Arzu ÜNAL

Bazı şehirler vardır, gezilir ve unutulur. Bazı şehirler vardır, insanın hafızasında kalır. Bazı şehirler ise yalnızca hafızada kalmaz; insana tarih, medeniyet, mücadele ve gelecek üzerine yeniden düşünme ihtiyacı hissettirir.

Sivas işte böyle bir şehirdir.

Sivas’a gittiğinizde yalnızca tarihî yapıların önünden geçmezsiniz. Bir milletin yüzyıllar boyunca oluşturduğu medeniyetin, direnişin, üretimin, kültürün ve Anadolu irfanının içinden geçersiniz. Bu yüzden Sivas için sıradan bir gezi yazısı yazmak zordur. Çünkü Sivas’ta gezi, bir noktadan sonra tarihle sohbete dönüşür.

SİVAS’I GEZMEYE MEYDANDAN BAŞLAMAK GEREKİR

Sivas’la ilk defa buluşacak olanlara tavsiyem, yolculuğa tarihî kent meydanından başlamalarıdır.

Çünkü Sivas’ın kalbi burada atar. Bir tarafta Çifte Minareli Medrese…

Bir tarafta Şifaiye Medresesi… Buruciye Medresesi… Kale Camii… Tarihî Hükümet Konağı…

Ve Millî Mücadele’nin en önemli karar merkezlerinden biri olan Atatürk ve Kongre Müzesi…

Bir meydanda farklı dönemlerin birbirine bu kadar yakın durması aslında Sivas’ın özeti gibidir. Selçuklu vardır. Osmanlı vardır. Cumhuriyet vardır. Ama en önemlisi, bunların birbirinden kopuk olmadığı hissi vardır. Sivas’ı gezerken şunu anlıyorsunuz:

Türkiye’nin tarihi birbirini reddeden dönemlerden değil, birbirinin üzerine inşa edilen büyük bir medeniyet yürüyüşünden oluşmaktadır.

ÇİFTE MİNARELİ MEDRESE’NİN ÖNÜNDE DURUP DÜŞÜNMEK

Bir tarihî eseri gezmenin iki yolu vardır. Birincisi, önünde fotoğraf çektirmek. İkincisi, neden yapıldığını düşünmek.

Ben ikinci yolu daha değerli buluyorum. Çifte Minareli Medrese’nin önünde durduğunuzda yalnızca taş işçiliğini görmeyin. Şunu düşünün:

Yüzyıllar önce bu topraklarda insanlar neden böylesine ihtişamlı medreseler kuruyordu?

Çünkü devletin devamının yalnızca askerle mümkün olmadığını biliyorlardı.

İlim gerekiyordu. Hukuk gerekiyordu. Matematik gerekiyordu.

Sanat gerekiyordu. İnsan yetiştirmek gerekiyordu.

Bugün Selçuklu medreselerine hayranlıkla bakarken aslında bize bırakılan en önemli mesaj budur:

Bir ülkenin geleceği, yetiştirdiği insanın kalitesi kadardır.

Sivas’ın taşları bunu hâlâ söylüyor.

ŞİFAİYE: MEDENİYETİN İNSANA BAKIŞI

Sivas’taki Şifaiye Medresesi’ni gezerken başka bir gerçekle karşılaşırsınız.

Medeniyet yalnızca cami ve saray yapmak değildir.

İnsan sağlığıyla ilgilenmek de medeniyettir.

Hastaya şifa aramak medeniyettir.

Bilimi toplum yararına kullanmak medeniyettir.

Bu yüzden Sivas’taki tarihî yapılar yalnızca mimari miras değildir.

Onlar bir zihniyetin taş üzerindeki belgeleridir.

Bugün üniversite, hastane ve araştırma merkezleri kurarken geçmişten alacağımız ders tam da budur.

Bilim, insan için varsa değerlidir.

DİVRİĞİ: TAŞIN ŞİİRE DÖNÜŞTÜĞÜ YER

Sivas’a gidip de zamanı olanların Divriği’yi görmeden dönmemesi gerekir.

Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası’nı ilk defa gören bir insanın şaşırmaması mümkün değildir.

Çünkü orada taş, yalnızca yapı malzemesi değildir.

Taş adeta şiire dönüşmüştür.

Kapılara baktığınızda insan eliyle yapılmış bir eserin nasıl bu kadar ayrıntılı olabildiğini düşünüyorsunuz.

Geometri vardır. Sanat vardır. Sabır vardır. Hesap vardır. Estetik vardır. İnanç vardır.

Ve hepsinin ötesinde büyük bir medeniyet iddiası vardır.

Burada insan ister istemez kendisine şu soruyu soruyor:

Sekiz asır önce yaşayan insanlar geleceğe böylesine büyük eserler bırakmışsa biz bugünkü teknolojiyle gelecek nesillere ne bırakıyoruz?

Bence Divriği’nin asıl mesajı budur. Geçmişle övünmek yetmez.

Geçmişin seviyesine yakışan bir gelecek üretmek gerekir.

DİVRİĞİ’Yİ YALNIZCA KORUMAK YETMEZ

Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası’nın UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde olması büyük bir değerdir.

Fakat bunu bir sonuç değil, başlangıç olarak görmek gerekir.

Neden Divriği dünya mimarlık öğrencilerinin geldiği bir merkez olmasın?

Neden burada uluslararası taş işçiliği sempozyumları yapılmasın?

Neden mimarlık, sanat tarihi, tıp tarihi ve restorasyon öğrencileri için yaz okulları düzenlenmesin?

Neden Divriği’nin hikâyesi dünyanın önde gelen belgesel platformlarında anlatılmasın?

Bir eseri korumak sadece taşını onarmak değildir.

Hikâyesini geleceğe taşımaktır.

SİVAS KONGRESİ: TARİHİN YÖN DEĞİŞTİRDİĞİ BİNA

Sivas gezisinin en önemli duraklarından biri hiç şüphesiz Atatürk ve Kongre Müzesi’dir.

Buraya girdiğiniz anda gezi biraz değişir.

Çünkü artık yalnızca eski bir bina gezmiyorsunuz.

Bir milletin kaderi üzerine kararların tartışıldığı bir mekânda yürüyorsunuz.

1919’un şartlarını düşünmek gerekir. Ülke yorgun.

Devlet dağılma tehlikesiyle karşı karşıya.

İşgal var. Belirsizlik var. İmkânsızlık var.

Fakat bütün bunlara rağmen bir grup insan Sivas’ta toplanıyor.

Neyi konuşuyorlar?

Geleceği. İşte bana göre Sivas Kongresi’nin bugün gençlere öğreteceği en önemli ders budur:

Şartlar ne kadar ağır olursa olsun, gelecek konuşulmaktan vazgeçilmemelidir.

Şikâyet etmek kolaydır. Umutsuz olmak kolaydır.

Zor olan, kriz zamanında yol haritası hazırlamaktır.

Sivas bunu başarmış şehirlerden biridir.

BUGÜN DE BİR SİVAS KONGRESİ RUHUNA İHTİYAÇ VAR

Elbette bugün şartlar 1919 değildir. Ama her dönemin kendi meseleleri vardır.

Bugün savaş yalnızca toprak üzerinde yapılmıyor. Teknoloji üzerinde yapılıyor.

Yapay zekâ üzerinde yapılıyor. Enerji üzerinde yapılıyor. Veri üzerinde yapılıyor.

Nitelikli insan gücü üzerinde yapılıyor. Gençlerin zihinleri üzerinde yapılıyor.

O halde Sivas Kongresi’ni yalnızca tarih kitabında bırakmamalıyız.

Her yıl Sivas’ta Türkiye’nin dört bir yanından gençlerin katıldığı büyük bir Gelecek Kongresi düzenlenebilir.

Gençler gelsin. Türkiye’nin 2050’sini konuşsun. Tarımı konuşsun.

Savunma sanayisini konuşsun. Suyu konuşsun. Yapay zekâyı konuşsun.

Kültürü konuşsun. Demografiyi konuşsun.

Çünkü Sivas’ın tarihî rolüne en güzel saygı, orada yeniden geleceğin konuşulmasıdır.

ÂŞIK VEYSEL’İN TOPRAKLARINDA

Sivas’ın yalnızca taşları konuşmaz. Sazı da konuşur.

Bu toprakların yetiştirdiği Âşık Veysel, Anadolu insanının dünya çapındaki büyük seslerinden biridir.

Onun türkülerini dinlediğinizde aslında Anadolu’yu dinlersiniz.

Toprakla konuşan insanı…

Acıyı sabra dönüştüren insanı…

Sevgiyi gösterişsiz yaşayan insanı…

Hayatı bütün zorluklarına rağmen anlamlandırmaya çalışan insanı…

Sivas’ın Şarkışla ilçesine, Sivrialan’a yolunuz düşerse Âşık Veysel’i yalnızca bir halk ozanı olarak düşünmeyin.

O, Anadolu’nun düşünce dünyasının temsilcilerinden biridir.

Bugün büyük şehirlerde kaybetmeye başladığımız bazı değerler onun sözlerinde hâlâ yaşamaktadır:

Sadelik.

Kanaat.

Toprak sevgisi.

İnsan sevgisi.

Sadakat.

Sabır.

SİVAS’TA TÜRKÜ YALNIZCA MÜZİK DEĞİLDİR

Anadolu’nun birçok yerinde olduğu gibi Sivas’ta da türkü bir hafıza yöntemidir.

İnsanlar yaşadıklarını türküye dönüştürmüştür.

Aşkını…

Ayrılığını…

Gurbetini…

Kederini…

Yiğitliğini…

İsyanını…

Bir şehrin türkülerini dinlerseniz o şehrin sosyal tarihini de öğrenirsiniz.

Bu nedenle Sivas’ın âşıklık geleneği yalnızca kültürel faaliyet olarak değerlendirilmemelidir.

Bu bir arşivdir.

Bir milletin sözlü tarihidir.

Ve korunması gerekir.

KANGAL: SİVAS’IN DÜNYAYA AÇILAN MARKALARINDAN BİRİ

Sivas denildiğinde dünyanın pek çok yerinde akla gelen bir başka isim Kangal’dır.

Kangal köpeği artık yalnızca yerel bir değer değildir.

Uluslararası tanınırlığı olan bir markadır.

Fakat burada önemli olan sadece “Kangal bizimdir” demek değildir.

Koruyacağız.

Bilimsel olarak araştıracağız.

Genetik özelliklerini kayıt altında tutacağız.

Doğru yetiştiricilik standartları oluşturacağız.

Ve dünyaya doğru tanıtacağız.

Günümüzde kültürel ve yerel değerleri korumak da stratejik bir iştir.

Çünkü sahip olduğunuz değeri siz anlatmazsanız başkası kendi istediği biçimde anlatır.

SİVAS MUTFAĞI DA GEZİNİN PARÇASIDIR

Bir şehri tanımanın yolu yalnızca müzelerden geçmez.

Sofraya da oturmak gerekir.

Sivas köftesi…

Madımak…

Hingel…

Peskütan çorbası…

Katmer…

Yöresel hamur işleri ve kırsal mutfak kültürü…

Bunların her biri coğrafyanın oluşturduğu hafızadır.

Yemek kültürü bize bir bölgenin iklimini, üretimini ve hayat tarzını anlatır.

Dolayısıyla Sivas gastronomisi de şehir turizminin güçlü ayağı hâline getirilebilir.

Yalnızca “ne yenir?” diye değil, “bu yemek nasıl ortaya çıktı?” diye de sormalıyız.

İşte o zaman yemek kültürden medeniyete dönüşür.

GÖKPINAR’I GÖRMEDEN DOĞAL SİVAS’I ANLAMAK ZOR

Sivas’ı yalnızca bozkır olarak görenler yanılır.

Gürün’deki Gökpınar Gölü, şehrin doğal güzelliklerinin en dikkat çekici örneklerinden biridir.

Berrak suyu, doğal çevresi ve farklı atmosferiyle ziyaretçiye bambaşka bir Sivas gösterir.

Sivas’ın doğa turizmi açısından daha fazla anlatılması gerekir.

Yaylalar…

Vadiler…

Termal kaynaklar…

Dağlar…

Kırsal alanlar…

Bugün dünya turizmi değişiyor.

İnsanlar kalabalıktan kaçıyor.

Sessizlik arıyor.

Doğa arıyor.

Yerel yaşam arıyor.

Sivas tam da bu yeni turizm anlayışı için önemli potansiyele sahiptir.

TERMAL TURİZMİN DE DAHA FAZLA GÖRÜNMESİ GEREKİR

Sıcak Çermik ve Soğuk Çermik gibi termal alanlar Sivas’ın başka bir potansiyelidir.

Burada yapılması gereken yalnızca tesis kurmak değildir.

Sağlık turizmi, doğa turizmi, gastronomi ve tarih turizmini aynı paket içinde sunabilmektir.

İnsan Sivas’a geldiğinde bir gece kalıp gitmemeli.

Tarih için gelsin.

Doğa için kalsın.

Yemek için kalsın.

Termal için kalsın.

Kültür için kalsın.

Turizmde önemli olan yalnızca ziyaretçi sayısı değildir.

Ziyaretçinin şehirde geçirdiği süredir.

DEMİRYOLLARININ GÖRÜNMEYEN SİVAS’I

Sivas’ın yeterince konuşulmayan hikâyelerinden biri demiryollarıdır.

Cumhuriyet döneminde demiryolları Türkiye’nin kalkınma hamlesinin önemli sembollerindendi.

Sivas da bu sistemin önemli merkezlerinden biri oldu.

Atölyeler…

İşçiler…

Ustalar…

Lokomotifler…

Vagonlar…

Raylar…

Bunların her biri yakın tarihimizin parçasıdır.

Bu mirasın daha fazla anlatılması gerekir.

Çünkü bir şehir yalnızca yöneticilerin tarihi değildir.

İşçinin de tarihidir.

Ustanın tarihidir.

Demiryolcunun tarihidir.

Sivas’ın sanayi ve emek hafızası geleceğe aktarılmalıdır.

DİVRİĞİ’NİN MADENİNDEN GELECEĞİN TEKNOLOJİSİNE

Sivas aynı zamanda önemli yer altı kaynaklarına sahip bir coğrafyadır.

Fakat çağımızda mesele yalnızca maden çıkarmak değildir.

Mesele, madeni teknolojiye dönüştürmektir.

Üniversiteyle sanayiyi buluşturmak gerekir.

Malzeme mühendisliği…

Metalürji…

Yeni nesil üretim…

Raylı sistem teknolojileri…

Savunma sanayisi…

Sivas geçmişte üretim merkezi olmuşsa gelecekte de yüksek katma değerli üretim merkezi olabilir.

Bunun için yalnızca geçmişe bakmak değil, önümüzdeki 20-30 yılı planlamak gerekir.

HIZLI TREN SİVAS’IN KADERİNİ NASIL DEĞİŞTİREBİLİR?

Ulaşım yalnızca insanı bir yerden başka yere taşımaz.

Ekonomiyi de taşır.

Yatırımı taşır.

Turisti taşır.

Öğrenciyi taşır.

Fikri taşır.

Sivas’ın hızlı tren ağına bağlanması bu açıdan önemli bir fırsattır.

Fakat hızlı trenin şehre gelmesi tek başına yeterli değildir.

Şehir buna hazırlanmalıdır.

Turizm rotaları oluşturulmalı.

İlçelere bağlantı güçlendirilmeli.

Üniversite-sanayi işbirliği artırılmalı.

Yatırım alanları tanıtılmalı.

Yoksa tren gelir, yolcu iner ve gider.

Ama doğru planlama yapılırsa tren şehrin ekonomik coğrafyasını değiştirir.

SİVAS’IN EN BÜYÜK MESELESİ: GENÇLER

Bence Sivas’ın geleceğinde konuşulması gereken en önemli konu budur.

Gençler.

Sivas yıllardır büyükşehirlere insan gönderiyor.

İstanbul’da, Ankara’da, İzmir’de ve Avrupa’nın farklı şehirlerinde çok güçlü bir Sivas diasporası bulunuyor.

Fakat artık şu soruyu sormanın zamanı geldi:

Bir genç neden Sivas’ta kalsın?

Bu soruya duygusal cevap veremeyiz.

“Memleketindir, kal” demek yetmez.

İş vermek gerekir.

Gelecek vermek gerekir.

Sosyal hayat vermek gerekir.

Teknoloji altyapısı vermek gerekir.

Girişimcilik ortamı vermek gerekir.

Bir mühendis Sivas’ta kalıp dünyaya iş yapabiliyorsa…

Bir yazılımcı burada şirket kurabiliyorsa…

Bir akademisyen uluslararası araştırma yapabiliyorsa…

Bir sanatçı burada üretim yapabiliyorsa…

O zaman şehir gerçek anlamda geleceğe yürür.

SİVAS TURİZMİ İLÇELERLE BÜYÜMELİ

Sivas merkezini gezmek güzeldir.

Ama Sivas merkezden ibaret değildir.

Divriği…

Şarkışla…

Kangal…

Gürün…

Zara…

Hafik…

Suşehri…

İmranlı…

Yıldızeli…

Gemerek…

Ve diğer ilçeler…

Her biri ayrı bir hikâye taşır.

Bu yüzden Sivas için birkaç büyük turizm rotası oluşturulabilir:

Selçuklu ve Medeniyet Rotası.

Millî Mücadele Rotası.

Âşıklar ve Türküler Rotası.

Doğa ve Yayla Rotası.

Gastronomi Rotası.

Demiryolu ve Sanayi Hafızası Rotası.

Böylece Sivas’a gelen insan yalnızca merkezde birkaç saat geçirip gitmez.

Şehri yaşamaya başlar.

TÜRK DÜNYASI İÇİN DE ÖZEL BİR MERKEZ OLABİLİR

Sivas’ın âşıklık geleneği Türk dünyasının kültürel damarlarıyla doğrudan bağlantılıdır.

Anadolu’daki saz geleneği ile Orta Asya’daki ozan, akın ve bahşı geleneği aynı büyük kültür coğrafyasının farklı kollarıdır.

Neden Sivas’ta her yıl Türk Dünyası Ozanlar Buluşması yapılmasın?

Azerbaycan’dan âşıklar…

Kazakistan’dan akınlar…

Kırgızistan’dan komuz sanatçıları…

Özbekistan’dan bahşılar…

Anadolu’nun ozanları…

Sivas’ta buluşabilir.

Bu yalnızca festival olmaz.

Bir kültür diplomasisi olur.

Sivas’ın uluslararası kimliğini güçlendirir.

BİR ŞEHRİ GEZMEK, O ŞEHRİN İNSANINA DOKUNMADAN TAMAMLANMAZ

Ben gezi yazılarında yalnızca bina tarifini yeterli görmüyorum.

Bir şehre gittiğinizde esnafıyla konuşacaksınız.

Kahvesinde oturacaksınız.

Yaşlısını dinleyeceksiniz.

Gencine soru soracaksınız.

Köyüne uğrayacaksınız.

Çünkü şehir dediğimiz şey taşlardan değil, insanlardan oluşur.

Sivas’ın gerçek karakterini anlamak istiyorsanız Anadolu insanının misafirperverliğine de bakmalısınız.

Bir çay ikramında bazen bir şehrin bütün karakterini görürsünüz.

2050’NİN SİVAS’I NASIL OLMALI?

Şimdi geziyi biraz geleceğe taşıyalım.

2050 yılının Sivas’ını düşünelim.

Divriği dünya mimarlık öğrencilerinin araştırma merkezi…

Sivas merkezi Millî Mücadele ve Cumhuriyet tarihi için uluslararası ziyaret noktası…

Şarkışla ve Sivrialan dünya halk müziği ve ozanlık merkezi…

Kangal dünya çapında bilimsel yetiştiricilik markası…

Gürün doğa turizmi merkezi…

Termal bölgeler sağlık turizminde güçlü…

Üniversiteler sanayiyle iç içe…

Demiryolu sanayisi ileri teknolojiyle büyümüş…

Gençlerin gitmek değil, gelmek istediği bir şehir…

Neden olmasın?

Bütün mesele, bugünün Sivas’ına yalnızca bugünden bakmamaktır.

SİVAS’TAN DÖNERKEN

Sivas’tan dönerken çantanızda birkaç hediyelik eşya olabilir.

Telefonunuzda yüzlerce fotoğraf olabilir.

Fakat asıl önemli olan zihninizde ne götürdüğünüzdür.

Çifte Minareli Medrese size ilmi hatırlatsın.

Şifaiye insanı hatırlatsın.

Divriği sanatı ve emeği hatırlatsın.

Kongre binası bağımsızlık iradesini hatırlatsın.

Âşık Veysel gönlü hatırlatsın.

Demiryolları üretimi hatırlatsın.

Bozkır sabrı hatırlatsın.

Sivas’ın gençleri ise geleceği hatırlatsın.

Çünkü bazı şehirler geçmişi saklar.

Bazı şehirler geçmişten geleceğe köprü kurar.

Sivas ikincisidir.

Bu nedenle Sivas’a yalnızca “görmek için” gitmeyin.

Dinlemek için gidin.

Öğrenmek için gidin.

Düşünmek için gidin.

Ve dönerken kendinize şu soruyu sorun:

Bu büyük medeniyet bize ne bıraktı, biz gelecek nesillere ne bırakacağız?

Belki Sivas gezisinin insana verdiği en büyük hediye de tam olarak budur.

Bir şehirden daha fazlasını görmek…

Kendimizi, tarihimizi ve geleceğimizi yeniden düşünmek.