Arzu ÜNAL,

Ayrık otunu anlatırken şöyle derler: “Kırk yıl susuz kalsa, kırk birinci yıl bir damla su bulsa hemen filizleniverir.” Bu sözü, süreleri ölçülmüş bir bitki bilgisi olarak değil, hayatın direncini anlatan güçlü bir benzetme olarak okumalıyız. Çünkü bazen bir ot üzerinden söylenen söz, insanın içindeki koca bir dünyayı anlatır. İnsan da kuraklık yaşar. Üstelik onun kuraklığı her zaman susuzluk değildir. Bazen sevgisizliktir. Bazen anlaşılmamaktır. Bazen yıllarca emek verip karşılığını görememektir. Bazen de kendi vatanında yabancı sayılmak, kendi adını söylemekten çekinir hâle getirilmektir. Dışarıdan bakan, hayatın sona erdiğini sanır. Oysa toprağın altında hâlâ bekleyen bir kök vardır.

Görünmeyen Hayat

Biz çoğu zaman gördüğümüzle hüküm veririz. Dal kurumuşsa ağacın öldüğünü, yüz gülmüyorsa insanın umudunu kaybettiğini, sesi çıkmıyorsa söyleyecek sözü kalmadığını düşünürüz.

Oysa hayatın bir bölümü göz önünde, büyük bir bölümü derinlerde yaşanır. Bir insanın içinde neler taşıdığını yüzüne bakarak anlayamayız. Sessizliğinin altında kırılmış hayaller, ertelenmiş başlangıçlar, kimseye anlatamadığı mücadeleler bulunabilir. Her sabah işine giden, akşam evine dönen birinin içinde, yeniden okumak isteyen bir genç, yeniden üretmek isteyen bir usta, yeniden güvenmek isteyen yaralı bir kalp yaşayabilir.

Onu hayata döndürecek şey bazen büyük bir değişim değildir. Birinin kendisine inanmasıdır.

İnsan, içinde kalan son ihtimali bir başkası fark ettiğinde yeniden doğrulabilir.

Herkesin Bir Kurak Mevsimi Vardır

Hayatta hiçbir insan sürekli bahar yaşamaz. Bir dönem gelir, kapılar kapanır. Dost bildikleriniz uzaklaşır. Emeğiniz görülmez. Ne kadar çabalasanız da bulunduğunuz yerden çıkamadığınızı hissedersiniz. Başkalarının hayatı ilerlerken siz aynı sıkıntının çevresinde dönüp durduğunuzu sanırsınız.

Böyle zamanların en ağır tarafı, yaşanan zorluktan çok insanın kendisi hakkında vermeye başladığı hükümdür:

“Ben artık yapamam.”

“Benim zamanım geçti.”

“Benden bir şey olmaz.”

Oysa zor bir dönemde bulunmak, değersiz olmak anlamına gelmez. Bir fırsatı kaçırmak, bütün ihtimalleri kaybetmek değildir. Yorulmak da vazgeçmek zorunda olmak demek değildir.

İnsan bazen dinlenmeye, bazen yardım istemeye, bazen de yolunu değiştirmeye ihtiyaç duyar.

Kökünü korumak, aynı yerde acı çekmeye devam etmek değildir. Bazen yaşayabileceğiniz toprağı arama cesaretidir.

Bir Damla Su Neye Benzer?

İnsanın hayatındaki bir damla suyun pek çok karşılığı vardır.

Bir öğretmenin, içine kapanmış öğrencisine “Seni dinlemek istiyorum” demesidir.

Bir babanın, başarısız olmuş çocuğuna yalnızca sonucunu sormak yerine yanına oturmasıdır.

Uzun zamandır iş arayan birine verilen gerçek bir çalışma fırsatıdır.

Yıllarca evinin yükünü taşımış bir kadının emeğinin görülmesidir.

Yaşlı bir insanın kapısının çalınması, adının hatırlanması, anlattıklarının sabırla dinlenmesidir.

Biz bunları küçük davranışlar sayabiliriz. Fakat susuz kalmış bir hayat için küçük değildirler.

Burada ince bir sorumluluk vardır: İnsanlara umut vermek, yerine getirilmeyecek sözler söylemek değildir. Bir gence “Sen her şeyi başarırsın” demek kolaydır. Onun okuyabilmesi için kitap bulmak, çalışabilmesi için imkân oluşturmak, hata yaptığında yanında kalmak emek ister.

Gerçek umut, insanın önünde yürüyebileceği bir yol açar.

Kök Dediğimiz Şey

Ayrık otu benzetmesinin asıl gücü, bizi kök üzerinde düşünmeye çağırmasıdır.

İnsanın kökü nedir? Çocukluğunda duyduğu dil, ailesinden öğrendiği değerler, kendisine güven veren hatıralar, doğru bildiği ilkeler ve hayata anlam katan bağlardır. Fakat kök sahibi olmak yalnızca geçmişi hatırlamakla tamamlanmaz. Geçmişten gelen bir değerin bugünkü davranışımızda karşılık bulması gerekir.

Misafirperverliği anlatıp komşumuzun kapısını çalmıyorsak, dayanışmayı övüp zor durumdakini yalnız bırakıyorsak, eğitimin öneminden söz edip bir öğrencinin ihtiyacını görmüyorsak köklerimizden yeterince beslenemiyoruz demektir.

Kök, duvarda asılı bir aile fotoğrafından ibaret değildir. O fotoğraftaki insanların emek ve ahlakını bugünün hayatında sürdürebilmektir.

Göçün Ardından Filizlenen Hayatlar

Bu benzetme, göç yaşamış insanların hikâyesinde ayrı bir anlam kazanır.

Bir evden ayrılmak, yalnızca eşyaları geride bırakmak değildir. İnsan bazen çocukluğunun sokağını, babasının sesini taşıyan avluyu, annesinin diktiği ağacı, mezarını ziyaret ettiği büyüklerini de geride bırakır.

Yeni bir yere vardığında kendisine çoğu zaman aynı şey söylenir: “Hayata yeniden başlayacaksın.”

Söylemesi kolaydır. Yeniden başlamak; iş bulmak, ev kurmak, çocuk okutmak, yabancılık duygusuyla baş etmek, bazen de taşıdığı acıyı kimseye anlatamadan yaşamaktır.

Bulgaristan Türklerinin hafızasında da bu duyguların derin izleri vardır. Dilini evinde yaşatan, adını hatırasında koruyan, çocuklarına nereden geldiklerini anlatan insanların çabası, kökün nasıl muhafaza edildiğini gösterir.

Ancak yeni kuşaklara yalnızca geçmişin acısını bırakmak yetmez. Onlara bilgi, özgüven ve üretme imkânı da vermeliyiz. Çocuklarımız köklerini bilsin; o köklerden güç alarak dünyaya açılsın. Dilini öğrensin, başka diller de öğrensin. Tarihini okusun, bilimle buluşsun. Ailesinin hikâyesini tanısın, kendi hikâyesini kurabilsin.

Filizlenmek, geçmişte yaşamaya devam etmek değil; geçmişten aldığı güçle gelecekte yer edinmektir.

Dayanıklılığı Överken İnsanı Yalnız Bırakmayalım

Burada kendimize dürüst bir soru sormalıyız:

Bir insanın dayanıklı olması, onu sürekli zorluk içinde bırakmamızı haklı çıkarır mı?

“Nasıl olsa dayanır” diyerek en çok sorumluluk alan kişinin omzuna yeni yükler koyuyoruz. “O güçlüdür” diyerek onun da teselliye ihtiyacı olabileceğini unutuyoruz. “Bu toplum çok şey atlattı” diyerek çözülmesi gereken meseleleri erteleyebiliyoruz. Oysa dayanıklılık, ihmal edilmenin gerekçesi olamaz.

Bir annenin yıllarca ailesini ayakta tutması, onun yorulmadığı anlamına gelmez. Bir gencin imkânsızlıklar içinde çalışması, desteğe ihtiyacı olmadığı anlamına gelmez. Bir toplumun kültürünü koruması, eğitim ve kültür kurumlarına ihtiyaç duymadığı anlamına gelmez.

İnsanın gücüne saygı duymak, yükünü paylaşmayı da gerektirir.

Beklemekle Hazırlanmak Arasındaki Fark

Bir damla suyu beklemek, hiçbir şey yapmadan beklemek olarak anlaşılmamalı.

İnsan, imkânları daraldığında bile kendisini geleceğe hazırlayacak küçük adımlar bulabilir. Bir sayfa okuyabilir. Bir beceri geliştirebilir. Yardım isteyebilir. Yarım kalmış bir işine dönebilir. Sağlığını, dostluklarını, bilgisini korumaya çalışabilir. Her adımın hemen sonuç vermemesi, o adımın boşa gittiğini göstermez.

Bununla birlikte herkesin şartları aynı değildir. Kimi insanın harekete geçebilmesi için önce güvenliğe, geçime, bakıma veya desteğe kavuşması gerekir. Bu yüzden kimsenin gecikmiş başlangıcını uzaktan yargılamayalım. Bazen bizim tembellik sandığımız şey yorgunluktur. İsteksizlik sandığımız şey, defalarca geri çevrilmiş olmanın korkusudur.

Bir insana el uzatmadan önce onun hakkında hüküm vermemeyi öğrenmeliyiz.

Kimin Hayatına Su Olacağız?

Belki bugün kendimizi o kuru toprağın altında bekleyen kök gibi hissediyoruz.

Belki de elimizde, bir başkasının hayatını değiştirecek bir imkân bulunuyor.

Bir öğrencinin eğitimine katkı sağlayabiliriz. Bir gencin ilk işine ulaşmasına yardımcı olabiliriz. Yalnız bir insanı ziyaret edebiliriz. Bir dernekte görev alabilir, bir kültür çalışmasına emek verebilir, bildiğimizi bir başkasına öğretebiliriz.

Büyük hizmetler her zaman büyük kalabalıkların önünde başlamaz. Bazen iki insanın arasında, kimsenin görmediği bir anda başlar. Birinin hayatında yeniden filizlenen güven, daha sonra başka insanlara da ulaşır.

İyiliğin bereketi biraz da buradadır.

Kırk Birinci Yıl

Yazının başındaki söze dönelim:

“Kırk yıl susuz kalsa, kırk birinci yıl bir damla su bulsa hemen filizleniverir.”

Buradaki kırk birinci yıl, takvimde beklenen kesin bir tarih değildir. Yeniden mümkün olana verilen isimdir.

İnsanın “Artık geçti” dediği yerde açılan bir kapıdır. “Kimse beni duymuyor” dediği gün gelen bir sestir. Kendisinden vazgeçmek üzereyken uzanan bir eldir.

Hayatın bize hangi gün yeni bir başlangıç sunacağını bilemeyiz. Fakat birbirimizin başlangıcına katkı verebiliriz.

Bugün bir insanın suskunluğuna biraz dikkatle bakalım. Yorgunluğunu fark edelim. Yapabileceklerini hatırlamasına yardımcı olalım. Belki yıllardır beklediği o bir damla su, bizim vereceğimiz emekte saklıdır.

Bir insanın yeniden filizlenmesine vesile olmak, geleceğe bırakılabilecek en kıymetli izlerden biridir.