Arzu ÜNAL

Bir yudum suyun kıymetini anlamayan insana denizleri sunmak, bazen yalnızca kendi kıyılarını kaybetmektir.

İnsan, hayatının bir döneminde şu soruyla baş başa kalır: “Ben bu kadar emek verdim; neden görülmedim?”

Bir dostlukta, bir aile ilişkisinde, bir iş yerinde… Bazen vaktimizi ayırır, bazen imkânlarımızı paylaşır, bazen de içimizdeki son gücü bir başkasının ayağa kalkması için harcarız. Karşımızdaki üzülmesin diye kendi üzüntümüzü erteler, yalnız kalmasın diye kendi yalnızlığımıza susarız.

Fakat gün gelir, bütün bu çabanın karşılığında bir teşekkürden önce yeni bir beklentiyle karşılaşırız. Dün fedakârlık sayılan şey, bugün görevimiz kabul edilmiştir.

O zaman içimizde bir kırgınlık büyür. Yalnızca verdiğimizin karşılığını alamadığımız için değil; verdiğimizin bir anlam taşıdığını bile hissetmediğimiz için…

“Değeri kime vereceğini iyi bilmelisin. Suyu kıymetsiz bulana, denizi versen yetmez” sözü, tam da bu yorgunluğa dokunur. Ancak bu sözün asıl çağrısı, insanlardan uzaklaşmak değildir. Kime, nasıl ve ne kadar emek verdiğimizi düşünmektir.

Bir yudum suyun anlattığı

Susamış bir insana uzatılan bir bardak su, yalnızca su değildir. Fark edilmek, gözetilmek, birinin aklına gelmek demektir.

İnsan ilişkilerindeki küçük incelikler de böyledir. Hâl hatır soran bir telefon, zor bir günde kapıyı çalan bir dost, kalabalıkta yüzümüzdeki yorgunluğu fark eden bir bakış… Maddi karşılığı küçük olsa da insanda bıraktığı iz büyüktür.

Çünkü kıymet bilmek, yalnızca alınanın miktarını hesaplamakla ilgili değildir. O davranışın arkasındaki niyeti ve emeği görebilmektir.

Bunu gören insan, küçük bir iyiliği yıllarca hatırlar. Görmeyen ise büyük fedakârlıkların ortasında bile eksik aramayı sürdürebilir. Daha fazla ilgi, daha fazla zaman, daha fazla taviz ister. Siz verdikçe ilişkinin dengelendiğini düşünürsünüz; oysa beklentinin sınırı biraz daha ileri taşınır.

Böyle bir yerde denizi vermek, susuzluğu gidermeyebilir. Önce o susuzluğun ne olduğunu anlamak gerekir.

İyilik ne zaman görünmez olur?

Sürekli yapılan iyiliğin zamanla sıradanlaşması, ilişkilerin sessiz tehlikelerinden biridir.

Her arandığında yetişen insanın da yorulabileceği unutulur. Her sorunu çözen kişinin de yardıma ihtiyaç duyabileceği düşünülmez. Herkesi dinleyen insanın anlatacakları, çoğu zaman konuşmanın sonuna bile gelemez.

Bir gün “Bugün yapamayacağım” dediğinde ise geçmişte yaptıkları değil, o gün yapmadığı konuşulur.

İşte insanı en çok bu incitir: Yıllarca taşıdığı yükün, ancak bir gün omzundan indirdiğinde fark edilmesi.

Fakat burada kendimize de dönüp bakmalıyız. İhtiyaçlarımızı hiç söylemeden anlaşılmayı mı bekledik? Verebileceğimizin sınırını açıkça belirttik mi? İçimizden gelmediği hâlde kabul ettiğimiz şeyleri, sonradan bir kırgınlık hesabına mı dönüştürdük?

Kıymet bilmeyen davranışları görmek kadar, kendi suskunluğumuzun ilişkiyi nasıl şekillendirdiğini görmek de önemlidir. Her şeyi üstlenmek, bazen karşımızdakine gerçekte taşıyamayacağımız bir düzeni öğretebilir.

Sevilmek için sürekli vermek

İnsanın kabul edilmek istemesi doğaldır. Fakat sevilebilmek için sürekli faydalı olması gerektiğine inanması, onu ağır bir yükün altına sokar.

Böyle yaşayan biri, dinlenirken bile huzursuz olabilir. Bir talebi geri çevirdiğinde suçluluk duyar. Kendi ihtiyacından söz etmeyi bencillik sayar. İlişki bozulmasın diye sınırlarını tekrar tekrar geri çeker.

Zamanla şu düşünce yerleşir: “Ben vermezsem giderler.”

Bu korkuyla sürdürülen yakınlıkta insan, kendisi olarak ne kadar sevildiğini anlamakta zorlanır. Çünkü ortada hep yaptığı işler, çözdüğü sorunlar, sağladığı kolaylıklar vardır.

Oysa insanın bir ilişkide yalnızca işe yaradığı günlerde değil; yorulduğunda, sustuğunda, desteğe ihtiyaç duyduğunda da yeri olmalıdır.

Bir dostluğun derinliği, sizin ne kadar verebildiğinizle birlikte, veremediğiniz günlerde size nasıl davranıldığıyla da anlaşılır.

Her karşılıksızlık nankörlük değildir

Yine de kırgınlık bizi aceleci hükümlere götürmemeli.

Herkes sevgisini aynı biçimde göstermez. Kimi teşekkür etmekte zorlanır, kimi duygularını ifade etmeyi öğrenememiştir. Kimi de kendi sıkıntısının içinde, kendisine uzanan elin büyüklüğünü o anda fark edemeyebilir.

Bu nedenle tek bir davranıştan bir insanın bütün karakterine hükmetmek adil olmaz. Kendi beklediğimiz biçimde karşılık görememekle, sürekli küçümsenmek arasında fark vardır.

Bakılması gereken, zaman içindeki tutumdur: Konuştuğumuzda dinleniyor muyuz? İhtiyacımızı söylediğimizde ciddiye alınıyor muyuz? Kırıldığımızı anlattığımızda bir anlama çabası görüyor muyuz? Karşımızdaki, davranışının sorumluluğunu alabiliyor mu?

Bir yanlışın ardından gösterilen samimi çaba, ilişkiyi onarabilir. Fakat aynı incinme sürekli tekrarlanıyor, her konuşma suçlamaya dönüşüyor ve bütün yük yine bir kişinin üzerinde kalıyorsa, artık yalnızca sabretmek yetmez. İlişkinin sınırlarını yeniden düşünmek gerekir.

Merhametin de bir sınırı olabilir

Sınır koymak, bir insanı değersiz ilan etmek değildir. Kendi zamanımızın, sağlığımızın ve emeğimizin de değer taşıdığını kabul etmektir.

“Buna gücüm yetmiyor.”

“Bu şekilde konuşulmasını kabul etmiyorum.”

“Sana yardımcı olmak istiyorum, fakat bunu senin yerine sürekli üstlenemem.”

Bu cümleleri söyleyebilmek, çoğu insan için uzun bir öğrenme sürecidir. Özellikle yıllarca susarak, idare ederek, alttan alarak ilişki sürdürmüş biri için…

Ama söylenmeyen her sınır, bir gün öfke olarak ortaya çıkabilir. Zamanında kurulmuş açık bir cümle, birikmiş kırgınlığın sertliğinden daha koruyucudur.

Merhametin sürdürülebilmesi için insanın kendisini de gözetmesi gerekir. Bütün gücünü tüketen kişinin, bir süre sonra en küçük talebe bile tahammülü kalmayabilir. Ölçülü vermek, iyiliğin devam etmesini sağlar.

İnsanları değil, yakınlığımızı seçmek

“Değeri kime vereceğini bil” sözünü, bazı insanların saygıyı hak etmediği şeklinde anlamamak gerekir. Her insanın onuru vardır. Fakat herkes hayatımızda aynı yakınlığa, aynı güvene ve aynı sorumluluk paylaşımına sahip olmak zorunda değildir.

Birine saygı duyabilir, fakat ona sırrınızı açmayabilirsiniz. Yardım edebilir, fakat hayatınızın kararlarını ona teslim etmeyebilirsiniz. Affedebilir, fakat aynı ilişkinin içine aynı koşullarla dönmeyebilirsiniz.

Yakınlık, zaman içinde davranışlarla oluşur. Güven de öyle.

Bu yüzden bir insanın güzel sözlerinden önce, zor zamanlardaki tutumuna bakmak gerekir. Sizin başarınıza sevinip sevinmediğine, bir hatasını kabul edip edemediğine, kendisine faydanız dokunmadığında da yanınızda durup durmadığına…

Hayatımızın kapılarını açarken bu işaretleri dikkate almak, soğukluk değil; kendimize ve ilişkilerimize karşı sorumluluktur.

Kırgınlığın bizi dönüştürdüğü yer

Kıymeti bilinmeyen insanın önünde zor bir sınav vardır: Ya yaşadığı hayal kırıklığını herkese yöneltecek ya da bu acıdan daha dikkatli bir bakış çıkaracaktır.

Bir kişinin vefasızlığı yüzünden bütün dostluklardan vazgeçmek, kırgınlığın hayatımızı yönetmesine izin vermektir. Oysa dünyada bir iyiliği unutmayan, verilen emeği gören, kendisine açılan kapıdan saygıyla geçen insanlar da vardır.

Onlara yer kalması için bazen yorucu ilişkilerin hayatımızda kapladığı alanı azaltmamız gerekir.

Bu, geçmişi inkâr etmek değildir. Verdiğimiz emeği küçümsemek de değildir. O günkü niyetimizin temizliğini koruyup bugünkü gerçeği kabul etmektir.

“Ben elimden geleni yaptım” diyebilmek değerlidir. Buna, gerektiğinde “Bundan sonra kendimi de koruyacağım” cümlesini ekleyebilmek de öyle.

Bir bardak suyu biz fark ediyor muyuz?

Bütün bunları düşünürken son bir soruyu kendimizden esirgememeliyiz: Biz, bize verilenin kıymetini ne kadar biliyoruz?

Her gün sofrayı kuran eli, sessizce yükümüzü hafifleten insanı, bizi merak edip arayan dostu fark ediyor muyuz? Yoksa onların varlığını hayatın değişmez bir parçası sayıp teşekkür etmeyi erteliyor muyuz?

Kıymet görmek isteyen insanın, kıymet göstermeyi de hatırlaması gerekir. Bazen ilişkiler büyük bir fedakârlıktan önce, içten söylenmiş bir teşekkürle iyileşmeye başlar.

Bir bardak suyu uzatan ele bakmakla…

O insanın da yorulabileceğini düşünmekle…

Bir kez de “Sen nasılsın?” diye sorup cevabını gerçekten dinlemekle…

Suyu kıymetsiz bulana denizi vermek yetmeyebilir. Fakat bu söz, elimizdeki suyu herkesten saklamaya dönüşmemelidir. Bize düşen; iyiliğimizi bilinçle sunmak, güvenimizi davranışlara göre büyütmek ve kendi hayatımızın sorumluluğunu unutmamaktır.

Çünkü insan, bir başkasına hayat vermeye çalışırken kendi içindeki kaynağı da korumalıdır.