Arzu ÜNAL

Ortadoğu yeniden sert bir kırılma döneminden geçiyor. Suriye sahasında yaşanan her gelişme, Gazze’de süren kriz, İsrail’in güvenlik politikaları, Türkiye’nin bölgesel ağırlığının artması, Körfez ülkelerinin yeni ittifak arayışları ve ABD’nin bölgedeki rolünü yeniden tanımlama çabaları aynı büyük tablonun parçalarıdır.

Bu nedenle Türkiye–İsrail gerilimini yalnızca “savaş çıkar mı, çıkmaz mı?” sorusuyla değerlendirmek eksik olur.

Asıl sorulması gereken şudur:

Ortadoğu’nun yeni düzeni kurulurken Türkiye nerede duracaktır?

Çünkü önümüzdeki yıllarda asıl mücadele yalnız savaş meydanlarında değil; sınırlar, ticaret yolları, enerji hatları, savunma teknolojileri, diplomatik ittifaklar ve ekonomik merkezler üzerinden verilecektir.

Türkiye açısından en büyük mesele İsrail ile savaşmak değil, İsrail’in de diğer bölgesel ve küresel aktörlerin de Türkiye’yi hesaba katmadan karar veremeyeceği bir güç düzeni kurmaktır.

EBÛ ZUHUR SALDIRISI BİR HEDEFTEN DAHA FAZLASINI ANLATIYOR

Suriye’de bir havaalanının vurulması ilk bakışta sıradan bir askerî operasyon gibi görülebilir.

Fakat stratejik bakışta vurulan yer kadar, verilmek istenen mesaj önemlidir.

Eğer İsrail, Türkiye’nin Suriye’deki askerî ve siyasi nüfuzunun genişlemesini kendi güvenlik mimarisi açısından tehdit olarak görmeye başlıyorsa, bu durum iki ülke arasındaki rekabetin yeni bir aşamaya girdiğini gösterir.

Burada önemli olan doğrudan savaş ihtimali kadar şudur:

Türkiye ile İsrail’in güvenlik alanları artık aynı coğrafyada birbirine yaklaşmaktadır.

Türkiye Suriye’de istikrar, sınır güvenliği ve terör tehdidinin ortadan kaldırılmasını istiyor.

İsrail ise Suriye’de kendisine karşı kullanılabilecek güçlü askerî kapasitenin oluşmasını istemiyor.

Bu iki yaklaşımın kesiştiği yerde sürtüşme ortaya çıkıyor.

Ve sürtüşme doğru yönetilmezse kriz doğurur.

EN BÜYÜK TEHLİKE PLANLI SAVAŞ DEĞİL, KONTROLDEN ÇIKAN ZİNCİRDİR

Türkiye ile İsrail’in bilinçli olarak büyük bir savaşa girmek isteyeceğini düşünmek bugün için rasyonel görünmüyor.

Fakat savaşların tamamı planlı başlamaz.

Bir yanlış radar kilidi…

Bir yanlış hedef…

Bir askerî konvoyun vurulması…

Bir uçağın düşürülmesi…

Bir misilleme…

Ardından ikinci misilleme…

Böylece iki tarafın da başlangıçta istemediği bir çatışma zinciri ortaya çıkabilir.

Bu nedenle Türkiye’nin en önemli stratejik görevlerinden biri savaşmak değil, krizin tırmanma mekanizmasını kontrol altında tutmak olmalıdır.

Büyük devlet aklı, yalnız savaş kazanmayı değil, savaşın hangi noktada çıkacağını veya çıkmayacağını belirleyebilme kapasitesidir.

TÜRKİYE’NİN ASIL HEDEFİ SURİYE’DE TOPRAK DEĞİL DÜZEN OLMALIDIR

Suriye Türkiye için yalnız sınır meselesi değildir.

Suriye aynı zamanda:

Doğu Akdeniz’e açılan kapıdır.

Arap dünyasına geçiş koridorudur.

Enerji ve ticaret yollarının merkezidir.

Göç meselesinin kaynağıdır.

Terörle mücadele alanıdır.

Ve Türkiye’nin bölgesel geleceğinin en önemli test sahalarından biridir.

Bu nedenle Türkiye açısından Suriye’de en büyük başarı daha fazla askerî alan kontrol etmek değil, istikrarlı ve Türkiye’ye düşman olmayan bir devlet düzeninin kurulmasını sağlamaktır.

Çünkü parçalanmış Suriye Türkiye’ye sürekli kriz üretir.

İstikrarlı Suriye ise Türkiye’ye stratejik derinlik kazandırır.

Burada Ankara’nın önüne uzun vadeli bir hedef koyması gerekir:

Sınırın ötesinde Türk askeri görmekten daha önemli olan, sınırın ötesinde düşman üretmeyen devlet görmek olmalıdır.

İSRAİL’İN ASIL KORKUSU TÜRKİYE’NİN ASKER SAYISI DEĞİL, MERKEZ ÜLKEYE DÖNÜŞMESİDİR

Türkiye’nin bölgesel gücü sadece askerî kapasitesinden kaynaklanmıyor.

Asıl güç coğrafyada yatıyor.

Türkiye aynı anda:

Balkanlara,

Karadeniz’e,

Kafkasya’ya,

Orta Asya’ya,

Ortadoğu’ya,

Akdeniz’e,

Avrupa’ya

açılabilen ender ülkelerden biridir.

Bu coğrafi avantaj ekonomik, diplomatik ve askerî sistemlerle desteklenirse Türkiye yalnız bölgesel aktör değil, bölgesel sistem kurucu devlet haline gelir.

İsrail açısından uzun vadede asıl stratejik değişim de budur.

Çünkü Türkiye eğer Irak’tan Basra Körfezi’ne, Azerbaycan’dan Orta Asya’ya, Balkanlardan Avrupa’ya ve Suriye üzerinden Arap dünyasına uzanan ağların merkezi olursa, Ankara’ya rağmen bölgesel plan yapmak giderek zorlaşır.

Türkiye’nin gerçek caydırıcılığı işte burada ortaya çıkar.

GELECEĞİN SAVAŞI FÜZEDEN ÖNCE AĞLARIN SAVAŞIDIR

Yirmi birinci yüzyılın büyük rekabeti yalnız tank ve uçak üzerinden yürümeyecek.

Limanlar,

demiryolları,

enerji hatları,

internet altyapısı,

veri merkezleri,

uydular,

siber sistemler,

finans ağları

en az askerî üsler kadar önemli olacak.

Bu nedenle Türkiye’nin önümüzdeki dönemde bir “Büyük Bağlantı Stratejisi” geliştirmesi gerekir.

Basra’dan çıkan yük Türkiye üzerinden Avrupa’ya ulaşabiliyorsa…

Orta Asya’dan çıkan enerji Türkiye üzerinden Akdeniz’e inebiliyorsa…

Kafkasya’daki ticaret koridorları Anadolu üzerinden Avrupa’ya bağlanabiliyorsa…

Türkiye sadece transit ülke olmaz.

Avrasya’nın düğüm noktası olur.

Böyle bir ülkeye karşı savaş açmanın maliyeti yalnız askerî değil, küresel ekonomik maliyet haline gelir.

TÜRKİYE’NİN İSRAİL POLİTİKASI “KARŞITLIK” ÜZERİNE KURULMAMALIDIR

Türkiye’nin dış politikasını yalnız İsrail karşıtlığı üzerinden tanımlaması stratejik hata olur.

Türkiye’nin hedefi bir ülkeye karşı blok kurmak değil, kendi merkezinde yeni bir bölgesel denge oluşturmak olmalıdır.

Bu çok daha güçlü bir modeldir.

Türkiye–Suudi Arabistan ilişkileri derinleşmeli.

Türkiye–Pakistan savunma iş birliği geliştirilmelidir.

Türkiye–Mısır ilişkileri kalıcı şekilde normalleşmelidir.

Türkiye–Irak ekonomik entegrasyonu artırılmalıdır.

Türkiye–Suriye güvenlik ve ekonomik ilişkileri kurumsallaştırılmalıdır.

Türk dünyasıyla lojistik ve enerji bağlantıları güçlendirilmelidir.

Balkan ülkeleriyle ticaret, ulaştırma ve enerji ilişkileri büyütülmelidir.

Böylece Türkiye yalnız ittifak arayan ülke olmaktan çıkar, ittifakların doğal merkezi haline gelir.

BALKANLAR ORTADOĞU KADAR ÖNEMLİDİR

Türkiye’nin stratejik hatalarından biri güneydeki krizlere yoğunlaşırken batıdaki hinterlandı ihmal etmek olabilir.

Oysa Türkiye’nin Avrupa’ya açılan kapısı Balkanlardır.

Bulgaristan, Yunanistan, Romanya, Sırbistan, Kuzey Makedonya, Arnavutluk, Kosova ve Bosna-Hersek Türkiye’nin ekonomik ve siyasi derinliğinin parçasıdır.

Ortadoğu’da güçlenen ama Balkanlarda gerilim yaşayan Türkiye eksik güç olur.

Türkiye’nin gerçek stratejik hattı şu şekilde düşünülmelidir:

Balkanlar – Anadolu – Kafkasya – Türkistan – Irak – Suriye – Körfez – Akdeniz

Bu hat birbirine bağlandığında Türkiye’nin jeopolitik değeri katlanarak büyür.

TÜRKİYE’NİN YEDİ KATMANLI GÜÇ MODELİ

Geleceği görmek istiyorsak yalnız bugünkü askerî dengelere bakamayız.

Türkiye’nin uzun vadeli caydırıcılığı yedi sütuna dayanmalıdır.

Askerî güç: hava savunması, füze sistemleri, insansız sistemler, deniz gücü ve elektronik harp.

İstihbarat: tehdidi sınırdan önce gören ve önleyen kapasite.

Ekonomi: uzun krizleri taşıyabilecek üretim ve finans gücü.

Enerji: enerji merkezi olma ve dış bağımlılığı azaltma.

Teknoloji: yapay zekâ, siber savunma, uzay sistemleri ve mikroelektronik.

Diplomasi: aynı anda Washington, Brüksel, Moskova, Pekin, Riyad, Kahire ve Türk dünyasıyla konuşabilme kabiliyeti.

Toplumsal dayanıklılık: ekonomik, siyasi ve psikolojik krizlere karşı güçlü toplum.

Bir devletin gerçek gücü bunların toplamıdır.

TÜRKİYE’NİN EN BÜYÜK SAVUNMA SİSTEMİ EKONOMİSİDİR

Savaş gündemi yükseldiğinde herkes silah sistemlerini konuşuyor.

Fakat uzun süreli rekabetin temelinde ekonomi vardır.

Füze üretmek para ister.

Savunma sanayisi fabrika ister.

Yapay zekâ insan kaynağı ister.

Donanma tersane ister.

Uzay programı bilim ister.

Diplomasi ekonomik etki ister.

Bu nedenle Türkiye’nin millî güvenlik stratejisinin merkezine ekonomik büyümeyi koyması gerekir.

Ekonomisi güçlü olmayan ülkenin askerî gücü zamanla sınırlanır.

Ekonomisi güçlü ülke ise askerî ve diplomatik seçeneklerini sürekli artırabilir.

Türkiye’nin gerçek güç mücadelesi aynı zamanda üretim, teknoloji ve ihracat mücadelesidir.

STRATEJİK SABIR PASİFLİK DEĞİLDİR

Türkiye’nin en önemli meziyetlerinden biri karşı tarafın belirlediği zamanda hareket etmemek olmalıdır.

Her provokasyon cevap bekler.

Fakat her cevap füze olmak zorunda değildir.

Bazen cevap diplomatik yalnızlaştırmadır.

Bazen ekonomik hamledir.

Bazen ittifak kurmaktır.

Bazen savunma teknolojisi geliştirmektir.

Bazen sahada sessizce pozisyon almaktır.

Bazen de hiç cevap vermeyip karşı tarafı belirsizlik içinde bırakmaktır.

Gerçek stratejik sabır budur.

Devletler öfkeyle değil, zamanlamayla kazanır.

TÜRKİYE–İSRAİL SAVAŞINDA EN ÇOK ÜÇÜNCÜ ÜLKELER KAZANABİLİR

Türkiye ile İsrail arasında büyük bir çatışma çıkarsa bundan yararlanabilecek başka aktörler olacaktır.

Rusya Suriye’ye yeniden ağırlık koyabilir.

İran yeni hareket alanları bulabilir.

ABD bölgedeki askerî varlığını artırabilir.

Terör örgütleri doğan boşluklardan yararlanabilir.

Suriye yeniden parçalanabilir.

Avrupa yeni göç dalgasıyla karşılaşabilir.

Doğu Akdeniz ticaret yolları zarar görebilir.

Bu nedenle Türkiye’nin görevi sadece İsrail’in ne yaptığını takip etmek değildir.

Kimin Türkiye–İsrail çatışmasından yararlanacağını da hesaplamak gerekir.

Stratejik akıl da zaten burada başlar.

İSRAİL YALNIZLAŞIYOR MU?

İsrail’in uluslararası alanda karşılaştığı siyasi baskının arttığı görülüyor.

Fakat “İsrail tamamen yalnızlaştı” demek tabloyu basitleştirir.

İsrail hâlâ güçlü bir orduya, gelişmiş teknolojiye, ciddi istihbarat kapasitesine ve özellikle ABD ile derin ilişkilere sahiptir.

Fakat İsrail açısından değişen bir başka gerçek vardır:

Bölge artık eski bölge değildir.

Türkiye daha güçlüdür.

Körfez ülkeleri daha bağımsız hareket etmektedir.

Çin Ortadoğu’da daha görünürdür.

Rusya geri çekilse bile etkisini korumaktadır.

İran hâlâ önemli aktördür.

Arap kamuoyu Gazze sonrasında çok daha hassastır.

Dolayısıyla İsrail’in eskiden sahip olduğu stratejik rahatlık giderek daralmaktadır.

Doğru ifade şu olmalıdır:

İsrail ortadan kalkmıyor; İsrail’in hareket alanı daha karmaşık hale geliyor.

ÖNÜMÜZDEKİ ON YILIN BÜYÜK SORUSU

Ortadoğu’nun önümüzdeki on yılına baktığımızda beş büyük mücadele alanı görüyoruz:

Suriye’nin nasıl şekilleneceği.

İran’ın bölgesel rolünün ne olacağı.

Türkiye’nin ne kadar güçleneceği.

Körfez ülkelerinin ABD dışındaki ortaklıklarının ne ölçüde derinleşeceği.

İsrail–Filistin meselesinin hangi siyasi zemine oturacağı.

Bu beş dosya birbirinden ayrı değildir.

Bunların tamamının kesiştiği ülkelerden biri Türkiye’dir.

Bu nedenle Ankara günü değil, 2035’i ve 2050’yi düşünmek zorundadır.

2050 TÜRKİYE’Sİ NASIL BİR ÜLKE OLMALI?

Türkiye’nin hedefi yalnız sınırlarını koruyan güçlü devlet olmakla sınırlı kalmamalıdır.

2050 Türkiye’si:

enerji merkezi,

lojistik merkez,

savunma sanayisi merkezi,

finans ve üretim merkezi,

Türk dünyasının batı kapısı,

Körfez’in Avrupa bağlantısı,

Balkanların ekonomik ortağı,

Karadeniz’in güvenlik aktörü,

Doğu Akdeniz’in belirleyici gücü

olmalıdır.

İşte gerçek büyük strateji budur.

Bu gerçekleşirse Türkiye’nin güvenliği yalnız askerî sınırlarla değil, ekonomik ve siyasi etki alanlarıyla korunur.

SONUÇ: SAVAŞI KAZANMAKTAN DAHA BÜYÜK BİR HEDEF VAR

Bugün Türkiye–İsrail ilişkilerinde tansiyon yükseliyor olabilir.

Yarın yeni krizler de çıkabilir.

Fakat Türkiye’nin geleceğini belirleyecek olan tek bir savaş değildir.

Türkiye’nin kaderini belirleyecek olan, bu büyük dönüşüm döneminde nasıl bir sistem kuracağıdır.

Türkiye için en büyük zafer İsrail’i savaşta yenmek değildir.

En büyük zafer:

Suriye’yi istikrara kavuşturmak,

Irak’ı ekonomik olarak Türkiye’ye bağlamak,

Türk dünyasıyla koridorları güçlendirmek,

Balkanlarda kalıcı etki oluşturmak,

Körfez’le stratejik ortaklıklar kurmak,

Akdeniz’de caydırıcılık sağlamak,

teknolojik bağımsızlığı artırmak,

ekonomiyi büyütmek

ve bütün bunların üzerinde güçlü bir devlet aklı oluşturmaktır.

Çünkü büyük devletlerin tarihi yalnız kazandıkları savaşlarla yazılmaz.

Kurdukları düzenlerle yazılır.

Türkiye’nin önünde şimdi böyle bir fırsat vardır.

Mesele bir savaşa hazırlanmak değildir.

Mesele öyle güçlü bir Türkiye kurmaktır ki kimse Türkiye’ye rağmen savaş başlatamasın, kimse Türkiye’yi dışlayarak bölgesel düzen kuramasın ve hiçbir güç Türkiye’nin geleceğini kendi masasından belirleyemesin.

Önümüzdeki yıllarda kazanan ülke en fazla füze atan ülke olmayacaktır.

Kazanan;

ekonomiyi, teknolojiyi, diplomasiyi, askerî gücü, coğrafyayı ve zamanı aynı stratejik hedef etrafında birleştirebilen ülke olacaktır.

Türkiye’nin gerçek yol haritası da burada başlamaktadır:

Savaşa sürüklenen Türkiye değil; savaşı caydıran, barışı şekillendiren ve yeni bölgesel düzenin masasında değil, masanın kurulmasında söz sahibi olan Türkiye.