İnsan bazen bir dostun vefasızlığında, bazen evladının tavrında, bazen eşinin sessizliğinde, bazen de bir yabancının iyiliğinde hayatın gerçek yüzünü görür. Çünkü hayat, herkese aynı dersleri vermez; fakat herkesi bir gün mutlaka imtihan eder. Dünya garip bir yer… İnsan doğarken elleri boştur. Büyürken dünyayı kazanmak ister. Yaşlandığında ise kazandıklarının çoğunun aslında kendisine ait olmadığını anlar. Gençliğinde güçlü olmak ister, orta yaşlarında zengin olmak, yaşlandığında ise yalnızca huzurlu bir sabaha uyanmak… Bir zamanlar uğruna gecelerini gündüzlerine kattığı şeylerin, ömrünün sonbaharında ne kadar küçük kaldığını fark eder.
Ve insan en büyük hakikatle yüzleşir:
Hayatta önemli olan ne kadar kazandığın değil, ne kadar insan kalabildiğindir. Bugün toplumumuza baktığımızda büyük bir çelişki görüyoruz. Teknolojimiz ilerliyor, şehirlerimiz büyüyor, servetlerimiz artıyor; fakat insan ilişkilerimiz giderek zayıflıyor. Herkes konuşuyor ama çok az insan dinliyor. Herkes haklı olmak istiyor ama çok az insan adil olmaya çalışıyor. Herkes sevilmek istiyor ama sevmek için emek vermekten kaçınıyor.
İşte tam da bu nedenle, eskilerin birkaç cümleyle anlattığı hayat tecrübelerini yeniden düşünmeye ihtiyacımız var.
Kendinle Yarış: Başkasının Hayatı Senin Ölçün Olmasın
İnsanın en büyük yanılgılarından biri, kendi hayatını başkalarının hayatıyla karşılaştırmasıdır. Komşusunun arabasına, arkadaşının servetine, akrabasının makamına, başkasının başarısına bakarak kendi mutluluğunu ölçmeye başlar. Oysa herkesin yürüdüğü yol farklıdır. Bir insan kırk yaşında servet sahibi olur, elli yaşında huzurunu kaybeder. Bir başkası ömrü boyunca mütevazı yaşar ama ardında kendisini sevgiyle hatırlayan yüzlerce insan bırakır. Hangisi daha zengindir? Gerçek başarı, başkasını geçmek değildir. Dün olduğun insandan bugün daha iyi olabilmektir. Dün öfkeyle konuştuysan bugün sabırla dinleyebilmek, dün kırdığın bir kalbi bugün onarabilmek, dün bilmediğin bir hakikati bugün öğrenebilmek… İnsanın gerçek yükselişi budur. Başkalarını yenerek güçlü olabilirsiniz; fakat kendinizi yenerek olgunlaşırsınız.
Dostluk Bollukta Değil, Darlıkta Belli Olur
Eskiler şöyle der: “Dostunu tanırsın paran bitince, evladını tanırsın evlendirince, eşini tanırsın hastalanınca.”
Bu sözleri herkes için geçerli kesin hükümler olarak değil, hayatın zorlu dönemlerinde ilişkilerin nasıl sınandığını anlatan birer öğüt olarak okumalıyız. Çünkü insanın etrafı, işleri yolundayken kalabalıktır.
Sofrası doluyken misafiri çoktur. Makamı varken telefonu susmaz. Parası varken herkes kendisini hatırlar.
Fakat bir gün işler tersine döndüğünde, o kalabalığın içinden kimlerin kaldığı ortaya çıkar.
İşte dostluk o gün sınanır. Gerçek dost, cebinizdeki paranın miktarını değil, yüreğinizdeki acının ağırlığını görendir.
Sizden bir şey beklemeden kapınızı çalandır.
Başarılarınızı kıskanmadan alkışlayan, hatalarınızı ise başkalarının önünde değil, yalnızken söyleyendir.
Bir insanın hayatında yüzlerce tanıdığı olabilir. Ama zor gününde kapısını çalabileceği üç insan varsa, aslında büyük bir servete sahiptir. Çünkü dostluk, menfaatin bittiği yerde başlayabiliyorsa gerçektir.
Herkese İyilik Yap, Fakat Herkese Güvenme
İnsan olmanın en güzel taraflarından biri, başkasının derdine el uzatabilmektir.
Düşenin elinden tutmak, aç olanı doyurmak, çaresiz olana yol göstermek, yalnız kalanın yanında durmak…
Bunlar insanlığın temel değerleridir. Ancak iyilik yapmakla sınırsız güvenmek aynı şey değildir.
Hayat bize öğretir ki bazı insanlar uzattığınız eli tutar, bazıları ise o eli kendi çıkarları için kullanmaya çalışır.
Bu nedenle merhametli olmak kadar basiretli olmak da önemlidir.
Bir insana yardım edebilirsiniz ama bütün sırlarınızı vermek zorunda değilsiniz.
Birine kapınızı açabilirsiniz ama hayatınızın bütün kararlarını ona teslim etmemelisiniz.
Bir insanı affedebilirsiniz ama aynı zararı tekrar görmemek için mesafe koyabilirsiniz.
İyilik karakterinizin, sınır koymak ise tecrübenizin göstergesidir.
Unutmayalım: Kötü insanların varlığı, iyi insanların iyilikten vazgeçmesi için gerekçe olmamalıdır.
Öfkeliyken Karar Verme, Üzgünken Yola Çıkma
Hayatta insanın başına gelen bazı felaketler dışarıdan değil, kendi aceleciliğinden doğar.
Bir anlık öfkeyle söylenen söz, kırk yıllık dostluğu bitirebilir.
Bir anlık gurur, yıllarca emek verilmiş bir aileyi dağıtabilir.
Bir anlık yanlış karar, insanın bütün geleceğini değiştirebilir.
Öfke geçicidir ama öfkeyle verilen kararların sonuçları kalıcı olabilir.
Bu nedenle insan, duygularının en yoğun olduğu anlarda kendisine zaman tanımalıdır.
Bazen susmak korkaklık değildir; büyük bir iradedir.
Bazen cevap vermemek yenilgi değildir; aklın öfkeye üstün gelmesidir.
Bazen bir gün beklemek, yıllarca sürecek pişmanlığı önler.
Atalarımızın öğüdünü unutmamalıyız:
Aklın sustuğu yerde öfkenin verdiği hüküm, çoğu zaman insanın kendisine verdiği cezadır.
Gözünün Görmediğine Kulağınla Şahitlik Etme
Bugün toplumumuzun en büyük problemlerinden biri, duyduğumuz her sözü gerçek kabul etmemizdir.
Birisi bir şey söylüyor, diğeri üzerine ekliyor, üçüncüsü hüküm veriyor.
Sonunda hiç yaşanmamış bir olay, insanların zihninde tartışılmaz bir hakikate dönüşüyor.
Özellikle sosyal medya çağında iftira, dedikodu ve yanlış bilgi saniyeler içerisinde binlerce insana ulaşabiliyor.
Bir insanın yıllarca emek vererek kazandığı itibarı, doğruluğu araştırılmamış tek bir haber zedeleyebiliyor.
Oysa adaletli insan önce araştırır, sonra konuşur.
Duyduğunu sorgular. Bilmediği konuda hüküm vermez. Çünkü bir insanın hakkını yemek yalnızca malını almakla olmaz; onun onuruna, itibarına ve emeğine zarar vermek de büyük bir haksızlıktır.
Bir toplumu ayakta tutan yalnızca kanunlar değildir. İnsanların vicdanlarında taşıdıkları adalet duygusudur.
Duyduğunuz her sözü taşımayın. Bazı sözlerin ağırlığı, taşıyanın da vicdanını yaralar.
Her Kap Dolar Ama Bazı İnsanların Gözü Doymaz
Bir dere düşünün…
Dağlardan doğuyor, taşların arasından geçiyor, önüne çıkan toprağı suluyor. Su akıyor, hayat veriyor, yoluna devam ediyor. Fakat aynı suyu çatlak bir testiye doldurmaya çalışırsanız, ne kadar uğraşırsanız uğraşın testi dolmaz.
İnsan ilişkileri de bazen böyledir. Bazı insanlara ne kadar iyilik yaparsanız yapın, yeterli gelmez. Ne kadar fedakârlık gösterirseniz gösterin, daha fazlasını isterler. Ne kadar açıklama yaparsanız yapın, anlamak istemezler. Çünkü sorun bazen sizin ne kadar verdiğinizde değil, karşınızdaki insanın kıymet bilmeyi öğrenmemiş olmasındadır. Burada önemli bir ayrım vardır: Gerçekten ihtiyaç sahibi olan insanla, başkalarının emeğini sürekli kendi hakkı gibi gören insan aynı değildir. Birincisine yardım etmek insanlık görevidir. İkincisine sınır koymak ise insanın kendisine karşı sorumluluğudur. Hayatımızı herkesi memnun etmeye çalışarak tüketemeyiz.
Çünkü bazı insanların beklentilerini karşılamak için kendi ömrünüzü harcarsanız, sonunda kendinize verecek hiçbir şeyiniz kalmaz.
Güçlü Olmak Her Zaman Haklı Olmak Değildir
İçinde bulunduğumuz çağın en büyük çelişkilerinden biri de budur.
Güçlü olanın haklı, zengin olanın değerli, makam sahibi olanın bilgili kabul edildiği bir anlayış giderek yaygınlaşıyor.
Oysa tarih bize başka şeyler anlatır. Nice hükümdarlar gelip geçti. Nice servetler el değiştirdi. Nice makam sahiplerinin isimleri unutuldu. Fakat insanlığa adalet, merhamet ve ilim bırakanların hatıraları yaşamaya devam etti.
Çünkü makam geçicidir, karakter kalıcıdır. Bugün bazı insanlar çıkarları için her kapıyı çalıyor, her gücün karşısında eğiliyor, her şartta kendilerine yeni bir yol buluyor. Buna uyum sağlamak diyorlar. Oysa her değişime uyum sağlamak erdem değildir. Bazen insanın karakterini koruması, çıkarına aykırı olsa bile doğru bildiği yerde durabilmesidir. Ancak dik durmakla inatçılığı da birbirine karıştırmamalıyız.
İlkeli insan gerektiğinde düşüncesini değiştirebilir, hatasını kabul edebilir, özür dileyebilir. Değiştirmediği şey vicdanını menfaate satmama kararlılığıdır. İnsanın gerçek gücü, önünde kaç kişinin eğildiğiyle değil, güç karşısında ne kadar adil kalabildiğiyle ölçülür.
Evlat Yetiştirmek, Sadece Bir Gelecek Hazırlamak Değildir
Anne ve babalar hayatlarını çocuklarına adarlar. Çalışırlar, yorulurlar, biriktirirler.
Kendileri giymeyip evlatlarına giydirirler. Kendileri yemeyip onların önüne koyarlar.
Bir gün çocukları büyür, kendi ailelerini kurar, kendi hayatlarına yönelir.
İşte o zaman anne ve babalar başka bir gerçekle karşılaşır: Evlat yetiştirmek, yalnızca bir çocuğun ihtiyaçlarını karşılamak değildir. Ona vicdan, sorumluluk, vefa ve merhamet kazandırmaktır.
Çocuklarımızın diplomalarıyla övünürüz. Makamlarıyla gururlanırız. Kazandıkları paraları başarı sayarız.
Peki, yaşlı bir insanın elinden tutmayı biliyorlar mı?
Anne babalarının hatırını sormayı düşünüyorlar mı?
Kendilerinden güçsüz insanlara nasıl davranıyorlar?
Çünkü bir evladın gerçek başarısı yalnızca ne kadar yükseldiği değil, yükselirken insanlığından ne kadarını koruduğudur. Burada anne babalara da büyük sorumluluk düşmektedir.
Çocuklarımızı kendimize borçlu insanlar olarak değil, bağımsız ve vicdanlı bireyler olarak yetiştirmeliyiz.
Sevgi, sürekli karşılık bekleyen bir alışverişe dönüşmemelidir. Evladınıza bırakacağınız en büyük miras, banka hesabınızdaki para değil, onun karakterine işlediğiniz insanlık değerleridir.
Hastalık Gelince Hayatın Gerçek Zenginliği Anlaşılır
İnsan sağlıklıyken pek çok şeyi önemsemez. Sabah uyanabilmeyi, kendi ayakları üzerinde yürüyebilmeyi, sevdikleriyle aynı sofraya oturabilmeyi sıradan kabul eder.
Fakat bir hastane odasında geçen tek gece, bütün hayatın anlamını değiştirebilir.
Dün önemli görünen tartışmalar küçülür. Kırgınlıklar anlamsızlaşır. Para, makam ve şöhret geri plana düşer.
İnsan bir bardak su uzatan eli, başucunda bekleyen eşini, kendisini arayan dostunu, duasını esirgemeyen yakınını daha derinden hisseder. İşte o zaman anlar: Zenginlik yalnızca sahip olduklarımız değildir. Zor günümüzde yanımızda bulunan insanların sevgisidir. Ancak sevginin değeri yalnızca hastalıkta anlaşılmamalıdır. İnsan, sevdiklerine sağlıklıyken de kıymet vermelidir. Bir gün kaybettikten sonra mezar taşına yazacağımız güzel sözleri, hayattayken yüzlerine söyleyebilmeliyiz.
Çünkü hayattayken söylenmeyen sevgi, bazen insanın içinde ömür boyu taşınan bir pişmanlığa dönüşür.
Hayat Bir Nehir Gibidir: Akarken Öğretir
Paylaşılan görüntülerde akan bir su, sonbaharda yapraklarını dökmüş ağaçlar ve yanan bir ateş görüyoruz.
Aslında bu manzaralar hayatın kendisini anlatıyor. Nehir akıyor.
Önüne taş çıkıyor, yön değiştiriyor ama yoluna devam ediyor. Ağaç yapraklarını döküyor.
Dışarıdan bakıldığında her şey bitmiş gibi görünüyor. Oysa köklerinde yeni bir baharın hazırlığı sürüyor.
Ateş yanıyor. Odunları tüketirken etrafına sıcaklık veriyor.
İnsan ömrü de böyledir. Bazen nehir gibi engellerle karşılaşırız.
Bazen ağaç gibi kayıplar yaşarız. Bazen ateş gibi başkaları için kendimizden fedakârlık ederiz.
Önemli olan yaşadığımız olaylar karşısında nasıl bir insan hâline geldiğimizdir.
Acı çekmek tek başına insanı olgunlaştırmaz. Acıdan ders çıkarabilmek olgunlaştırır.
Kaybetmek tek başına insanı bilgeleştirmez. Kaybın ne öğrettiğini anlayabilmek bilgeleştirir. Yaşlanmak da tek başına tecrübe sahibi olmak değildir. Yaşadıklarını düşünmek, hatalarından öğrenmek ve gerektiğinde değişebilmektir. Yıllar insanı yaşlandırır; fakat insanı olgunlaştıran, o yılların içinde öğrendiği hakikatlerdir.
Toplumların da İnsanlar Gibi Karakteri Vardır
Bütün bu öğütleri yalnızca bireysel hayatımız için düşünmemeliyiz. Çünkü toplumlar da insanlardan oluşur.
Bir toplumda dostluk menfaate dönüşürse dayanışma zayıflar. Liyakat yerine yakınlık tercih edilirse adalet yara alır.
Doğruyu söyleyenler susturulur, dalkavuklar ödüllendirilirse kurumlar çürümeye başlar. Gençler yalnızca zengin olmaya yönlendirilir, iyi insan olmaya teşvik edilmezse gelecek nesillerin değer dünyası yoksullaşır. Bir milletin büyüklüğü yalnızca sahip olduğu askerî güçle, ekonomik kaynaklarla veya teknolojik imkânlarla ölçülemez.
O milletin yaşlılarına nasıl davrandığına, çocuklarını nasıl yetiştirdiğine, yoksullarına nasıl sahip çıktığına, farklı düşünen insanlara ne kadar adaletli yaklaştığına da bakmak gerekir. Gerçek medeniyet, güçlülerin rahat yaşadığı değil, güçsüzlerin de onurlu yaşayabildiği bir düzen kurabilmektir. Bu nedenle ahlak yalnızca bireyin meselesi değildir. Devlet yönetiminden ticarete, eğitimden aileye kadar bütün hayatı ilgilendiren temel bir meseledir. Bir toplumun geleceğini inşa etmek istiyorsak önce güveni yeniden inşa etmeliyiz. Sözün değerli olduğu, emeğin karşılık bulduğu, iyiliğin küçümsenmediği, adaletin kişilere göre değişmediği bir anlayışı güçlendirmeliyiz. Çünkü güvenin kaybolduğu yerde birlik, adaletin zayıfladığı yerde huzur uzun süre yaşayamaz.
En Büyük Pişmanlık, Yaşanmamış İyiliklerdir
İnsan hayatının sonbaharına yaklaştığında geçmişine daha farklı bakar.
Gençliğinde önemli gördüğü birçok şeyin aslında o kadar da önemli olmadığını anlar.
Biriktirdiği eşyaları düşünmez çoğu zaman.
Kazandığı tartışmaları hatırlamaz.
Kime üstün geldiğini, kimden daha zengin olduğunu önemsemez.
Daha çok söyleyemediği sözleri düşünür.
Ziyaret edemediği anne babasını…
Aramayı ertelediği dostunu…
Kırdığı ama gönlünü alamadığı insanları…
Çocuklarıyla geçiremediği zamanları…
Bir gün yaparım diyerek sürekli ertelediği iyilikleri…
Çünkü zamanın en acımasız tarafı, geri getirilememesidir.
Kaybedilen para yeniden kazanılabilir.
Kaybedilen makamın yerine başka bir görev gelebilir.
Yıkılan bir ev yeniden yapılabilir.
Fakat kaybedilen bir gün, hiçbir servetle satın alınamaz.
Bu nedenle hayatı yalnızca yarınlara hazırlık yaparak tüketmemeliyiz.
Bugün de yaşamalıyız.
Bugün de sevmeliyiz.
Bugün de gönül almalıyız.
Bugün de iyilik yapmalıyız.
Yarın her zaman gelmeyebilir.
İnsan Dünyadan Gider, Fakat Bıraktığı İz Kalır
Hayat uzun gibi görünür ama dönüp baktığımızda bir göz açıp kapayıncaya kadar geçtiğini fark ederiz.
Dün çocukluğumuzun sokaklarında koşuyorduk.
Bugün kendi çocuklarımızın büyüdüğünü, torunlarımızın dünyaya geldiğini görüyoruz.
Dün büyüklerimizin öğütlerini dinliyorduk.
Bugün aynı öğütleri biz gençlere anlatıyoruz.
Bir zamanlar bize sonsuz gibi görünen ömür, her geçen gün biraz daha geride kalıyor.
Ve insanın önünde sonunda cevap vermesi gereken tek bir soru kalıyor:
Ben bu dünyadan geçerken ardımda ne bıraktım?
Bir servet mi?
Bir makam mı?
Bir kavga mı?
Yoksa bir insanın duasını, bir yetimin tebessümünü, bir dostun vefasını, bir evladın güzel ahlakını mı?
İnsan ömrü boyunca çok şey kazanabilir. Fakat dünyadan ayrılırken yanında hiçbir maddi servetini götüremez.
Geride bıraktığı eserler, yetiştirdiği insanlar, yaptığı iyilikler ve insanların hafızasında yaşattığı hatıralar onun gerçek mirası olur.
Onun için hayatın bütün öğütlerini birkaç cümlede toplamak mümkündür:
Kimseyle gereksiz yere yarışma; kendi nefsini terbiye et.
İyilikten vazgeçme ama kendini de tüketme.
Dostunu çıkarına göre seçme, dostluğunu çıkarına göre değiştirme.
Öfkeyle hüküm verme, dedikoduyla insan yargılama.
Çocuklarına yalnızca mal değil, güzel ahlak bırak.
Güçlü olduğunda adaleti, zayıf olduğunda umudu kaybetme.
Ve en önemlisi, bir insanın kalbini kırmadan önce hayatın ne kadar kısa olduğunu hatırla.
Çünkü gün gelecek, bugün uğruna birbirimizi kırdığımız pek çok şeyin hiçbir anlamı kalmayacak.
Sofralarımız boşalacak.
Evlerimiz sessizleşecek.
Bir zamanlar kalabalık olan yollarımızda başka insanlar yürüyecek.
Ama bir yerlerde bir insan bizim için şöyle diyebiliyorsa:
“Allah razı olsun, iyi bir insandı. Zor günümde yanımda olmuştu.”
İşte o zaman bu dünyadan boşuna geçmemişiz demektir.
Unutmayalım: Hayatın sonunda insanı büyük yapan ne kadar yükseğe çıktığı değil, yükselirken kaç insanın elinden tuttuğudur.
Ve belki de bütün hayatın en büyük sırrı şudur:
Dünya kimseye kalmaz. Ama insanlık, insanlığını koruyanların sayesinde yaşamaya devam eder.
