Arzu ÜNAL
Bazı şehirler vardır, insan oraya gider.
Bazı şehirler vardır, insan farkında olmadan kendine gider.
Sivas biraz böyledir.
Sivas’a vardığınızda sizi deniz karşılamaz. Palmiye ağaçları, gösterişli sahiller, büyük turizm afişleri de karşılamaz.
Önünüze alabildiğine uzanan bir Anadolu çıkar.
Bozkır çıkar.
Dağ çıkar.
Taş çıkar.
Soğuk çıkar.
Ve bütün bunların arkasından sıcacık bir insan sesi gelir:
“Hoş geldiniz…”
İşte Sivas’ı anlamaya o anda başlarsınız.
Çünkü Sivas kendisini ilk bakışta bütünüyle göstermeyen şehirlerdendir.
Biraz yürümek gerekir.
Biraz dinlemek…
Biraz susmak…
Biraz da kalbinizi açmak gerekir.
O zaman fark edersiniz:
Sivas’ın asıl güzelliği yalnızca görülenlerde değil, hissedilenlerdedir.
SİVAS’A YOLUNUZ DÜŞMESİN; YOLUNUZU SİVAS’A DÜŞÜRÜN
Biz çoğu zaman şöyle söyleriz:
“Yolum düşerse giderim.”
Bence Sivas için bu cümleyi değiştirmek gerekir.
Yolunuzun düşmesini beklemeyiniz.
Yolunuzu Sivas’a düşürünüz.
Çünkü bazı şehirleri görmek bir turizm tercihidir.
Bazı şehirleri görmek ise insanın yaşadığı ülkeyi tanıma sorumluluğudur.
Sivas da onlardan biridir.
Bu şehirde Anadolu’nun binlerce yıllık hafızası vardır.
Selçuklu vardır.
Osmanlı vardır.
Millî Mücadele vardır.
Cumhuriyet vardır.
Göç vardır.
Gurbet vardır.
Türkü vardır.
Emek vardır.
Hasret vardır.
Ve her şeyden önemlisi insan vardır.
BİR MEYDANDA YÜZYILLARLA KARŞILAŞMAK
Sivas’ın tarihî meydanına çıkınız.
Acele etmeyiniz.
Telefonunuzu birkaç dakika cebinize koyunuz.
Etrafınıza bakınız.
Çifte Minareli Medrese…
Şifaiye…
Buruciye…
Tarihî yapılar…
Kongre Binası…
Bir tarafta Selçuklu.
Bir tarafta Osmanlı.
Bir tarafta Cumhuriyet.
Ve onların arasında yürüyen bugünün insanları…
Aslında o meydanda zaman durmamıştır.
Tam tersine bütün zamanlar birbirine kavuşmuştur.
İşte o anda şunu düşünürsünüz:
Bizden önce burada kimler yürüdü?
Bir medrese talebesi geçmiş olabilir aynı yoldan.
Bir tüccar…
Bir asker…
Bir derviş…
Bir anne…
Bir çocuk…
Yüzyıllar sonra siz aynı taşların arasından geçiyorsunuz.
İnsan o zaman tarihin kitaplarda duran bir şey olmadığını anlıyor.
Tarih bazen ayağınızın altındaki taştır.
TAŞLAR BİLE KONUŞUYOR SİVAS’TA
Çifte Minareli Medrese’nin karşısında durunuz.
Başınızı kaldırınız.
Yüzyıllar önce yaşamış bir ustanın ellerini düşününüz.
Belki adını bilmiyoruz.
Kaç çocuğu vardı bilmiyoruz.
Nerede doğduğunu bilmiyoruz.
Nerede öldüğünü de bilmiyoruz.
Ama eli hâlâ orada.
İşlediği taşta.
İşte medeniyet biraz da budur.
İnsan gider.
Eseri kalır.
Sonra insan ister istemez kendisine soruyor:
“Ben gidince ne kalacak?”
Belki Sivas’ın insana sordurduğu en kıymetli sorulardan biri budur.
DİVRİĞİ’DE TAŞA DEĞİL, SABRA BAKINIZ
Sonra Divriği’ye gidiniz.
Ulu Camii ve Darüşşifası’nın önünde durunuz.
Ama hemen fotoğraf çekmeye başlamayınız.
Önce bakınız.
Uzun uzun bakınız.
Bir taşın üzerine böylesine ince motifleri işleyen insanın sabrını düşününüz.
Bugün birkaç saniye beklemeye tahammül edemeyen bizler, yüzyıllar önce yıllarca aynı eserin üzerinde çalışan insanları anlamakta zorlanabiliriz.
Fakat o eser bize sessizce bir şey söylüyor:
Büyük işler aceleyle yapılmaz.
Emek ister.
Sabır ister.
İman ister.
Bilgi ister.
Ve gelecek nesilleri düşünmek ister.
Sekiz asır önce o kapıyı yapan usta sizi tanımıyordu.
Ama sizin göreceğiniz güzellik için çalıştı.
İşte medeniyet budur.
Hiç tanımayacağınız insanlar için güzel bir şey bırakabilmek.
BİR DARÜŞŞİFA ÖNÜNDE İNSANI HATIRLAMAK
Divriği’de beni en fazla düşündüren meselelerden biri de cami ile darüşşifanın yan yana bulunmasıdır.
Bir tarafta insanın ruhuna seslenen ibadet mekânı.
Bir tarafta insanın bedenine şifa arayan yapı.
Ne güzel bir medeniyet anlayışı…
İnsan yalnızca bedenden ibaret değildir.
Ama yalnızca ruhtan da ibaret değildir.
İkisini birlikte korumak gerekir.
Yüzyıllar öncesinden bize gelen bu mesajın bugün bile ne kadar değerli olduğunu düşünmeden geçemiyorsunuz.
KONGRE BİNASINA GİRERKEN BİRAZ YAVAŞLAYIN
Sivas’ta beni en fazla etkileyen duraklardan biri de Kongre Binası’dır.
Oraya sıradan bir müzeye girer gibi girmemek gerekir.
1919’u düşününüz.
Memleket yorgun.
İnsanlar yorgun.
Ordular dağılmış.
Topraklar işgal tehdidi altında.
Gelecek belirsiz.
Ve Anadolu’nun ortasında insanlar bir masanın etrafında toplanıyor.
Ceplerinde bugünün imkânları yok.
İletişim teknolojileri yok.
Konfor yok.
Ama bir şeyleri var:
Ümitleri.
Ve bir başka şeyleri daha var:
Vazgeçmemek iradesi.
Sivas Kongresi’ni yalnızca tarih dersi olarak okumamak gerekir.
Bence onun en büyük mesajı şudur:
Bir milletin elinden birçok şey alınabilir.
Ama umudunu kendi elleriyle bırakmadığı sürece o millet bitmez.
BELKİ DE SİVAS’IN EN GÜZEL KELİMESİ: UMUT
Sivas Kongresi’nin yapıldığı salonda birkaç dakika sessiz kalınız.
Sonra bugünkü sıkıntılarımızı düşününüz.
Ekonomiyi…
Savaşları…
Gençlerin kaygılarını…
Dünyadaki belirsizliği…
Sonra 1919’un insanlarını düşününüz.
Ve kendinize sorun:
“Onlar o şartlarda ümit edebildiyse bizim ümitsiz olmaya hakkımız var mı?”
Sivas insana bunu sorduruyor.
Belki de bu yüzden Sivas yalnızca tarih şehri değildir.
Umut şehridir.
SONRA BİR SAZ SESİ GELİR: ÂŞIK VEYSEL
Sivas’ın taşlarından biraz uzaklaşınca bu kez bir saz sesi karşılar sizi.
Şarkışla…
Sivrialan…
Âşık Veysel…
Gözleri dünyayı görmüyordu belki.
Ama insanı görüyordu.
Toprağı görüyordu.
Sevgiyi görüyordu.
Hayatı görüyordu.
Bugün milyonlarca insanın bakıp da göremediği şeyleri gönlüyle görüyordu.
Sivrialan’a gittiğinizde Veysel’i yalnızca büyük bir halk ozanı olarak düşünmeyiniz.
Bir Anadolu insanının küçücük bir köyden çıkıp bütün insanlığa nasıl seslenebildiğini düşününüz.
Demek ki büyük olmak için büyük şehirlerde doğmak gerekmiyor.
Büyük bir gönle sahip olmak gerekiyor.
SİVAS’TA TOPRAK BAŞKA KONUŞUR
Âşık Veysel’in dünyasında toprak boşuna bu kadar önemli değildir.
Sivas’ın toprağı kolay bir toprak değildir.
Kışı serttir.
Bozkırı geniştir.
Hayat emek ister.
Belki de bu nedenle Sivas insanının karakterinde toprağın izleri vardır.
Sabır vardır.
Dayanıklılık vardır.
Kanaat vardır.
Çalışmak vardır.
Düştüğü zaman yeniden ayağa kalkmak vardır.
İnsan yaşadığı coğrafyaya benzer derler.
Belki Sivaslı biraz da bozkıra benzer.
Dışarıdan sert görünür.
Ama içine doğru yürüdüğünüzde başka güzellikler çıkar karşınıza.
GÖKPINAR’A GELİNCE BÜTÜN ÖNYARGILARINIZI BIRAKIN
“Sivas bozkırdır” diyenleri Gürün’e götürmek gerekir.
Gökpınar’ın kenarında durunuz.
Suyun berraklığına bakınız.
Renklerine bakınız.
Sonra kendinize sorun:
“Ben Sivas’ı gerçekten tanıyor muymuşum?”
Belki de hayır.
İşte seyahat bunun için güzeldir.
İnsanın yalnızca şehirler hakkındaki değil, hayat hakkındaki önyargılarını da kırar.
Bazen bir göl size uzun bir konuşmadan daha fazla şey öğretir:
Gördüğün kadarını bütün zannetme.
KANGAL’IN BOZKIRINDA UFKA BAKMAK
Kangal’a doğru yol aldığınızda manzara yeniden değişir.
Genişlik…
Sessizlik…
Bozkır…
Gökyüzü…
Ve insanın kendisini küçük hissettiği büyük bir coğrafya.
Kangal köpeğini bütün dünya tanıyor.
Ama Kangal’ı anlamak için yalnızca köpeğe bakmak yetmez.
Sürüye bakmak gerekir.
Çobana bakmak gerekir.
Bozkıra bakmak gerekir.
Soğuk kış gecelerini düşünmek gerekir.
Çünkü sadakat, dayanıklılık ve koruma içgüdüsü bir coğrafyanın içerisinde şekillenmiştir.
Her değer doğduğu toprakla birlikte anlamlıdır.
SİVAS’IN EN BÜYÜK ESERİ BELKİ DE İNSANIDIR
Fakat Sivas’ta beni asıl düşündüren şey tarihî eserlerden bile önce insandır.
Bir dükkâna girersiniz.
“Hoş geldin” derler.
Bir şey sormaya kalkarsınız, oturtup çay söylemek isterler.
Bir köye gidersiniz.
Sofra açılır.
“Tokum” dersiniz.
Dinlemezler.
Çünkü Anadolu’da misafirlik hâlâ bir kültürdür.
İşte bunu kaybetmemeliyiz.
Çünkü yollar yapılır.
Binalar yeniden yapılabilir.
Ama insanın gönlündeki misafirperverlik kaybolursa onu yeniden inşa etmek çok daha zordur.
BİR DE SİVAS’TAN GİDENLERİN HİKÂYESİ VAR
Sivas’ı anlatırken yalnızca Sivas’ta yaşayanları konuşmak yetmez.
Bir de gidenler vardır.
İstanbul’a gidenler…
Ankara’ya gidenler…
Avrupa’ya gidenler…
Ekmek için, iş için, çocuklarının geleceği için memleketinden ayrılanlar…
Onların bavullarında yalnızca birkaç parça eşya yoktu.
Sivas vardı.
Bir köyün kokusu vardı.
Bir annenin yaptığı yemek vardı.
Bir babanın nasihati vardı.
Bir türkü vardı.
Bir mezarlık vardı.
Bir çocukluk vardı.
İnsan bazen memleketten gider.
Ama memleket insandan gitmez.
Bu yüzden İstanbul’da yaşayan bir Sivaslı “memlekete gidiyorum” dediğinde kilometrelerden değil, köklerinden söz eder.
SİVAS’IN KÖYLERİ UNUTULMAMALI
Şehir merkezindeki eserleri koruyoruz.
Peki köylerin hafızasını kim koruyacak?
Eski evleri…
Çeşmeleri…
Köy odalarını…
Mezarlıkları…
Türküleri…
Düğün geleneklerini…
Yaşlı insanların anlattığı hikâyeleri…
Bir yaşlı insan öldüğünde bazen onunla birlikte küçük bir kütüphane de toprağa giriyor.
Bu nedenle Sivas’ın köylerinde büyük bir sözlü tarih çalışması yapılmalıdır.
Yaşlılarımız konuşmalı.
Gençler kaydetmeli.
Çünkü hafıza kaybolduktan sonra parayla geri getirilemiyor.
BİR ŞEHRİN GELECEĞİ GENÇLERİNİN GÖZÜNDE SAKLIDIR
Sivas’a gittiğinizde yalnızca yaşlılarla değil gençlerle de konuşunuz.
Sorunuz çok basit olsun:
“Burada kalmak istiyor musun?”
Verilecek cevap Sivas’ın geleceği hakkında birçok istatistikten daha fazla şey anlatacaktır.
Bir şehir gençlerini tutamıyorsa tarihî eserlerinin ihtişamı tek başına yetmez.
Gençlere iş gerekir.
Umut gerekir.
Üretim gerekir.
Sanat gerekir.
Bilim gerekir.
Teknoloji gerekir.
Kendilerini gerçekleştirebilecekleri alan gerekir.
Sivas’ın geçmişini korumak kadar geleceğini kurmak da boynumuzun borcudur.
ÇOCUKLARIMIZI SİVAS’A GETİRELİM
Çocuklarımızı Sivas’a getirelim.
Ama ellerine sadece gezi programı vermeyelim.
Çifte Minare’nin önünde onlara soralım:
“Bu insanlar neden ilme bu kadar önem vermiş?”
Divriği’de:
“Sen geleceğe ne bırakmak istersin?”
Kongre Binası’nda:
“Ülken zor durumda olsa sen ne yapardın?”
Âşık Veysel’in köyünde:
“İyi insan olmak ne demektir?”
Gökpınar’da:
“Bu güzelliği bizden sonraki çocuklara nasıl bırakacağız?”
İşte o zaman gezi, eğitim olur.
Tarih, ezber olmaktan çıkar.
Çocuk kendisini o hikâyenin devamı olarak görmeye başlar.
SİVAS’A GELİNİZ AMA ACELE ETMEYİNİZ
Sivas’a geliniz.
Meydanda yürüyünüz.
Divriği’ye gidiniz.
Şarkışla’ya uğrayınız.
Gürün’ü görünüz.
Kangal’ın bozkırında durunuz.
Sivas köftesini tadınız.
Madımak yiyiniz.
Bir çay içiniz.
Bir esnafla konuşunuz.
Bir yaşlıyı dinleyiniz.
Bir çocuğun başını okşayınız.
Bir köy mezarlığından geçerken isimlere bakınız.
Ve acele etmeyiniz.
Çünkü Anadolu aceleyle anlaşılmaz.
SİVAS’TAN DÖNERKEN BİR ŞEYİNİZİ ORADA BIRAKACAKSINIZ
Sonra dönüş vakti gelir.
Arabanıza binersiniz.
Trene binersiniz.
Şehir geride kalmaya başlar.
Ama garip bir şey olur.
Sivas geride kalmaz.
Divriği’nin taşları sizinle gelir.
Kongre Binası’ndaki sessizlik sizinle gelir.
Âşık Veysel’in sazı sizinle gelir.
Bozkırın ufku sizinle gelir.
İçtiğiniz çayın sıcaklığı sizinle gelir.
Tanımadığınız bir insanın söylediği “yine gel” sözü sizinle gelir.
Ve anlarsınız ki aslında siz Sivas’tan bir şeyler götürürken kendinizden de bir parçayı orada bırakmışsınızdır.
YOLUNUZU SİVAS’A DÜŞÜRÜN
Onun için size “Sivas’a yolunuz düşerse uğrayın” demiyorum.
Hayır.
Yolunuzu Sivas’a düşürün.
Çocuklarınızı alın.
Gençlerinizi alın.
Dostlarınızı alın.
Gidin.
Selçuklu’nun taşını görün.
Millî Mücadele’nin nefesini hissedin.
Âşık Veysel’in toprağına basın.
Gökpınar’ın suyuna bakın.
Kangal’ın bozkırında ufku seyredin.
Bir Sivas sofrasına oturun.
Ve en önemlisi insanıyla konuşun.
Belki dönüşte şunu fark edeceksiniz:
Sivas’a bir şehir görmek için gitmişsiniz.
Ama orada başka bir şey bulmuşsunuz.
Köklerinizi…
Çünkü Sivas yalnızca Sivaslıların şehri değildir.
Sivas, Selçuklu’nun emanetiyle, Millî Mücadele’nin iradesiyle, ozanlarının sesiyle ve Anadolu insanının alın teriyle hepimizin ortak hafızasıdır.
Bazı şehirler gözle görülür.
Bazıları akılla anlaşılır.
Bazıları ise ancak kalple hissedilir.
Sivas’a bir de kalbinizle geliniz…
Belki o zaman göreceksiniz:
Sivas aslında size yabancı bir şehir değil.
Anadolu’nun ortasında sizi bekleyen eski bir dosttur.
