarısızlık olarak sunulabilir.
İkinci kapı: Savaşı yeniden genişletmek
Trump yeni saldırılarla askeri üstünlük gösterebilir. Fakat İran’ın karşılık vermesi, Körfez’deki enerji tesislerinin hedef alınması, Amerikan kayıplarının artması ve savaşın uzaması ihtimali vardır. Askeri başarı, kalıcı siyasi başarıyı garanti etmez.
İşte Trump’ın sıkıştığı yer burasıdır.
Savaşı durdurursa neden başladığını açıklamak zorunda kalabilir.
Savaşı sürdürürse ne zaman ve nasıl bitireceğini açıklamak zorunda kalacaktır.
Fakat üçüncü bir yol da vardır: Askeri baskıyı kontrollü biçimde azaltırken, denetlenebilir bir nükleer anlaşma ve bölgesel güvenlik düzeni kurmak.
Bu yol zordur. Çünkü hem Washington hem Tahran karşı tarafın ilk tavizi vermesini beklemektedir.
Trump’ın gerçek başarısı İran’ı kaç defa vurduğuyla değil, İran meselesini yeniden savaşa ihtiyaç duymadan çözebilmesiyle ölçülecektir.
İsrail’in güvenliği ile Amerika’nın küresel çıkarları her zaman aynı şey değildir
Ortadoğu denkleminin en hassas noktalarından biri Amerika-İsrail ilişkisidir.
İsrail açısından İran, doğrudan ulusal güvenlik tehdidi olarak görülmektedir. Bu nedenle İsrail yönetimi, İran’ın nükleer ve füze kapasitesinin mümkün olduğunca zayıflatılmasını istemektedir.
Amerika açısından ise mesele daha geniştir.
Washington yalnızca İsrail’in güvenliğini değil, Çin’le rekabeti, Rusya’yla ilişkileri, küresel enerji piyasalarını, Amerikan ekonomisini ve kendi askeri kapasitesinin sürdürülebilirliğini de düşünmek zorundadır.
Bu iki yaklaşım her zaman aynı sonucu üretmez.
İsrail için kabul edilebilir görünen bir askeri operasyon, Amerika açısından küresel ölçekte pahalı bir stratejik yük oluşturabilir.
Dolayısıyla Trump’ın önündeki en zor kararlardan biri, İsrail’in güvenlik talepleriyle Amerika’nın uzun vadeli çıkarları arasında sürdürülebilir bir denge kurmaktır.
Bir büyük güç için en tehlikeli durum, müttefikini korumakla müttefikinin bütün stratejik tercihlerini üstlenmek arasındaki farkı kaybetmesidir.
Çin neden savaşmadan kazanma ihtimaline sahip?
Çin’in stratejisi Amerika’dan farklıdır.
Pekin için Ortadoğu’da doğrudan askeri çatışmaya girmek büyük bir risk taşır.
Çünkü Çin’in ekonomik büyümesi, enerji ithalatı ve uluslararası ticaret yollarının açık kalmasına bağlıdır. Bu nedenle Çin hem İran’la hem Suudi Arabistan’la hem de diğer Körfez ülkeleriyle ilişkilerini korumaya çalışmaktadır.
Kasım 2026’da Pekin’in Umman, İran ve Suudi Arabistan’la yoğun diplomatik temaslar yürütmesi, bölgesel güvenlik düzeninde daha fazla söz sahibi olmak istediğini göstermektedir.
Çin’in stratejik avantajı burada ortaya çıkıyor. Amerika askeri güvenlik sağlama sorumluluğunu üstlenirken Çin ticaret, yatırım, teknoloji ve diplomasi üzerinden nüfuz kazanabilir.
Ancak Çin de sınırsız kazanç sağlayamaz. Hürmüz’deki kesintiler Çin’in enerji güvenliğini doğrudan tehdit etmektedir. Yani Pekin’in istediği şey Amerika’nın tamamen başarısız olması değil, Amerika’nın tek başına kuralları belirleyemediği ama ticaretin sürdüğü bir bölgesel düzendir.
Çin’in hedefi Ortadoğu’nun yeni askeri hâkimi olmak değil, Ortadoğu’nun geleceğinde vazgeçilmez ekonomik ve diplomatik ortak hâline gelmektir.
Rusya’nın gizli avantajı: Amerika’nın dikkatinin dağılması
Şimdi yeniden Rusya’ya dönelim. Putin’in en büyük stratejik avantajı, Amerika’nın aynı anda birçok cephede dikkat ve kaynak harcamak zorunda kalması olabilir.
Washington İran’a daha fazla askeri güç ayırdıkça Avrupa’daki güvenlik dengelerine ayırabileceği siyasi dikkat azalabilir. Ortadoğu’da enerji krizi derinleştikçe Rus enerji kaynaklarının küresel piyasalardaki stratejik önemi artabilir.
Amerika ile Avrupa arasında Ukrayna’nın geleceğine ilişkin görüş ayrılıkları büyürse Moskova bu farklılıklardan diplomatik avantaj elde etmeye çalışabilir.
Ancak bunların hepsi ihtimaldir; otomatik sonuç değildir.
Rusya’nın kendi ekonomisi ve askeri kapasitesi de uzun savaşın ciddi baskısı altındadır.
Yine de büyük stratejik resimde şu gerçek değişmiyor:
Bir büyük gücün kazanması için her zaman yeni bir zafer elde etmesi gerekmez. Bazen rakibinin daha fazla maliyet üstlenmesi yeterlidir.
Putin’in hesabı tam da bu mantığa dayanıyor olabilir.
Avrupa masada mı, yoksa masanın konusu mu?
Üç büyük liderin görüşmesinde Avrupa’nın bulunmaması, Avrupa’nın stratejik geleceği açısından önemli bir işarettir.
Çünkü Ukrayna savaşı Avrupa’nın güvenliğini doğrudan ilgilendirmektedir.
Buna rağmen savaşın sona erdirilmesi ve gelecekteki güvenlik düzeni konusunda Washington ile Moskova arasındaki görüşmeler belirleyici hâle gelebilmektedir.
Avrupa Birliği ekonomik büyüklüğüne rağmen ortak savunma kapasitesi, enerji güvenliği ve dış politika kararlarında yeterince hızlı hareket edemediği zaman büyük güç pazarlıklarında etkisini kaybetme riskiyle karşılaşmaktadır.
Ancak Avrupa’yı tamamen dışlanmış görmek de doğru değildir. Ukrayna’nın yeniden inşası, güvenlik garantileri, yaptırımlar ve kıtanın savunma düzeni Avrupa ülkeleri olmadan sürdürülebilir biçimde karara bağlanamaz.
Asıl soru şudur:
Avrupa kendi güvenliğini belirleyen bir güç mü olacak, yoksa güvenliği başkalarının pazarlıklarına bağlı bir coğrafya mı hâline gelecek?
Bu soru yalnızca Avrupa için değil, bütün orta ölçekli güçler için geçerlidir.
Türkiye bu yeni denklemde nerede durmalı?
Türkiye açısından mesele Amerika’nın kazanması veya Rusya’nın kaybetmesi değildir.
Türkiye’nin önceliği, kendi güvenliğini, ekonomik çıkarlarını ve bölgesel hareket alanını koruyacak bir düzenin kurulmasıdır. Çünkü Türkiye aynı anda Karadeniz, Kafkasya, Balkanlar, Doğu Akdeniz ve Ortadoğu ile doğrudan ilişkili bir ülkedir.
Ukrayna savaşının devam etmesi Karadeniz güvenliğini etkiler.
İran savaşının genişlemesi sınır güvenliğini, enerji fiyatlarını, ticaret yollarını ve göç hareketlerini etkileyebilir. Amerika’nın Ortadoğu’daki askeri varlığını değiştirmesi ise Suriye, Irak ve Doğu Akdeniz dengelerini yeniden şekillendirebilir.
Bu nedenle Türkiye’nin üç temel stratejik hedefi bulunmalıdır: Savaşların bölgesel yayılmasını önlemek, diplomatik arabuluculuk kapasitesini güçlendirmek ve savunma ile enerji alanlarında dışa bağımlılığını azaltmak.
Türkiye’nin değeri yalnızca coğrafi konumundan kaynaklanmaz.
Türkiye’nin asıl değeri, farklı güç merkezleriyle aynı anda konuşabilme ve krizlerin sonuçlarını doğrudan etkileyebilme kapasitesidir. Ankara bu kapasiteyi koruyabilirse yeni dünya düzeninde yalnızca gelişmeleri izleyen değil, dengeleri etkileyen ülkelerden biri olabilir.
Trump neden üç lider arasında en sıkışmış olanı?
Putin’in önceliği daha belirgin: Ukrayna savaşından mümkün olduğunca avantajlı çıkmak.
Şi Cinping’in önceliği de belirgin: Çin’in ekonomik ve teknolojik yükselişini sürdürmek, doğrudan büyük güç savaşından kaçınmak.
Trump’ın ise birbiriyle çelişebilen hedefleri var.
Hem savaşları bitiren başkan olmak istiyor hem Amerikan caydırıcılığını korumak zorunda.
Hem Ortadoğu’daki maliyetleri azaltmak istiyor hem İran üzerinde baskıyı sürdürmek istiyor.
Hem Çin’e odaklanmak istiyor hem Rusya’nın Avrupa’daki etkisini sınırlamak zorunda.
Hem Amerikan ekonomisini güçlendirmek istiyor hem savaşların doğurduğu enerji ve savunma maliyetleriyle karşılaşıyor.
Bu çelişkiler Trump’ı siyasi bakımdan son derece zor bir noktaya getiriyor.
Fakat bu durum Amerika’nın mutlaka kaybedeceği anlamına gelmez.
Amerika hâlâ büyük askeri, ekonomik, teknolojik ve diplomatik kapasiteye sahiptir.
Asıl mesele bu kapasitenin hangi hedefler için kullanılacağıdır.
Trump’ın en büyük tehlikesi güçsüz olması değil, gücünü kullanabileceği alanların çokluğu nedeniyle önceliklerini kaybetmesidir.
Önümüzdeki dönemin üç stratejik ihtimali
| Senaryo | Muhtemel sonuç |
|---|---|
| İran’la yeni ve geniş çaplı savaş | Enerji şoku, bölgesel istikrarsızlık, ABD’nin maliyetlerinin artması |
| İran’la denetlenebilir anlaşma | ABD’nin askeri yükünün azalması, Trump’ın diplomatik başarı elde etmesi |
| Uzun süreli savaşsız çıkmaz | İran’a baskının sürmesi, ABD kaynaklarının bağlanması, Çin ve Rusya’ya diplomatik fırsatlar |
Bana göre en tehlikeli senaryo üçüncüsüdür.
Çünkü savaşın bitmediği, barışın kurulmadığı, yaptırımların sürdüğü ve tarafların birbirini sürekli tehdit ettiği bir ortam yıllarca devam edebilir.
Böyle bir süreçte hiçbir taraf kesin zafer kazanamaz.
Ama herkes ekonomik, siyasi ve toplumsal bedel öder.
Yeni dünya düzeninde kazanan, savaşı başlatan değil savaştan çıkabilen olacak
Yirminci yüzyılda büyük güç olmanın ölçülerinden biri savaş kazanabilmekti.
Yirmi birinci yüzyılda ise büyük güç olmanın ölçüsü giderek değişiyor.
Artık yalnızca ordunun büyüklüğü değil, ekonomik dayanıklılık, teknoloji üretimi, enerji güvenliği, diplomatik esneklik ve toplumun uzun krizlere dayanma kapasitesi belirleyici oluyor.
Rusya Ukrayna savaşından avantajlı bir uzlaşmayla çıkabilirse önemli bir stratejik kazanım elde edecektir. Çin doğrudan savaşa girmeden ekonomik gücünü artırabilirse kendi uzun vadeli hedeflerine yaklaşacaktır. Amerika ise İran ve Ortadoğu krizlerini yönetilebilir bir diplomatik düzene dönüştürebilirse küresel liderliğini daha sürdürülebilir hâle getirebilir.
Fakat Washington her sorunu askeri güç kullanarak çözmeye çalışırsa, üstünlüğünün kendisi bir maliyet tuzağına dönüşebilir. Çünkü bir devletin bütün savaşları kazanabilecek silahlara sahip olması, bütün savaşların siyasi sonuçlarını kazanabileceği anlamına gelmez.
Trump’ın önündeki asıl savaş İran’la değil, zamanla
Dünya tarihi bize önemli bir gerçeği öğretiyor.
Büyük imparatorluklar ve büyük devletler yalnızca dış düşmanları yüzünden zayıflamaz.
Bazen taşıyamayacakları kadar çok sorumluluk üstlendikleri için zayıflarlar.
Bugün Amerika’nın karşı karşıya olduğu en büyük tehlike de budur.
Trump, İran’a yeni bir saldırı emri verebilir.
Amerikan ordusu önemli askeri hedefleri vurabilir.
Washington yeni yaptırımlar uygulayabilir.
Fakat bütün bunların sonunda aynı soru yeniden ortaya çıkacaktır:
Peki sonra ne olacak?
İran teslim olmazsa ne olacak?
İsrail yeni güvenlik talepleriyle gelirse ne olacak?
Körfez ülkeleri yeni savaşın maliyetini üstlenmek istemezse ne olacak?
Çin ekonomik ve diplomatik nüfuzunu genişletirse ne olacak?
Rusya Ukrayna cephesindeki yükünü azaltıp başka bölgelerde daha etkin hâle gelirse ne olacak?
İşte gerçek liderlik, bu soruların cevaplarını savaş başlamadan verebilmektir.
Shenzhen’deki üçlü zirve belki de yeni dönemin en önemli işaretlerinden biridir. Ancak henüz barışın kurulduğunu değil, büyük güçlerin kendi maliyetlerini azaltacak yeni bir denge aradığını göstermektedir.
Putin bu süreçten diplomatik avantajla çıkmış olabilir.
Şi Cinping, Çin’in küresel ağırlığını bir kez daha göstermiştir.
Trump ise hâlâ en zor sorunun cevabını arıyor:
Amerika Ortadoğu’da savaşı büyütmeden nasıl güçlü kalacak?
Çünkü savaşı durdurmak siyasi cesaret gerektirir.
Savaşı sürdürmek askeri güç gerektirir.
Ama savaşı bitirdikten sonra kalıcı bir düzen kurmak devlet aklı gerektirir.
Ve bugün dünyanın ihtiyacı olan şey, daha büyük savaşlar değil, daha güçlü bir devlet aklıdır.
Unutulmamalıdır: Bir süper güç için en büyük yenilgi, savaş meydanında kaybetmek değil; kazandığı askeri üstünlüğü siyasi bir sonuca dönüştürememektir.
Geleceğin dünyasında en güçlü lider, son kurşunu atan değil, yeni bir savaşa ihtiyaç bırakmayan lider olacaktır.
