Eline, Diline, Beline Sahip Ol; Gönlünü Aç, Sofranı Paylaş, Kimsenin Kalbini Kırma!

Anadolu İrfanından Günümüz İnsanına: Vicdan, Merhamet, Kul Hakkı ve İnsan Olabilmenin Medeniyet Mücadelesi

Arzu ÜNAL

İnsan bu dünyaya gelirken yanında hiçbir şey getirmez. Giderken de kazandığı serveti, oturduğu makamı, sahip olduğu evleri ve biriktirdiği malları yanında götüremez.

Fakat geride mutlaka bir şey bırakır. Kimisi güzel bir hatıra bırakır. Kimisi iyilikleriyle anılır.

Kimisi yetiştirdiği evlatlarla, yaptığı hayırlarla, dokunduğu gönüllerle yaşamaya devam eder.

Kimisi de kırdığı kalplerle, döktürdüğü gözyaşlarıyla ve insanların içinden yükselen ahlarla hatırlanır.

İşte insan hayatının en büyük muhasebesi burada başlar.

Önemli olan ne kadar yaşadığımız değil, yaşarken kaç insanın hayatını güzelleştirdiğimizdir.

Çünkü insanın gerçek zenginliği banka hesabında değil, arkasından edilen dualarda saklıdır.

Bir gün hepimiz bu dünyadan ayrılacağız.

O gün ne unvanlarımız konuşacak ne makamlarımız ne de servetimiz.

Geride kalan insanların dilinden dökülen birkaç cümle bizim gerçek hayat hikâyemizi anlatacaktır:

“Allah ondan razı olsun.” “Çok iyi bir insandı.” “Kimseyi incitmezdi.”

“Zor günümüzde elimizden tutmuştu.” Ya da tam tersi… “Çok can yaktı.”

“Kimsenin hakkını gözetmedi.” “Allah’a havale ediyorum.”

İnsan işte bu iki hatıradan hangisini bırakacağını yaşarken belirler.


1. AH ALMAK KOLAYDIR, DUA ALMAK EMEK İSTER

Eskiden büyüklerimiz bir insanı uğurlarken şöyle derlerdi:

“Evladım, sakın kimsenin ahını alma!”

Bu söz basit bir nasihat değildi. Bir hayat felsefesiydi. Bir ahlak öğretisiydi. Bir medeniyet anlayışıydı.

Çünkü bizim kültürümüzde insanın kalbi kutsal bir emanet olarak görülürdü.

Bir yetimin gözyaşını dökmek, bir yaşlının gönlünü kırmak, bir yoksulun hakkını yemek, bir çalışanın alın terini karşılıksız bırakmak büyük bir vicdan meselesiydi. Eskiden insanlar yalnızca kanunlardan korkarak dürüst yaşamazlardı.

Vicdanlarından utanırlardı. Komşunun hakkına el uzatmak ayıptı.

Yetimin malını yemek ayıptı. Bir insanın arkasından konuşmak ayıptı.

Birinin zor durumundan yararlanmak ayıptı. Verilen sözü tutmamak ayıptı.

Bugün ise maalesef bazı çevrelerde başarı, ne kadar çok kazandığımızla ölçülüyor. Oysa asıl sorulması gereken şudur:

Kazandığın paranın ne kadarı helal, elde ettiğin başarının ne kadarı adil, yükseldiğin makamın ne kadarı hak edilmiş?

Bir insanın hakkını yiyerek zenginleşmek başarı değildir. Bir başkasını ezerek yükselmek büyüklük değildir.

Bir insanı ağlatarak mutlu olmak ise gerçek mutluluk değildir. Unutmayalım:

Mazlumun ahından korkmayan insan, zamanla kendi vicdanının sesini de duyamaz hâle gelir.


2. ELİNE, BELİNE, DİLİNE SAHİP OL: BİR MEDENİYETİN AHLAK ANAYASASI

Anadolu’nun büyük gönül insanlarından Hacı Bektaş-ı Veli’ye atfedilen şu öğüt, yüzyıllardır insanımıza yol göstermektedir:

“Eline, beline, diline sahip ol.”

Bu öğüt yalnızca bireysel davranışları değil, toplumsal hayatın ahlaki temellerini de anlatır. Hacı Bektaş-ı Veli düşüncesi üzerine yapılan çalışmalarda bu ilkelerin insan sevgisi, güven, aile birliği ve toplumsal huzurla ilişkisi vurgulanmaktadır. 

Eline sahip ol!

Elini haksızlığa uzatma.

Başkasının malına göz dikme.

Gücünü zayıfın üzerinde kullanma.

Bir yetimin hakkını yeme.

Bir işçinin alın terini çalma.

Elin, insanlara zarar vermek için değil, iyilik yapmak için uzansın.

Düşeni kaldır.

Aç olanı doyur.

İhtiyaç sahibine yardım et.

Bir çocuğun başını okşa.

Yaşlı bir insanın elinden tut.

Çünkü insanın eli yalnızca kendisi için çalışıyorsa eksik kalır.

Asıl bereket, başkalarına uzanan ellerdedir.

Diline sahip ol!

Dil, insanın en büyük nimetlerinden biridir.

Fakat aynı zamanda en büyük imtihanlarından da biridir.

Bir sözle bir insanı hayata bağlayabilirsiniz.

Bir sözle bir insanın bütün umutlarını yıkabilirsiniz.

Bir cümleyle bir çocuğa cesaret verebilirsiniz.

Bir cümleyle o çocuğun özgüvenini yıllarca zedeleyebilirsiniz.

Bugün toplumumuzun en büyük sorunlarından biri de dilimizin merhametini kaybetmesidir.

İnsanlar birbirini dinlemeden yargılıyor.

Tanımadan suçluyor.

Araştırmadan konuşuyor.

Sosyal medyada bir insanın itibarını birkaç saniyede yok edebiliyor.

Oysa bizim medeniyetimizde sözün de bir ahlakı vardı.

Büyüklerimiz şöyle öğüt verirdi:

“Söz ağızdan çıkmadan senin esirindir; çıktıktan sonra sen onun esiri olursun.”

Öyleyse konuşmadan önce düşünelim.

Söyleyeceğimiz söz doğru mu? Gerekli mi? Adil mi?

Karşımızdaki insanı incitmeden söylemenin bir yolu var mı?

Dilimizden çıkan her söz, karakterimizin dünyaya açılan penceresidir.

Beline sahip ol!

İnsanın kendisine, ailesine ve başkalarına karşı sorumluluklarını unutmamasıdır.

Sadakattir. İffettir. Güvendir. Verilen söze bağlılıktır.

Aileyi yalnızca aynı çatı altında yaşamak olarak görmemektir.

Eşinin onurunu korumak, çocuklarına güven vermek, aile bağlarını sevgi ve sorumlulukla güçlendirmektir.

Çünkü güçlü aile yalnızca ekonomik imkânlarla kurulmaz.

Güvenle kurulur. Sadakatle yaşar. Merhametle büyür.


3. ELİN AÇIK, GÖNLÜN AÇIK, SOFRAN AÇIK OLSUN!

Anadolu insanının en güzel özelliklerinden biri paylaşma kültürüdür.

Bizim köylerimizde eskiden bir eve misafir geldiğinde önce kim olduğu sorulmazdı.

Önce sofra hazırlanırdı. Yolcu aç mı? Susuz mu? Yorgun mu? Bir ihtiyacı var mı? Bunlara bakılırdı.

Kapıdan giren insanın milliyeti, memleketi, makamı veya serveti önemli değildi.

Önemli olan insan olmasıydı. Çünkü bizim medeniyetimizde misafir yalnızca eve gelen kişi değildi.

Misafir, Allah’ın emaneti olarak görülürdü.

Açık el, yalnızca para veren el değildir

Bazen bir insanın ihtiyacı para değildir.

Dinlenmektir.

Anlaşılmaktır.

Hatırlanmaktır.

Bir telefonla aranmak, bir selamla karşılanmak, bir güzel sözle teselli edilmektir.

Bugün büyük şehirlerde binlerce insan kalabalıkların ortasında yalnızlık yaşıyor.

Aynı apartmanda yıllarca oturup birbirini tanımayan komşular var.

Yan dairede hasta yatan yaşlıdan haberi olmayan insanlar var.

Bir lokma ekmeğe muhtaç komşusunun kapısını çalmayanlar var.

Peki, biz ne zaman bu kadar uzaklaştık birbirimizden?

Ne zaman kapılarımızı güvenlik sistemleriyle güçlendirirken gönüllerimizin kapılarını kapattık?

Ne zaman sofralarımız büyüdü de paylaşma duygumuz küçüldü?

İşte yeniden düşünmemiz gereken mesele budur.

Medeniyet, sofradaki yemeklerin çokluğu değil, o sofraya davet edilen insanların çeşitliliği ve paylaşmanın samimiyetidir.


4. AYIPLARI ÖRT, SIRLARI TUT, ÖFKENİ YUT!

İnsan olmak kusursuz olmak değildir.

Hata yapabileceğini bilmek ve başkalarının hataları karşısında da adaletli davranabilmektir.

Hepimizin eksikleri vardır.

Hepimizin yanlışları olmuştur.

Hepimizin hayatında pişmanlık duyduğu anlar vardır.

Fakat önemli olan, başkalarının kusurlarını aramak yerine kendi eksiklerimizi görebilmektir.

Ayıpları örtmek, kötülüğü gizlemek değildir

Burada çok önemli bir ayrım yapmalıyız.

Bir insanın özel hayatındaki kusurlarını teşhir etmemek, onu toplum önünde küçük düşürmemek güzel ahlaktır.

Ancak zulmü, istismarı, şiddeti, yolsuzluğu veya başkalarına zarar veren suçları örtbas etmek erdem değildir.

Gerçek merhamet, mağduru korumayı ve adaletin gerçekleşmesini de gerektirir.

İnsanın mahremiyetine saygı göstermek başka, haksızlığa sessiz kalmak başkadır.

Güzel ahlak, hem insanın onurunu hem de adaletin hakkını koruyabilmektir.

Sırları tutmak güvenilir insan olmaktır

Bir insan size derdini anlatıyorsa size güveniyor demektir.

Size aile meselesini açıyorsa sizi kendisine yakın görüyor demektir.

Size bir sırrını emanet ediyorsa karakterinize inanıyor demektir.

Bu güveni boşa çıkarmamak gerekir.

Çünkü güven bir kere kırıldığında yeniden kurulması çok zordur.

Öfkeni yutmak zayıflık değildir

Bugün toplumumuzda öfke giderek büyüyor.

Trafikte öfke.

Evde öfke.

İş yerinde öfke.

Siyasette öfke.

Sosyal medyada öfke.

Herkes haklı olduğunu düşünüyor.

Herkes karşısındakini yenmeye çalışıyor.

Fakat çok az insan kendisini yenmeyi başarıyor.

Oysa insanın en büyük zaferlerinden biri, öfkelendiği anda kendisini kontrol edebilmesidir.

Öfkesini yönetemeyen insan bazen bir anlık davranışla yılların dostluğunu yıkar.

Bir aileyi dağıtır.

Bir çocuğun kalbinde onarılması güç yaralar açar.

Bu nedenle öfkeye hâkim olmak yalnızca bireysel bir meziyet değil, toplumsal huzurun da şartıdır.

Gerçek güçlü insan, başkalarını korkutan değil, kendi öfkesini yönetebilen insandır.


5. BİR İNSANIN DUASINI ALMAK, BAZEN BÜTÜN SERVETLERDEN DEĞERLİDİR

Hayatım boyunca pek çok insan tanıdım.

Zengin insanlar gördüm.

Makam sahibi insanlar gördüm.

Çok konuşan, çok vaat eden, kendisini herkesten üstün gören insanlar gördüm.

Ama zaman bana başka bir gerçeği öğretti.

İnsanın büyüklüğü sahip olduklarında değil, başkalarına verebildiklerindedir.

Bazen bir yaşlı insanın duası bütün gününüzü güzelleştirir.

Bazen bir yetimin gülümsemesi kalbinizde yıllarca yaşar.

Bazen hiç tanımadığınız bir insanın teşekkür etmesi bütün yorgunluğunuzu unutturur.

Çünkü iyiliğin maddi bir karşılığı yoktur.

Bir insanın duasını almak için mutlaka zengin olmanız gerekmez.

Bazen bir bardak su vermek yeterlidir.

Bazen yol göstermek.

Bazen bir hastayı ziyaret etmek.

Bazen bir cenazeye katılıp acılı ailenin yanında durmak.

Bazen yalnız yaşayan bir büyüğümüzü aramak.

Bazen de hiçbir karşılık beklemeden bir insanın derdini dinlemek.

Bizim kültürümüzde çok güzel bir söz vardır:

“Hayır duası almak.”

Bu ifade başlı başına bir medeniyet anlayışıdır.

Çünkü hayır duası almak, insanın başka bir insanın hayatında güzel bir iz bırakmasıdır.


6. EN BÜYÜK YOKSULLUK, VİCDAN YOKSULLUĞUDUR

Bugün dünyada ekonomik yoksulluktan çok söz ediyoruz.

İşsizlikten bahsediyoruz.

Geçim sıkıntısını konuşuyoruz.

Gelir dağılımındaki adaletsizlikleri tartışıyoruz.

Bunların hepsi önemlidir.

Fakat bir başka yoksulluk daha var.

Vicdan yoksulluğu.

Merhamet yoksulluğu.

Ahlak yoksulluğu.

İnsan sevgisi yoksulluğu.

Bir insanın milyonları olabilir ama merhameti olmayabilir.

Bir insan çok yüksek makamlara gelebilir ama adalet duygusunu kaybetmiş olabilir.

Bir insan büyük diplomalara sahip olabilir ama güzel ahlaktan nasibini almamış olabilir.

İşte burada eğitim sistemimizi de yeniden düşünmeliyiz.

Biz çocuklarımıza matematik öğretiyoruz.

Fen öğretiyoruz.

Teknoloji öğretiyoruz.

Yabancı dil öğretiyoruz.

Bunların hepsi gerekli.

Ancak çocuklarımıza yeterince vicdan öğretebiliyor muyuz?

Bir yaşlının elinden tutmanın değerini anlatabiliyor muyuz?

Bir hayvana merhamet göstermenin önemini öğretebiliyor muyuz?

Yalan söylemenin yalnızca yanlış değil, güveni yıkan bir davranış olduğunu gösterebiliyor muyuz?

Bir insanın hakkını yemenin toplumun adalet duygusunu nasıl zedelediğini anlatabiliyor muyuz?

Eğitim yalnızca başarılı insan yetiştirmek değildir. Eğitim, başarısını insanlığın yararına kullanabilecek karakterli insanlar yetiştirmektir.

Bir toplum mühendis yetiştirebilir.

Doktor yetiştirebilir.

Hukukçu yetiştirebilir.

Devlet adamı yetiştirebilir.

Ama bütün bunların öncesinde iyi insan yetiştiremiyorsa geleceğini sağlam temeller üzerine kuramaz.


7. DEVLETİN DE AHLAKI OLMALIDIR: KUL HAKKINDAN KAMU HAKKINA

Burada meseleyi yalnızca bireysel ahlak açısından değerlendirmek eksik kalır.

Çünkü insanın ahlakı ile devletin adaleti arasında çok güçlü bir ilişki vardır.

Bir insanın başkasının hakkını yememesi ne kadar önemliyse devletin de hiçbir vatandaşının hakkını yememesi o kadar önemlidir.

Bir insanın kimseyi incitmemesi ne kadar değerliyse kamu gücünü kullananların da vatandaşların onurunu koruması o kadar değerlidir.

Devlet dediğimiz yapı yalnızca kanunlardan, binalardan, kurumlardan ve makamlardan oluşmaz.

Devletin temelinde insan vardır.

İnsanın hakkı vardır.

İnsanın onuru vardır.

İnsanın güvenliği ve geleceği vardır.

Bu nedenle devlet yönetiminde de ahlaki ilkeler vazgeçilmezdir.

Adalet.

Liyakat.

Dürüstlük.

Hesap verebilirlik.

Eşit vatandaşlık.

Merhamet.

Kamu kaynaklarını koruma sorumluluğu.

Bir devletin büyüklüğü yalnızca ekonomisiyle veya askerî gücüyle ölçülmez.

O devletin en zayıf vatandaşına nasıl davrandığıyla da ölçülür.

Yetimin hakkını koruyan devlet güçlüdür.

Yaşlısını yalnız bırakmayan devlet güçlüdür.

Çocuklarına fırsat eşitliği sunan devlet güçlüdür.

Farklı inançlardan, kültürlerden ve kimliklerden insanlara eşit davranan devlet güçlüdür.

Çünkü adaletin olmadığı yerde güven, güvenin olmadığı yerde huzur, huzurun olmadığı yerde kalıcı medeniyet kurulamaz.

Bizim devlet anlayışımızın merkezinde şu büyük ilke bulunmalıdır:

“İnsanı yaşat ki devlet yaşasın.”

Bu söz yalnızca geçmişten kalan güzel bir öğüt olarak görülmemelidir.

Bugünün kamu yönetimine, eğitim politikalarına, sosyal hizmetlerine ve hukuk anlayışına yön veren bir ilke hâline gelmelidir.


8. TÜRK MEDENİYETİNİN TEMELİNDE GÖNÜL KAZANMAK VARDIR

Türk milletinin tarihine baktığımızda yalnızca savaşlar, fetihler ve siyasi başarılar görmeyiz.

Aynı zamanda vakıfları görürüz.

İmarethaneleri görürüz.

Aşevlerini görürüz.

Yolcular için kurulan kervansarayları görürüz.

Yoksullara yardım eden hayır kurumlarını görürüz.

Ahilik teşkilatını görürüz.

Esnafın dürüstlüğünü esas alan ticaret ahlakını görürüz.

İşte bu kurumlar bize çok önemli bir gerçeği anlatır.

Medeniyet yalnızca şehirler inşa etmek değildir; insanların birbirine güvenebileceği bir hayat düzeni kurmaktır.

Anadolu’dan Rumeli’ye uzanan tarihî yolculuğumuzda da bu anlayışın izlerini görmek mümkündür.

Balkanlar’da kurulan köprüler yalnızca iki yakayı birleştirmedi.

İnsanları da birbirine bağladı.

Çeşmeler yalnızca susuzluğu gidermedi.

Hayır anlayışını da yaşattı.

Vakıflar yalnızca ihtiyaç sahiplerine yardım etmedi.

Toplumsal dayanışmayı da güçlendirdi.

Bizim medeniyet anlayışımızda güçlü olmak, güçsüzü ezme hakkı vermez.

Tam tersine, güçlü olanın daha fazla sorumluluk taşımasını gerektirir.

Zengin olan paylaşmalıdır.

Bilgili olan öğretmelidir.

Yetkili olan adaletli davranmalıdır.

Sağlıklı olan hastayı gözetmelidir.

Genç olan yaşlıya destek olmalıdır.

Çünkü medeniyetin gerçek ölçüsü, insanların birbirine karşı sorumluluk duygusudur.


9. SOSYAL MEDYA ÇAĞINDA AHLAKIMIZI YENİDEN HATIRLAMALIYIZ

Bugün insanlık çok ilginç bir dönemden geçiyor.

Teknoloji ilerliyor.

Bilgiye ulaşmak kolaylaşıyor.

İnsanlar dünyanın öbür ucundaki olayları saniyeler içinde öğreniyor.

Fakat bütün bu gelişmelere rağmen insan ilişkilerinde ciddi sorunlar yaşıyoruz.

İnsanlar daha fazla konuşuyor ama daha az dinliyor.

Daha fazla paylaşıyor ama daha az dayanışıyor.

Daha fazla görünür oluyor ama bazen birbirini daha az anlıyor.

Sosyal medya üzerinden yapılan hakaretler, iftiralar, küçük düşürücü yorumlar ve doğrulanmamış suçlamalar toplumsal güveni zedeliyor.

Eskiden bir insanın arkasından konuşmak ayıp sayılırdı.

Bugün bazen insanlar hiç tanımadıkları kişileri milyonların önünde yargılayabiliyor.

İşte bu nedenle Hacı Bektaş-ı Veli’nin dilimize sahip çıkmayı öğütleyen anlayışı bugün daha da önem kazanıyor.

Çünkü artık dilimiz yalnızca ağzımızdan çıkan sözlerden ibaret değil.

Parmaklarımızla yazdıklarımız da dilimizin bir parçası.

Bir mesajla kalp kırabiliyoruz.

Bir yorumla insanları incitebiliyoruz.

Bir paylaşım ile haksızlığı büyütebiliyoruz.

O hâlde dijital dünyada da ahlaklı olmak zorundayız.

Telefonumuz akıllandı diye vicdanımızı susturamayız. Teknolojimiz gelişirken merhametimizi kaybedemeyiz.


10. ÇOCUKLARIMIZA SERVETTEN ÖNCE GÜZEL AHLAK BIRAKALIM

Bir baba düşünün.

Hayatı boyunca çalışmış.

Evler almış.

Topraklar edinmiş.

Bankada para biriktirmiş.

Çocuklarının geleceği için büyük bir servet hazırlamış.

Fakat onlara dürüstlüğü öğretememiş.

Merhameti öğretememiş.

Paylaşmayı öğretememiş.

Başkalarının hakkına saygı göstermeyi öğretememiş.

Peki, bu baba gerçekten çocuklarına güçlü bir gelecek bırakmış mıdır?

Bir başka baba düşünün.

Büyük serveti yok.

Belki mütevazı bir evi var.

Belki hayatı boyunca alın teriyle geçinmiş.

Fakat çocuklarına yalan söylememeyi öğretmiş.

Yetimin hakkını yememeyi öğretmiş.

Komşuya yardım etmeyi öğretmiş.

Yaşlıya saygı göstermeyi öğretmiş.

Zor durumda kalan insanı yalnız bırakmamayı öğretmiş.

İşte bu baba çocuklarına çok daha kıymetli bir miras bırakmıştır.

Çünkü para tükenebilir.

Mallar kaybedilebilir.

Makamlar el değiştirebilir.

Ama güzel ahlak nesilden nesile aktarılabilir.

Bir babanın evladına bırakacağı en büyük miras, insanların güven duyduğu bir isim ve temiz bir vicdandır.


11. İNSANIN GERÇEK SINAVI, KENDİSİNDEN GÜÇSÜZ OLANLARA DAVRANIŞIDIR

Bir insanın karakterini anlamak istiyorsanız yalnızca güçlü insanlara nasıl davrandığına bakmayın.

Kendisinden bir şey beklemediği insanlara nasıl davrandığına bakın.

Bir garsona nasıl konuşuyor?

Bir temizlik görevlisine nasıl davranıyor?

Bir yaşlının sözünü sabırla dinliyor mu?

Bir çocuğun hatasını anlayışla karşılıyor mu?

Bir hayvanın susuzluğunu fark ediyor mu?

Kapısına gelen ihtiyaç sahibini aşağılıyor mu?

İşte insanın gerçek ahlakı bu davranışlarda ortaya çıkar.

Çünkü makam sahiplerine saygılı olmak kolaydır.

Güçlü insanlara iyi davranmak kolaydır.

Asıl mesele, size hiçbir karşılık veremeyecek insanlara da aynı saygıyı gösterebilmektir.

Merhamet, karşılık beklemeden gösterildiğinde gerçek değerine ulaşır.


12. STRATEJİK BAKIŞ: GÜÇLÜ BİR TOPLUMUN TEMELİ AHLAKLI İNSANDIR

Bugün devletler ekonomik büyümeyi, teknolojik gelişmeyi, savunma sanayisini ve uluslararası rekabeti konuşuyor.

Elbette bunların hepsi önemlidir.

Ancak uzun vadeli toplumsal güç için başka bir sermayeye daha ihtiyaç vardır.

Ahlaki sermaye.

Ahlaki sermaye, bir toplumda insanların birbirine duyduğu güvenin, dürüstlüğün, sorumluluk bilincinin ve adalet anlayışının toplamıdır.

Bir ülkede insanlar birbirine güveniyorsa ticaret kolaylaşır.

Verilen sözler tutuluyorsa iş birlikleri güçlenir.

Kamu görevlileri adaletli davranıyorsa kurumlara güven artar.

Çocuklar dürüstlükle yetiştiriliyorsa gelecek daha sağlam temeller üzerine kurulur.

Buna karşılık yalanın normalleştiği, haksızlığın görmezden gelindiği, insanların birbirini aldattığı toplumlarda ekonomik ve sosyal ilişkiler zarar görür.

Bu nedenle güzel ahlak yalnızca dinî veya bireysel bir mesele değildir.

Aynı zamanda bir kalkınma meselesidir.

Bir güvenlik meselesidir.

Bir eğitim meselesidir.

Bir devlet yönetimi meselesidir.

Bir medeniyet meselesidir.

Güçlü toplumlar yalnızca güçlü kurumlarla kurulmaz.

O kurumları ayakta tutacak karakterli insanlarla kurulur.

İşte geleceğe dönük stratejik hedefimiz de bu olmalıdır:

Bilgili ama kibirli olmayan insanlar yetiştirmek.

Güçlü ama zalim olmayan yöneticiler yetiştirmek.

Zengin ama paylaşmayı unutmayan iş insanları yetiştirmek.

Başarılı ama vicdanını kaybetmeyen gençler yetiştirmek.

Hakkını arayan ama başkasının hakkını çiğnemeyen vatandaşlar yetiştirmek.

Çünkü gerçek medeniyet, insanın hem kendisine hem başkalarına karşı sorumluluklarını yerine getirebildiği yerde yükselir.


13. BİR GÜN HEPİMİZİN ARKASINDAN BİR CÜMLE KURULACAK

Hayat ne kadar uzun görünürse görünsün bir gün sona erecek.

Bugün yürüdüğümüz sokaklardan başkaları yürüyecek.

Oturduğumuz koltuklarda başkaları oturacak.

Çalıştığımız makamları başkaları devralacak.

Evlerimizde başka insanlar yaşayacak.

Ama hatıralarımız kalacak.

Bir gün birisi bizim adımızı anacak.

Belki bir aile sofrasında.

Belki bir dost sohbetinde.

Belki bir köy kahvesinde.

Belki bir mezar başında.

Ve diyecek ki:

“Allah rahmet eylesin, ne güzel insandı.”

İşte insanın kazanabileceği en büyük zenginliklerden biri budur.

Arkasından hayırla anılmak.

Bir insanın kalbinde güzel bir hatıra olarak yaşamak.

Bir çocuğun duasında bulunmak.

Bir yaşlının gönlünde yer edinmek.

Bir ihtiyaç sahibinin yüzünde tebessüm bırakmak.

Bunun için büyük servetlere gerek yoktur.

Büyük makamlara da gerek yoktur.

Sadece güzel bir kalbe ihtiyaç vardır.

Biraz vicdana.

Biraz merhamete.

Biraz sabra.

Biraz da insan sevgisine.


SON SÖZ: ÖYLE BİR HAYAT YAŞAYALIM Kİ ARKAMIZDAN AH DEĞİL, DUA YÜKSELSİN

Sevgili dostlarım,

Hayat hepimize verilmiş geçici bir emanettir.

Bugün varız.

Yarın olmayabiliriz.

Bugün konuşabiliyoruz.

Yarın sesimiz duyulmayabilir.

Bugün sevdiklerimize sarılabiliyoruz.

Yarın buna fırsat bulamayabiliriz.

Öyleyse iyiliği ertelemeyelim.

Bir büyüğümüzü aramak için bayramı beklemeyelim.

Bir yetimi sevindirmek için özel gün aramayalım.

Bir hastayı ziyaret etmek için davet beklemeyelim.

Bir komşunun kapısını çalmak için sebep aramayalım.

Bir insanın gönlünü almak için yarını beklemeyelim.

Kırdığımız kalpler varsa onarmaya çalışalım.

Hakkını yediğimiz insanlar varsa haklarını teslim edelim.

Üzdüğümüz insanlar varsa özür dilemeyi bilelim.

Bize yapılan iyilikleri unutmayalım.

Bize emanet edilen sırları koruyalım.

Öfkemizi yönetelim.

Dilimizi güzelleştirelim.

Elimizi iyiliğe uzatalım.

Soframızı paylaşalım.

Gönlümüzü genişletelim.

Çünkü dünya yalnızca daha fazla kazanan insanlarla güzelleşmez.

Dünya, daha fazla iyilik yapan insanlarla güzelleşir.

Unutmayalım:

Bir insanı ağlatmak kolaydır.

Bir insanı güldürmek emek ister.

Bir kalbi kırmak kolaydır.

Bir kalbi onarmak sabır ister.

Bir insanın ahını almak kolaydır.

Bir insanın duasını almak ise güzel bir ömür ister.

Ve belki de hayatın bütün anlamı şu birkaç cümlede saklıdır:

Öyle yaşa ki kimse senden korkmasın.

Öyle konuş ki kimsenin kalbi kırılmasın.

Öyle kazan ki kimsenin hakkı sende kalmasın.

Öyle paylaş ki sofranda bereket eksilmesin.

Öyle sev ki insanlar yanında kendilerini değerli hissetsin.

Öyle bir hayat yaşa ki sen gittikten sonra bile iyiliklerin yaşamaya devam etsin.

Çünkü bu dünyadan ayrılırken yanımızda götüreceğimiz bir servetimiz olmayacak.

Ama geride bıraktığımız iyilikler, insanların gönlünde yaşamaya devam edecek.

Ah almayın, dua alın!

Kalp kırmayın, gönül kazanın!

İnsanları küçültmeyin, insanlığı yüceltin!

Unutmayın: İnsan gider, iyilik kalır. Ömür biter, güzel ahlakın hatırası yaşar.