Arzu ÜNAL

Hayatta bazı şeylerin fiyatı vardır; bazı şeylerin ise yalnızca bedeli.

Bir ev satın alabilirsiniz. Bir makam elde edebilirsiniz. Para kazanabilir, imkânlarınızı büyütebilir, dünyanın birçok yerini gezebilirsiniz. Kitaplar okuyabilir, eğitimler alabilir, çok bilgili insanlarla aynı masaya oturabilirsiniz.

Fakat tecrübeyi satın alamazsınız.

Çünkü tecrübe; yılların, hataların, doğruların, kayıpların, mücadelelerin, insan ilişkilerinin, hayal kırıklıklarının ve yeniden ayağa kalkışların insanın zihninde bıraktığı izlerin toplamıdır.

Yılların birikimi, gözlemleri ve yaşanmışlıklarından süzülen düşünceler bir noktada birleşir. İşte biz buna tecrübe diyoruz. Tecrübe yaş almak değildir. Tecrübe, yaşadıklarından ders alabilmektir.

BİLGİ ÖĞRETİLİR, TECRÜBE YAŞANIR

Bilgi başkasından alınabilir.

Bir kitabı okuyarak yıllar önce yaşamış bir insanın düşüncelerine ulaşabilirsiniz. Üniversitede eğitim görebilir, dünyanın en iyi hocalarını dinleyebilirsiniz.

Fakat hayatın bazı dersleri vardır ki sınıfta öğretilmez. İnsanın kim olduğunu kaybettiğinde öğrenirsiniz.

Dostun kıymetini yalnız kaldığınızda, güvenin değerini ihanete uğradığınızda, zamanın önemini geç kaldığınızda, sağduyunun değerini öfkeyle yanlış karar verdiğinizde daha iyi anlarsınız.

İşte hayatın üniversitesi burada başlar.

Diploması yoktur. Mezuniyet töreni yoktur. Ama faturası ağırdır.

Bu nedenle yılların içinden geçmiş bir insanın birkaç cümlesinde, yüzlerce sayfalık kitaptan daha ağır bir hayat bilgisi bulunabilir.

TECRÜBENİN PARA BİRİMİ BEDELDİR

Her gerçek başarının arkasında görünmeyen bir bedel vardır.

İnsanlar çoğu zaman sonucu görür.

Makamı görür.

Serveti görür.

Başarıyı görür.

Alkışı görür.

Fakat o noktaya gelene kadar kaç gece uykusuz kalındığını, kaç kez yeniden başlanıldığını, kaç dostun kaybedildiğini, kaç kapının kapandığını, kaç defa yalnız kalındığını ve insanın kaç kez kendi korkularıyla mücadele ettiğini görmez.

Bu nedenle ben başarıya bakarken yalnızca “Neyi başardı?” diye sormam.

Bir soru daha sorarım:

“Bunun için hangi bedeli ödedi?”

Çünkü bedelini bilmediğimiz başarıyı doğru okuyamayız.

DİSİPLİN OLMADAN BAŞARI OLMAZ

İnsan bazen başarıyı yeteneğe bağlar.

Oysa yetenek kapıyı açabilir; insanı içeride tutan disiplindir.

Disiplin, kimse bakmadığında da çalışabilmektir.

Canınız istemediğinde görevinizi yapabilmektir.

Bugünün küçük zevklerini yarının büyük hedefleri uğruna erteleyebilmektir.

Başarı bir günlük büyük hamlelerden çok, yıllarca sürdürülen küçük doğruların toplamıdır.

Çünkü büyük işler çoğu zaman büyük sözlerle değil, tekrar edilen doğru alışkanlıklarla kurulur.

KARAKTER OLMADAN GÜÇ TEHLİKELİDİR

İnsan güç kazandığında aslında değişmez.

Çoğu zaman içinde sakladığını göstermeye başlar.

Makam, para ve yetki insan karakterinin büyüteci gibidir.

Merhametli insanın imkânı arttığında iyiliği büyür.

Kibirli insanın gücü arttığında kibri büyür.

Adaletli insan yetki aldığında çevresine güven verir.

Karakteri zayıf insan yetki aldığında ise çevresine korku verir.

Bu nedenle bir insanın ne kadar güçlü olduğundan önce şu soruyu sormalıyız:

Bu gücü taşıyabilecek karaktere sahip mi?

Çünkü karakter tarafından yönetilmeyen güç, bir süre sonra sahibini de çevresini de tüketir.

GÜVEN OLMADAN İLİŞKİ OLMAZ

İnsan ilişkilerinin görünmeyen sermayesi güvendir.

Ailede de böyledir.

Dostlukta da.

Ticarette de.

Siyasette de.

Devlet yönetiminde de.

Güven yıllarca inşa edilir, bazen birkaç dakika içinde kaybedilir.

Üstelik güven kaybolduğunda yalnızca bir ilişki bozulmaz; insanların birbirine bakışı değişir.

Bu nedenle söz vermek kolay, sözün arkasında durmak zordur.

Tecrübeli insan, herkese güvenmemeyi değil; güvenilecek insanı ayırt etmeyi öğrenir.

İnsan tanımak da başlı başına bir hayat ilmidir.

SORUMLULUK OLMADAN ÖZGÜRLÜK OLMAZ

Çağımız özgürlükten çok konuşuyor fakat sorumluluktan aynı ölçüde söz etmiyor.

Oysa gerçek özgürlük istediğini yapmak değildir.

Gerçek özgürlük, yaptığının sonucunu taşıyabilecek olgunluğa sahip olmaktır.

Karar veriyorsanız sonucunu üstleneceksiniz.

Bir makam istiyorsanız yükünü taşıyacaksınız.

Hak talep ediyorsanız görevinizi de yerine getireceksiniz.

Özgürlük ile sorumluluğu birbirinden ayırdığınızda ortaya özgür insan değil, sınır tanımayan birey çıkar.

Olgunluk ise insana şunu öğretir:

Her hakkın karşısında bir sorumluluk vardır.

İNSAN ÖNCE KENDİSİNİ YÖNETMELİDİR

Dünyayı değiştirmek isteyen çok insan gördüm.

Çevresini eleştiren çok insan gördüm.

Devleti, toplumu, kurumları, ailesini, arkadaşlarını değiştirmek isteyenleri gördüm.

Fakat insanın en zor yönettiği ülke, çoğu zaman kendi iç dünyasıdır.

Öfkesini yönetemeyen başkasını yönetemez.

Zamanını yönetemeyen büyük işler yönetemez.

Nefsini kontrol edemeyen gücü kontrol edemez.

Korkularının esiri olan insan başkalarına cesaret veremez.

Bu yüzden hayatı değiştirmek istiyorsak başlangıç noktası bellidir:

Önce kendimiz.

Kendi yanlışlarımızı düzeltmeden dünyanın yanlışlarını düzeltmeye kalkarsak bir süre sonra mücadele ettiğimiz yanlışların bir parçası hâline gelebiliriz.

GERÇEK, BEDEL ÖDEMEYİ GÖZE ALDIĞIMIZDA GÖRÜNÜR

Gerçeği görmek bazen kolaydır.

Zor olan, gördüğünüz gerçeğin arkasında durmaktır.

Çünkü hakikat bazen çıkarınıza uymaz.

Bazen dostlarınızı karşınıza aldırır.

Bazen makam kaybettirir.

Bazen yalnız bırakır.

Bazen yıllardır doğru sandığınız şeyin yanlış olduğunu kabul etmenizi gerektirir.

İnsan gerçeği ancak onun bedelini ödemeyi göze aldığı zaman gerçekten sahiplenmiş olur.

Herkes rahat zamanlarda doğruyu savunabilir.

Asıl mesele, doğru size zarar vermeye başladığında da onun yanında kalabilmektir.

İşte karakter burada ortaya çıkar.

İNSANIN GERÇEK YÜZÜ ZOR ZAMANLARDA ORTAYA ÇIKAR

İyi günlerde insanların çoğu birbirine benzer.

Sofra doluyken dost çoktur.

Güç varken çevre kalabalıktır.

Makam varken telefon susmaz.

İmkânınız varken sizi sevenlerin sayısını ölçemezsiniz.

Sonra hayat bir gün sizi sınar.

Makam gider.

Para azalır.

Kapılar kapanır.

İnsanlar dağılır.

İşte o zaman kimlerin yanınızda kaldığını görürsünüz.

Fakat zor zamanlar yalnızca çevrenizdeki insanların gerçek yüzünü göstermez.

Sizin de gerçek yüzünüzü ortaya çıkarır.

Kaybettiğinizde nasıl davranıyorsunuz?

Haksızlığa uğradığınızda adaletten vazgeçiyor musunuz?

Gücünüz azaldığında karakteriniz de azalıyor mu?

Yalnız kaldığınızda inandığınız değerleri koruyabiliyor musunuz?

Asıl sınav budur.

TECRÜBE İNSANA HER SAVAŞA GİRMEMEYİ ÖĞRETİR

Gençlikte insan her söze cevap vermek ister.

Her yanlışla mücadele etmeye çalışır.

Her tartışmayı kazanmayı önemser.

Yıllar geçtikçe başka bir şey öğrenir:

Her savaş kazanılmaya değmez.

Bazı insanları ikna edemezsiniz.

Bazı kapıları açmamak gerekir.

Bazı sözlere cevap vermemek en güçlü cevaptır.

Bazı kayıplar aslında kurtuluştur.

Bazı insanların hayatınızdan çıkması eksilmek değil, yükten kurtulmaktır.

Tecrübe insana yalnızca ne yapacağını öğretmez.

Bazen çok daha önemli bir şeyi öğretir:

Neyi yapmaması gerektiğini.

DÜNYAYA YÖN VERENLER DE HAYATIN İÇİNDEN ÇIKAR

Tarihe yön veren insanların önemli bir ortak noktası vardır: Yaşadıkları çağın şartlarını yalnızca seyretmemiş, onları okuyabilmişlerdir.

Çünkü liderlik sadece bilgi sahibi olmak değildir.

İnsanı tanımaktır.

Zamanı okumaktır.

Tehlikeyi önceden sezebilmektir.

Fırsatı başkalarından önce görebilmektir.

Gerektiğinde yalnız kalmayı göze alabilmektir.

Ve en önemlisi, bugünün alkışından vazgeçip yarının doğrusuna yürüyebilmektir.

İşte yılların birikimi burada stratejik akla dönüşür.

Dün yaşadığınız acı, bugün verdiğiniz kararın pusulası olur.

Dün yaptığınız hata, bugün başka bir hatayı önler.

Dün tanıdığınız insan, bugün insanları daha doğru okumanızı sağlar.

Böylece yaşanmışlık, yalnızca hatıra olmaktan çıkar; geleceği yöneten akla dönüşür.

YAŞLANMAK BAŞKA, OLGUNLAŞMAK BAŞKADIR

Her geçen yıl insanı yaşlandırır.

Ama her geçen yıl insanı olgunlaştırmaz.

Çünkü yaş otomatik olarak ilerler; tecrübe ise yaşananlardan sonuç çıkarabilme yeteneğidir.

Aynı hatayı yirmi yıl yapan insanın yirmi yıllık tecrübesi değil, yirmi kez tekrarlanmış yanlışı vardır.

Tecrübenin gerçek ölçüsü takvim değildir.

Muhakemedir.

İnsan dün yaptığı hatayı bugün yapmıyorsa büyümüştür.

Dün öfkelendiği yerde bugün susabiliyorsa olgunlaşmıştır.

Dün peşinden koştuğu değersiz şeylerden bugün vazgeçebiliyorsa öğrenmiştir.

Ve dün yalnız kendisini düşünürken bugün arkasından gelecekleri düşünmeye başlamışsa artık hayatı başka bir seviyeden okumaya başlamıştır.

HAYATIN EN PAHALI SERMAYESİ

Yılların sonunda insan şunu anlıyor:

Hayat bize yalnızca yaş vermiyor.

Dikkat edersek akıl veriyor.

İnsan tanımayı öğretiyor.

Sabretmeyi öğretiyor.

Kaybetmeyi öğretiyor.

Yeniden başlamayı öğretiyor.

Neye değer verip neden vazgeçmemiz gerektiğini öğretiyor.

Fakat bütün bunların bir bedeli var.

Bu yüzden tecrübe satın alınamaz.

Çünkü onun para birimi para değildir.

Zamandır.

Emektir.

Sabırdır.

Yanılmaktır.

Kaybetmektir.

Ayağa kalkmaktır.

Ve gerektiğinde hak bildiğin yolda yalnız yürüyebilmektir.

Hayatı değiştirmek isteyen insan önce kendisini değiştirmeli; başkalarını yönetmek isteyen önce kendisini yönetmeli; güç isteyen önce karakterini büyütmeli; özgürlük isteyen sorumluluk taşımayı öğrenmelidir.

Çünkü sonunda insanı büyük yapan sahip olduğu para, makam veya çevre değildir.

Ödediği bedellerden ne öğrendiği ve öğrendiklerini nasıl bir karaktere dönüştürdüğüdür.

Ve unutmayalım:

İnsanın gerçek yüzü rahat zamanlarda değil, zor zamanlarda ortaya çıkar.

Çünkü fırtına yalnızca geminin sağlamlığını değil, kaptanın kim olduğunu da gösterir.