BİR KADININ CESARETİNDE BİR MİLLETİN İSTİKLALİ

Osmaniye’nin işgal günlerinde sorumluluk üstlenen, silah arkadaşlarını ateş altında bırakmayan ve bağımsızlık uğruna canını veren bir Türk kadınının hatırası…

Arzu ÜNAL

Bir insanın ömrü kaç yılla ölçülür?

Yaşadığı günlerle mi, geride bıraktığı hatırayla mı? Kendi hayatı tehlikedeyken başkası için attığı adımla mı?

Tayyar Rahmiye Hatun’un hayatına baktığımızda bu sorular üzerinde yeniden düşünürüz. Çünkü bazı insanlar, kısa ömürlerine kendilerinden sonra gelen kuşakların taşıyacağı kadar büyük bir sorumluluk sığdırır.

Rahmiye Hatun, işgal altındaki memleketinde bu sorumluluğu üstlenen kadınlardan biriydi.

Onun hikâyesinde vatan sevgisi, tehlike karşısında verilen bir kararda görünür hâle gelir: Mücadeleye katılmak, silah arkadaşlarının yanında durmak ve gerektiğinde onların hayatı için kendi hayatını tehlikeye atmak.

Bugün adını saygıyla anmamızın sebebi de budur.

Raziyeler’den direnişe uzanan yol

Tayyar Rahmiye, diğer adıyla Rahime Hatun, 1890 yılında Osmaniye’nin Kaypak yöresindeki Raziyeler’de dünyaya geldi. Anadolu’nun büyük savaşlarla, kayıplarla ve belirsizliklerle sarsıldığı bir dönemde yetişti.

Birinci Dünya Savaşı’nın ardından Osmaniye ve çevresinin işgale uğraması, bölge halkının hayatını derinden değiştirdi. İnsanlar evlerinin, topraklarının ve ailelerinin güvenliği için endişe duymaya başladı.

İşgalin anlamını, yalnızca askerî haritalara bakarak kavrayamayız.

İşgal, insanın doğduğu yerde kendisini güvende hissedememesidir. Tarlasına giderken, çocuğunu beklerken, kapısını kapatırken yarınından endişe etmesidir. Kendi hayatı üzerindeki söz hakkının tehdit altında kalmasıdır.

Rahmiye Hatun’un mücadeleye katılma kararını bu şartlar içinde düşünmeliyiz.

O, yaşananları uzaktan izlemeyi seçmedi. Hüseyin Ağa’nın millî kuvvetlerine gönüllü olarak katıldı. Hasanbeyli çevresindeki mücadelelere iştirak ettiği, döneme ilişkin anlatım ve araştırmalarda yer alır.

Böylece köyünden cepheye uzanan bir yol açıldı önünde. O yolun sonunda neyle karşılaşacağını bilmeden, memleketinin savunmasında görev üstlendi.

Cesaret, bir adım atmayı gerektirir

Kahramanlık hikâyelerini okurken sonuçları biliriz. Kimin direndiğini, kimin yaralandığını, kimin şehit düştüğünü öğrenmişizdir.

Oysa bu hikâyelerin içindeki insanlar, kendi hayatlarının sonunu bilmiyordu.

Rahmiye Hatun da mücadeleye katılırken bir gün adının okullarda anılacağını, hakkında yazılar yazılacağını bilmiyordu. Onun önünde yaşadığı günün ağır şartları ve üstlenmesi gereken sorumluluk vardı.

Bu yüzden cesaretini anlatırken onu duyguları olmayan, tehlikeden etkilenmeyen bir insana dönüştürmemeliyiz.

Kendi hayatını korumak isteyen bir insanın, başkalarının hayatı ve memleketinin bağımsızlığı için tehlikeye yaklaşması büyük bir fedakârlıktır.

Rahmiye Hatun’un değerini anlamak, verdiği kararın bu insani ağırlığını görebilmektir.

“Tayyar” adını kazandıran fedakârlık

Rahmiye Hatun’a verilen “Tayyar” lakabı, onun atılganlığını ve süratle harekete geçmesini anlatır. Kelime, “uçan” anlamını taşır.

Döneme ilişkin aktarımlarda, çatışma sırasında şehit düşerek ateş altında kalan iki silah arkadaşını geriye getirmek için ileri atıldığı; bu cesareti nedeniyle kendisine “Tayyar” denildiği belirtilir.

Bu olayın üzerinde durmalıyız.

Çünkü burada savaşın bütün sertliğine rağmen korunan bir vefa duygusu vardır. Ateş hattında kalmış silah arkadaşlarını geride bırakmama iradesi vardır.

İnsanın kendi canını kurtarmaya çalıştığı bir anda başkası için ileri çıkması, dayanışmanın en ağır sınavlarından biridir.

Rahmiye Hatun’un lakabı böylece bir hatıraya dönüşür. Onun adını her söylediğimizde, tehlikenin içindeki arkadaşlarına ulaşmak için gösterdiği kararlılığı da hatırlarız.

Tayyar Rahmiye, silah arkadaşlarını geride bırakmayan cesaretin adıdır.

Cephede sorumluluk üstlenen Türk kadını

Millî Mücadele’nin kadınlarını anlatırken onların yaptıkları işleri bütün çeşitliliğiyle görmeliyiz.

Cephane taşıyan, yaralılarla ilgilenen, ailesinin geçimini sağlayan, haber ulaştıran ve silahlı direnişe katılan kadınların her biri mücadelenin sürmesine katkıda bulundu.

Tayyar Rahmiye Hatun, doğrudan çatışmaların içinde yer alan kadın kahramanlarımızdandır.

Onun hayatı, kadınların bağımsızlık mücadelesindeki karar ve sorumluluk gücünü gösterir. Yaşananlara müdahale etmiş, görev almış, gerektiğinde çevresindekileri harekete geçirmiştir.

Bu gerçeği genç kuşaklara açıkça anlatmalıyız.

Bir kız çocuğu, tarihindeki kadınların cesaretini öğrenerek kendi yeteneklerine daha çok güvenebilir. Bir erkek çocuğu, ortak hayatın ve ortak sorumluluğun kadınlarla birlikte kurulduğunu daha iyi kavrayabilir.

Tarih bilgisi, böylece bugünün insan ilişkilerine de değer katar.

Osmaniye’de son mücadele

1920 yılında Osmaniye’de Fransız işgal kuvvetlerine karşı mücadele devam ediyordu. Tayyar Rahmiye’nin hayatını kaybettiği son çatışma, Fransız karargâhına yönelik taarruzla ilişkilendirilir.

Osmaniye İl Millî Eğitim Müdürlüğünün anma metni, onun Alibeyli Mahallesi’ndeki karargâha düzenlenen baskında 5 Ağustos 1920’de şehit düştüğünü belirtir. Bazı yayınlarda ise 1 Temmuz 1920 tarihi yer alır. Bu farklılığı saklamadan aktarmak, tarihî hafızaya karşı sorumluluğumuzdur.

Son çatışmaya ilişkin anlatımlarda, yoğun ateş karşısında duraksayan silah arkadaşlarını cesaretlendirdiği aktarılır. Kendisine atfedilen sözler kaynaklarda farklı biçimlerde yer alsa da bu anlatımların ortak noktası, onun ileri atılarak çevresindekilere cesaret vermesidir.

O anı bütün ayrıntılarıyla yeniden kuramayız. Hangi sözü hangi ses tonuyla söylediğini bilemeyiz.

Fakat mücadeledeki yerini biliyoruz.

Rahmiye Hatun, işgale karşı direnirken hayatını kaybetti. Henüz genç yaşında, memleketinin bağımsızlığı uğruna şehit düştü.

Bir insanın yaşayabileceği yılları, kurabileceği hayalleri ve görebileceği güzel günleri düşününce, “canını vermek” sözünün ağırlığı daha iyi anlaşılır.

Bir şehidin yarım kalan yarınları

Kahramanlarımızdan söz ederken bazen onların da yaşayacak bir hayatı olduğunu unuturuz.

Oysa şehadet, bir insanın bütün yarınlarının sona ermesidir.

Rahmiye Hatun’un da göremediği günler, yaşayamadığı sevinçler vardı. Kurtuluşun ardından kurulacak hayatın içinde yer alamadı.

Biz bugün onun fedakârlığını huzurlu bir zamanda okuyoruz. Bu yüzden kelimeleri özenle seçmeliyiz. Acısını hafifleten, bedelini sıradanlaştıran kolay cümlelerden kaçınmalıyız.

Onun hatırası, bağımsızlığın insan hayatıyla ödenmiş bir bedeli bulunduğunu hatırlatır.

Bugün güvenle açılan bir ev kapısında, eğitimine devam eden bir çocukta, geleceğine dair karar verebilen bir gençte o mücadelenin anlamını düşünebiliriz.

Kahramanları tanımak, onlara karşı sorumluluk almaktır

Bir kahramanın adını bir caddeye, okula veya meydana vermek kıymetlidir. Ancak o adı taşıyan yerde yaşayan çocuklar onun kim olduğunu bilmiyorsa, anlatılması gereken hikâye eksik kalır.

Tayyar Rahmiye’nin hatırasını yaşatmak için hayatına ilişkin belgeleri, araştırmaları ve yerel anlatımları bir araya getirmeliyiz. Doğrulanmış bilgiyle sözlü hatırayı birbirinden ayırarak gençlerin okuyabileceği metinler hazırlamalıyız.

Öğrenciler, yaşadıkları şehrin Millî Mücadele’deki yerini öğrenebilmelidir. Öğretmenler ve aileler, bu hayatları yalnızca anma günlerinde değil, sorumluluk ve dayanışma üzerine konuşurken de anlatabilmelidir.

Kahramanlarımızın gerçek hayatı, saygıyı hak etmek için süslenmeye ihtiyaç duymaz.

Doğru anlatılan bir fedakârlık, kuşaklar arasında güçlü bir bağ kurar.

Bugüne kalan cesaret

Tayyar Rahmiye Hatun’un hayatından bugüne taşıyacağımız sorumluluk, kendi zamanımızın ihtiyaçlarına cevap vermelidir.

Bugün ülkeye hizmet; öğrenmekle, üretmekle, işini dürüst yapmakla, kamu malını korumakla ve haksızlık karşısında sorumluluk üstlenmekle mümkündür.

Bir öğrencinin eğitimini sürdürmesine yardımcı olmak, yetenekli bir kız çocuğunun önünü açmak, ihtiyaç içindeki bir aileye destek olmak da ortak geleceğimize katkıdır.

Geçmişin kadın kahramanlarıyla gurur duyarken bugünün kadınlarının eğitimde, çalışma hayatında ve karar mekanizmalarında güçlenmesini desteklemeliyiz.

Onların cesaretini anmak, bugün sorumluluk almak isteyen kadınların emeğine ve iradesine saygı göstermeyi de gerektirir.

Adını anarken

Tayyar Rahmiye Hatun…

Osmaniye’nin işgal günlerinde gönüllü olarak mücadeleye katılan, ateş altında kalan arkadaşlarına ulaşmak için ileri atılan, bağımsızlık uğruna hayatını veren bir Türk kadını.

Onun hayatını okurken büyük kelimelerden önce verdiği kararları düşünelim. Mücadeleye katılma kararını, arkadaşlarını geride bırakmama kararını, tehlike karşısında sorumluluk üstlenmesini…

Böyle baktığımızda tarih bize yaklaşır. Bir isim, bir insanın hayatına dönüşür. O hayat da bizden bir karşılık bekler: Öğrenmek, unutmamak ve bize emanet edilen memlekete emek vermek.

Tayyar Rahmiye Hatun’un hatırasına yakışan, onun uğruna can verdiği topraklarda adaletli, çalışkan ve birbirine sahip çıkan insanlar olarak yaşamaktır.

Kendisini, Millî Mücadele’nin bütün kadın kahramanlarını ve vatan uğruna hayatını veren şehitlerimizi rahmet, minnet ve saygıyla anıyorum.

Ruhları şad, mekânları cennet olsun.

Arzu ÜNAL