Arzu ÜNAL

Hayatın en büyük zaferi, hiç düşmemek değil; düştüğümüz kuyudan, bizi gömmek isteyenlerin attığı toprağı kullanarak çıkabilmektir.

Bir Kuyunun Dibinde Başlayan Büyük Hayat Dersi

Bir zamanlar Anadolu’nun küçük bir köyünde, yıllardır sahibine hizmet eden yaşlı bir eşek, terk edilmiş derin bir kuyuya düşer. Hayvan çaresizce bağırır. Sesini duyan sahibi koşarak gelir. Kuyunun dibine baktığında yıllardır yükünü taşıyan, tarlasını süren, ekmeğini kazanmasına yardımcı olan hayvanını görür.

Köylüler toplanır. Herkes bir fikir söyler. Ancak sonunda eşeğin kurtarılamayacağına karar verirler.

Üstelik kuyu da tehlikelidir. Kapatılması gerekmektedir. Ve acımasız bir karar alınır:

Hem kuyuyu kapatacaklar hem de eşeği toprağın altında bırakacaklardır.

Kürekler çalışmaya başlar. İlk toprak eşeğin sırtına düşer. Hayvan korkuyla silkelenir.

İkinci kürek gelir. Yine silkelenir. Üçüncü kürek, dördüncü kürek…

Fakat bir süre sonra şaşırtıcı bir şey olur.

Eşek, sırtına atılan toprağı sadece üzerinden silkmekle kalmaz; ayaklarının altında biriktirmeye başlar.

Her kürek toprak, onu biraz daha yükseltir.

Onu gömmek için atılan toprak, kurtuluşunun merdivenine dönüşür.

Ve sonunda eşek kuyudan çıkar. Köylüler şaşkındır.

Çünkü onlar bir canlıyı toprağın altına gömdüklerini düşünürken, farkında olmadan onun kurtuluş yolunu hazırlamışlardır. İşte bu hikâye yalnızca bir hayvanın kurtuluşunu anlatmaz. İnsanın kader karşısındaki direnişini, toplumların yeniden ayağa kalkışını ve milletlerin tarih boyunca gösterdiği var olma mücadelesini anlatır.

1. Hayat Herkesi Bir Gün Bir Kuyuya Düşürür

İnsanın hayatında kuyular vardır.

Kimi zaman yoksulluktur o kuyu.

Kimi zaman hastalık, kimi zaman ihanet, kimi zaman haksızlık, kimi zaman da en güvendiğiniz insanların sizi yalnız bırakmasıdır. Bazen yıllarca emek verdiğiniz bir kurumdan dışlanırsınız.

Bazen iyilik yaptığınız insanlardan kötülük görürsünüz.

Bazen doğruyu söylediğiniz için cezalandırılırsınız.

Bazen de yalnızca kimliğinizden, dilinizden, inancınızdan veya düşüncelerinizden dolayı hayatınız zorlaştırılır.

İnsan böyle zamanlarda kendisini kuyunun dibinde hisseder.

Yukarı baktığında gökyüzü küçücük görünür.

Etrafında duvarlar vardır.

Seslenir, fakat kimse duymaz.

Yardım bekler, fakat kimse gelmez.

Hatta bazıları yardım etmek yerine üzerine toprak atmaya başlar.

İşte insanın gerçek karakteri tam bu noktada ortaya çıkar.

Çünkü güçlü olmak, her şey yolundayken dimdik durmak değildir.

Güçlü olmak, bütün kapılar kapandığında bile yeni bir kapı açabilecek iradeyi korumaktır.

2. En Acı Toprak, Güvendiğiniz İnsanların Attığı Topraktır

Hikâyenin belki de en düşündürücü tarafı, eşeğin üzerine toprağı yabancıların değil, kendi sahibinin ve köylülerin atmasıdır. Yıllarca hizmet ettiği insanlar, artık ondan umutlarını kesmiştir.

Hayatta da böyledir.

İnsan çoğu zaman en ağır darbeyi düşmanından değil, dost bildiklerinden alır.

Düşmanın kötülüğüne hazırlıklısınızdır.

Ama dostun ihaneti insanın yalnızca sırtına değil, kalbine düşer.

Birlikte yürüdüğünüz insanların sizi yarı yolda bırakması, emek verdiğiniz insanların sizi unutması, uğruna mücadele ettiğiniz kişilerin bir gün size sırt çevirmesi kolay değildir.

Ancak burada çok önemli bir gerçek vardır:

Başkalarının size verdiği değer, sizin gerçek değerinizi belirlemez.

Bir insanın sizi gözden çıkarması, sizin değersiz olduğunuzu göstermez.

Bir toplumun sizi dışlaması, sizin o topluma ait olmadığınız anlamına gelmez.

Birilerinin sizin başarısız olmanızı istemesi, başarısız olacağınız anlamına hiç gelmez.

Önemli olan, onların attığı toprağı nasıl karşılayacağınızdır.

O toprağın altında mı kalacaksınız, yoksa üzerine basıp yükselecek misiniz?

3. Mağduriyet Bir Kimlik Değil, Aşılması Gereken Bir Durumdur

Günümüz toplumlarının en önemli sorunlarından biri, mağduriyetin bazen kalıcı bir kimliğe dönüşmesidir.

İnsanlar geçmişte uğradıkları haksızlıkları anlatıyor.

Toplumlar tarih boyunca yaşadıkları acıları hatırlıyor.

Milletler kendilerine yapılan zulümleri nesilden nesile aktarıyor.

Bunların hepsi hafızanın korunması açısından önemlidir.

Fakat yalnızca acıyı hatırlamak, geleceği inşa etmeye yetmez.

Bir toplum sürekli olarak kendisine yapılan kötülükleri anlatıyor ama bu kötülüklerin sonuçlarını değiştirecek kurumlar kuramıyorsa, kuyunun dibinde kalmaya devam eder.

Bir millet yalnızca geçmişte ne kaybettiğini konuşuyor ama gelecekte ne kazanacağını planlamıyorsa, kendi imkânlarını değerlendiremiyor demektir.

İşte burada mağduriyet ile mücadele arasındaki fark ortaya çıkar.

Mağduriyet, başımıza geleni anlatır.

Mücadele ise bundan sonra ne yapacağımızı belirler.

Geçmişin acısını unutmamak gerekir. Ancak geleceği yalnızca o acının üzerine kurmak doğru değildir.

Çünkü tarih, sadece acı çekenleri değil, acılarından yeni bir gelecek çıkarabilenleri de hatırlar.

4. Bulgaristan Türklerinin Tarihi: Kuyunun Dibinden Yeniden Ayağa Kalkmak

Bu hikâyeyi okurken insanın aklına Bulgaristan Türklerinin yaşadığı tarihî acılar da geliyor.

Yıllarca kimliklerini korumaya çalışan, dillerini ve kültürlerini yaşatmak için mücadele eden insanların hikâyesi…

Özellikle komünist rejimin zorla isim değiştirme politikaları, Türkçe üzerindeki baskılar, dinî ve kültürel haklara yönelik müdahaleler, ardından 1989 yılında yaşanan kitlesel göç…

Bütün bunlar bir toplumun üzerine atılmış ağır topraklar gibiydi.

Bir düşünün.

İnsanın adını değiştirebilirsiniz.

Ama annesinin ona seslendiği ismi hafızasından nasıl silebilirsiniz?

Bir insanı doğduğu köyden uzaklaştırabilirsiniz.

Ama çocukluğunun geçtiği sokakları, babasının mezarını, annesinin duasını kalbinden nasıl çıkarabilirsiniz?

Bir aileyi evinden ayırabilirsiniz.

Ama o ailenin geçmişini, hatıralarını ve geleceğe dair umutlarını nasıl yok edebilirsiniz?

1989 yılında Türkiye’ye gelen yüz binlerce insan, çoğu zaman geride bir ömür bırakarak yeni bir hayat kurmaya çalıştı. Kimileri fabrikalarda çalıştı. Kimileri küçük işletmeler açtı.

Kimileri çocuklarını okutabilmek için yıllarca büyük fedakârlıklar yaptı.

Kadınlar hem ailelerini ayakta tuttu hem de üretim hayatının içinde yer aldı.

Birinci kuşak büyük sıkıntılar yaşadı.

İkinci kuşak eğitimle, çalışmayla ve girişimcilikle yeni imkânlar elde etti.

Bugün üçüncü ve dördüncü kuşaklar, iki ülkenin kültürel birikimini taşıyan yeni bir geleceğin temsilcileri olabilir.

Ancak burada dikkat edilmesi gereken bir nokta vardır:

Geçmişteki acıları başarı hikâyesine dönüştürmek, o acılara sebep olan haksızlıkları meşrulaştırmaz.

Haksızlık yine haksızlıktır. Zulüm yine zulümdür.

Fakat zulme uğrayan insanların yeniden ayağa kalkabilmesi, insan iradesinin ne kadar güçlü olabileceğini gösterir.

Bizim tarihimizde yalnızca acı yoktur.

Direniş vardır. Emek vardır. Dayanışma vardır.

Ve en önemlisi, yeniden başlama cesareti vardır.

5. Stratejik Bakış: Toprağı Basamağa Dönüştürmek Ne Demektir?

Bir insanın veya toplumun güçlü olması yalnızca dayanıklı olmasıyla ölçülemez.

Asıl güç, yaşanan olumsuzlukları geleceğe yönelik bir kapasiteye dönüştürebilmektir.

Bunun için beş temel stratejik ilkeye ihtiyaç vardır.

Birincisi: Duygusal tepki yerine bilinçli hareket etmek.

Öfke bazen insanı harekete geçirir. Ancak sürekli öfkeyle hareket eden kişi, uzun vadeli hedeflerini kaybedebilir.

İkincisi: Yaşananlardan ders çıkarmak.

Aynı hatayı tekrar tekrar yapan toplumlar, geçmişin kuyularına yeniden düşer.

Üçüncüsü: Eğitimli ve ahlaklı insan yetiştirmek.

Bir milletin geleceğini yalnızca geçmişteki kahramanlıkları değil, bugün yetiştirdiği öğretmenler, bilim insanları, yöneticiler ve girişimciler belirler.

Dördüncüsü: Kurumlar oluşturmak.

Kişisel kahramanlık önemlidir. Ancak kalıcı başarı, güçlü kurumlarla mümkün olur. Dernekler, araştırma merkezleri, eğitim kuruluşları ve kültür kurumları, toplumsal birikimin gelecek kuşaklara aktarılmasını sağlar.

Beşincisi: Birlikte hareket etme kültürünü geliştirmek.

Bir toplumun üyeleri birbirlerini aşağı çekmek yerine birbirlerinin yükselmesine yardımcı olmalıdır.

Çünkü bazen en büyük kuyu, dışarıdan gelen baskı değil, içerideki çekişmeler ve güvensizliktir. Bu nedenle gerçek strateji, yalnızca kuyudan çıkmak değil, başkalarının aynı kuyuya düşmesini önleyecek düzeni kurmaktır.

6. En Büyük Tehlike: İnsanların Birbirinin Üzerine Toprak Atması

Bugün dünyanın birçok yerinde insanlar birbirlerini aşağı çekmekle meşgul.

Siyasette rakibini yok etmek isteyenler var.

Ticarette başkasının başarısını kıskananlar var.

Sivil toplumda kişisel hesapları ortak hedeflerin önüne koyanlar var.

Ailelerde bile bazen dayanışmanın yerini kırgınlıklar alıyor.

Oysa bir toplumun yükselmesi, bireylerinin birbirlerini sürekli engellemesiyle mümkün değildir.

Bir insanın başarılı olması, diğerinin başarısız olması gerektiği anlamına gelmez.

Bir kurumun güçlenmesi, başka bir kurumun zayıflamasını gerektirmez.

Bir kişinin saygınlık kazanması, diğerinin itibar kaybetmesini zorunlu kılmaz.

Toplumlar bu anlayıştan kurtulamadıkça enerjilerini üretime değil, iç çekişmelere harcarlar.

Burada şu soruyu kendimize sormalıyız:

Biz bugün başkalarının kuyudan çıkmasına yardım eden insanlar mıyız, yoksa onların üzerine toprak atanlardan mı olduk? Çünkü hikâyenin yalnızca eşekten öğrenilecek bir dersi yoktur.

Köylülerin davranışından da çıkarılması gereken büyük bir ahlak dersi vardır.

Gerçek medeniyet, zor durumda kalanı gözden çıkarmamakla başlar.

7. Her Toprak Basamak Olmaz: Mücadele Akılla Birleşmelidir

Hikâyenin verdiği umut çok değerlidir. Ancak gerçek hayatta her zorluk kendiliğinden fırsata dönüşmez.

Bazen bir insanın üzerine atılan yük, onun tek başına taşıyamayacağı kadar ağır olabilir.

Yoksulluğu yalnızca kişisel iradeyle ortadan kaldırmak mümkün değildir.

Adaletsizliği yalnızca sabırla yenmek mümkün değildir.

Eğitimsizliği yalnızca iyi niyetle aşmak mümkün değildir.

Bu nedenle mücadele, akıl ve dayanışmayla birleşmelidir.

İnsan yalnızca güçlü olmaya çalışmamalı; gerektiğinde yardım istemeyi, hak aramayı, iş birliği yapmayı ve ortak çözüm üretmeyi de bilmelidir.

Devletin görevi, vatandaşlarını kuyunun dibinde kendi kaderlerine terk etmek değildir.

Hukukun görevi, güçsüzü korumaktır.

Sivil toplumun görevi, insanların sesini duyurmaktır.

Eğitimin görevi ise yeni kuşaklara yalnızca bilgi değil, sorun çözme yeteneği kazandırmaktır.

Başarılı toplum, herkesin kendi kuyusundan tek başına çıkmasını bekleyen toplum değildir. İnsanların kuyuya düşmesini önleyen ve düşenlere el uzatan toplumdur.

8. Liderlik: Kuyudan Çıkmak Yetmez, Kuyuyu da Kapatmak Gerekir

Hikâyeyi liderlik açısından değerlendirdiğimizde çok daha derin bir sonuçla karşılaşırız.

Sıradan bir insan, kuyudan çıktığında kurtulduğuna sevinir ve yoluna devam eder.

Sorumluluk sahibi bir lider ise dönüp o kuyuya bakar.

Oraya başka kimlerin düşebileceğini düşünür.

Kuyunun neden açık bırakıldığını araştırır.

Ve bir daha kimsenin aynı tehlikeyle karşılaşmaması için tedbir alır.

İşte bireysel başarı ile toplumsal liderlik arasındaki fark budur.

Bir toplumun öncüsü, yalnızca kendi hayatını kurtaran insan değildir.

Başkalarının hayatını kolaylaştıran insandır.

Kendisine yapılan haksızlığı unutmayan ama bütün enerjisini intikama da harcamayan insandır.

Yaşadığı acıdan hukuk, yaşadığı yoksulluktan üretim, yaşadığı dışlanmadan eşit vatandaşlık bilinci çıkarabilen insandır. Gerçek liderlik, geçmişin yaralarını geleceğin imkânlarına dönüştürme sorumluluğudur.

9. Gençlere Mesaj: Size Atılan Toprak Geleceğinizi Belirlemesin

Sevgili gençler,

Hayatınız boyunca sizi küçümseyenler olacaktır.

Başaramayacağınızı söyleyenler olacaktır.

Hayallerinizle alay edenler olacaktır.

Bazen en yakın çevreniz bile hedeflerinizi anlamayacaktır.

Fakat unutmayın:

Sizin geleceğinizi, başkalarının hakkınızda söyledikleri değil, sizin yaptıklarınız belirleyecektir.

Çalışın.

Okuyun.

Araştırın.

Sorgulayın.

Hata yapmaktan korkmayın.

Ama aynı hatayı sürekli tekrar etmeyin.

Kimsenin sizi geçmişinizle, ailenizin ekonomik durumuyla, doğduğunuz köyle veya konuştuğunuz dille küçültmesine izin vermeyin.

İnsanın büyüklüğü, nerede doğduğundan çok, kendisini nasıl yetiştirdiği ve insanlığa ne kattığıyla ilgilidir.

Bugün sizin için kapalı görünen bir kapı, yarın bilgi ve emeğinizle açılabilir.

Ve en önemlisi: Bir gün siz güçlendiğinizde, geçmişte size yapılan haksızlıkları başkalarına yapmayın.

Çünkü gerçek başarı yalnızca yükselmek değildir. Yükselirken insan kalabilmektir.

10. Toplumların Geleceği: Şikâyetten Üretime, Kırgınlıktan Dayanışmaya

Bugün Türk dünyasının, Balkanların ve bütün insanlığın önündeki en büyük meselelerden biri, geçmişin yükünü geleceğin gücüne dönüştürmektir. Bunun yolu yalnızca tarihî acıları anlatmaktan geçmez.

O acılardan sonuç çıkarmaktan geçer.

Geçmişte eğitim hakkı engellenmişse bugün daha fazla okul, burs ve eğitim projesi geliştirilmelidir.

Kültürel miras zarar görmüşse arşivler, müzeler, kütüphaneler ve araştırma merkezleri kurulmalıdır.

İnsanlar göç etmek zorunda kalmışsa göçmenlerin haklarını koruyan, iki ülke arasında iş birliğini güçlendiren mekanizmalar oluşturulmalıdır. Gençler kimliklerini ve tarihlerini yeterince bilmiyorsa onlara geçmişi öğretirken geleceği kurabilecek beceriler de kazandırılmalıdır.

Toplumlar yalnızca neye karşı olduklarını değil, neyi inşa etmek istediklerini de açıkça ortaya koymalıdır.

Çünkü şikâyet geçmişi anlatır; strateji geleceği kurar. Bir milletin gerçek yükselişi, acılarının büyüklüğüyle değil, o acılardan çıkardığı dersleri nasıl değerlendirdiğiyle ölçülür.

11. İntikam Değil, Adalet; Kırgınlık Değil, Gelecek

İnsanın üzerine toprak atanlara karşı öfke duyması anlaşılabilir.

Fakat bütün ömrünü kendisine kötülük yapan insanlardan hesap sorma düşüncesiyle geçirmek, insanı geçmişe mahkûm edebilir. Bu, haksızlıkların unutulması gerektiği anlamına gelmez.

Tam tersine, haksızlıklar kayıt altına alınmalı, mağdurların hakları savunulmalı ve adaletin gerçekleşmesi için mücadele edilmelidir. Ancak adalet ile intikam birbirinden farklıdır.

Adalet, haksızlığın tekrarlanmamasını amaçlar. İntikam ise çoğu zaman yeni acıların kapısını açar.

Bizim ihtiyacımız olan şey, gelecek kuşaklara bitmeyen düşmanlıklar bırakmak değil; onurlu bir hafıza, sağlam bir hukuk düzeni ve birlikte yaşama kültürü bırakmaktır.

Geçmişi bilmeliyiz. Ama geleceği geçmişin karanlığına hapsetmemeliyiz.

Bizi Gömmek İstedikleri Yerden Yeniden Doğarız!

Hayat bazen insana çok ağır davranır.

Bir gün her şeyinizi kaybettiğinizi düşünebilirsiniz.

Dostlarınız uzaklaşabilir.

Kapılar kapanabilir.

Emekleriniz görmezden gelinebilir.

Hatta bazı insanlar artık ayağa kalkamayacağınızı düşünerek üzerinize toprak atmaya başlayabilir.

İşte o zaman kuyudaki eşeğin hikâyesini hatırlayın.

O, üzerine atılan her kürek toprağı sonu olarak görmedi.

Silkindi.

Ayağının altına aldı.

Biraz daha yükseldi.

Ve sonunda gün ışığına ulaştı.

Belki bizim de hayatımızda yapmamız gereken budur.

Bizi aşağı çekmeye çalışan düşüncelerden silkelenmek.

Geçmişin kırgınlıklarından ders çıkarmak.

Yaşadığımız zorlukları bilgiye, tecrübeye ve mücadele azmine dönüştürmek.

Ama bir şeyi daha unutmamak:

Kuyudan çıktığımızda, geride kalanların sesini duymamazlıktan gelmemeliyiz.

Çünkü insanın en büyük zaferi yalnızca kendi kurtuluşu değildir.

Başka insanların da kurtuluşuna vesile olabilmesidir.

Ve bugün bütün insanlığa söylemek istediğim söz şudur:

Bizi susturmak isteyenler oldu; biz konuşmayı öğrendik.

Bizi unutturmak isteyenler oldu; biz tarihimizi yazdık.

Bizi birbirimizden ayırmak isteyenler oldu; biz dayanışmanın kıymetini öğrendik.

Bizi doğduğumuz topraklardan uzaklaştıranlar oldu; biz gittiğimiz yerlerde yeniden kök saldık.

Bizi gömmek isteyenler oldu; biz o toprağı ayağımızın altına alıp yeniden yükselmeye çalıştık.

Çünkü kökleri sağlam olan bir ağacı, üzerine atılan toprak yok edemez.

O toprak bazen yeni filizlerin yeşereceği zemin olur.

Ve unutmayalım:

Bizi güçlü yapan, üzerimize hiç toprak atılmamış olması değildir. Bizi güçlü yapan, o toprağın altında kalmamayı öğrenmiş olmamızdır.

Ama bizi gerçekten büyük yapacak olan, bir daha hiç kimsenin aynı kuyuya terk edilmemesi için göstereceğimiz mücadeledir.

İşte gerçek insanlık budur.

İşte gerçek bilgelik budur.

İşte geçmişten geleceğe uzanan en büyük hayat dersi budur.