Arzu ÜNAL

“Temiz olmayan bir vicdanla iyi yazı yazılmaz.”

Bu cümleyi yalnızca edebiyatın sınırları içinde okursak eksik anlarız. Çünkü mesele kalemin güzel yazması değil, kalemi tutan iradenin kime ve neye hizmet ettiğidir.

Bugünün dünyasında savaşlar yalnızca tanklarla, uçaklarla ve füzelerle yapılmıyor. Bilgiyle, algıyla, veriyle, ekonomiyle, teknolojiyle, medya üzerinden ve insanların zihinleri üzerinde yürütülüyor.

Dolayısıyla çağımızın en stratejik sorularından biri şudur:

Bilgiyi kim üretiyor, kelimeyi kim yönetiyor ve bütün bunların arkasında nasıl bir vicdan bulunuyor?

Çünkü vicdansız bilgi, cehaletten bile daha tehlikeli olabilir.

ASIL MESELE KALEM DEĞİL, KALEMİ KİMİN TUTTUĞUDUR

Bir kalem düşünün.

Bir doktorun elinde reçete yazar.

Bir öğretmenin elinde geleceği şekillendirir.

Bir hâkimin elinde adalet kararına dönüşür.

Bir gazetecinin elinde kamuoyunu etkiler.

Bir diplomatın elinde devletlerin ilişkilerini belirler.

Bir siyasetçinin elinde milyonların geleceğini değiştirebilir.

Kalem aynıdır. Fakat onu kullanan insan değişmektedir.

Bu nedenle medeniyetlerin temel meselesi araçların gücü değil, o araçları kullanan insanın karakteridir.

Bugün yapay zekâyı, büyük veriyi, savunma teknolojilerini, biyoteknolojiyi ve dijital iletişimi konuşuyoruz.

Fakat daha temel bir soruyu yeterince sormuyoruz:

Bu büyük gücü hangi insanın eline teslim ediyoruz?

İşte gelecek yüzyılın kaderini belirleyecek soru budur.

BİLGİ GÜÇTÜR; FAKAT VİCDANSIZ BİLGİ TEHDİTTİR

Uzun yıllardır dünyada “bilgi güçtür” deniliyor.

Doğrudur. Ancak artık buna ikinci bir cümle eklemek zorundayız:

Vicdansız bilgi tehlikeli bir güçtür.

Çünkü bilgili insan her zaman iyi insan değildir.

Teknolojik olarak gelişmiş toplum da otomatik olarak adil toplum değildir.

İnsanlık tarihindeki büyük felaketlerin bir kısmını bilgisiz insanlar değil; örgütlenmiş, eğitimli, teknolojiyi kullanabilen fakat vicdanını kaybetmiş yapılar gerçekleştirmiştir. Demek ki eğitim tek başına yeterli değildir.

Bir ülke binlerce mühendis yetiştirebilir. Binlerce doktor yetiştirebilir.

Binlerce hukukçu, akademisyen ve yönetici yetiştirebilir.

Fakat aynı ülke adalet duygusu gelişmiş insan yetiştiremiyorsa, sahip olduğu insan kaynağını gerçek bir medeniyet gücüne dönüştüremez. Bu yüzden geleceğin eğitim modeli yalnızca “Ne biliyorsun?” sorusuna değil;

“Bildiğini ne için kullanacaksın?” sorusuna da cevap vermelidir.

DEVLETLERİN GÖRÜNMEYEN SERMAYESİ: GÜVEN

Ekonomistler sermayeyi parayla ölçer. Stratejistler askerî kapasiteye bakar. Jeopolitikçiler coğrafyayı değerlendirir.

Fakat devletlerin görünmeyen ve çoğu zaman ihmal edilen başka bir sermayesi vardır:

Güven. Vatandaş devletine güveniyor mu? Genç öğretmenine güveniyor mu?

İnsan mahkemeye gittiğinde adalet bulacağına inanıyor mu? Toplum medyada gördüğü habere güvenebiliyor mu?

Tüccar ortağının sözüne güveniyor mu? Yönetici kendisine emanet edilen yetkiyi kişisel çıkarı için mi, kamu yararı için mi kullanıyor?

Bir toplumda bu soruların cevabı giderek olumsuzlaşıyorsa ekonomik göstergeler bir süre iyi görünse bile içeride büyük bir stratejik aşınma başlamış demektir.

Çünkü güven kaybolduğunda insanlar birbirinden şüphe etmeye başlar.

İş yapmak zorlaşır.

Kurumlara bağlılık azalır.

Toplumsal dayanışma zayıflar.

Nitelikli insanlar uzaklaşır.

Gençler geleceklerini başka yerlerde aramaya başlar.

Dolayısıyla vicdan yalnızca ahlaki bir mesele değil, milli güvenlik ve kalkınma meselesidir.

BİR ÜLKE ÖNCE İNSAN KALİTESİNİ PLANLAMALIDIR

Türkiye’nin önümüzdeki 20, 30, 50 yılını konuşacaksak yalnızca ekonomik büyümeyi konuşamayız.

Savunma sanayiini geliştireceğiz.

Yapay zekâ yatırımları yapacağız.

Enerji bağımsızlığını güçlendireceğiz.

Uzay teknolojilerine yatırım yapacağız.

Üniversitelerimizi geliştireceğiz.

Üretimi ve ihracatı artıracağız.

Bunların hepsi gereklidir.

Ancak bütün stratejik planların merkezine bir kavram daha koymalıyız:

İnsan kalitesi. Çünkü kötü niyetli insanın elindeki iyi sistem zamanla bozulur.

Ama ahlaklı, çalışkan, liyakatli ve sorumluluk sahibi insanların bulunduğu toplumlar eksik sistemlerini bile zaman içinde düzeltebilir.

Bu nedenle geleceğin Türkiye’sinin en büyük projesi yalnızca köprü, fabrika, uçak, uydu veya bilgisayar üretmek değildir.

Karakter sahibi nesiller yetiştirmektir.

VİCDAN DA BİR MİLLÎ GÜÇ UNSURUDUR

Milli güç denildiğinde genellikle ordu, ekonomi, nüfus, coğrafya, enerji ve teknoloji anlaşılır.

Bunlara bir unsur daha eklemeliyiz:

Toplumun ahlaki dayanıklılığı.

Çünkü kriz zamanlarında devletleri ayakta tutan yalnızca silahları değildir.

İnsanların birbirine güvenmesi, fedakârlık yapabilmesi, emanete sahip çıkması, yolsuzluğu reddetmesi,

devlet malını kendi malından daha dikkatli koruması,

zor zamanda birbirinin yardımına koşması da milli gücün parçalarıdır.

Vicdanı güçlü toplum kolay parçalanmaz.

Çünkü insanlar arasındaki görünmeyen bağ güçlüdür.

Bu nedenle bir ülkeye yapılabilecek en büyük kötülüklerden biri yalnızca ekonomisini zayıflatmak değildir.

Toplumun birbirine olan güvenini yok etmektir.

YENİ SAVAŞ ALANI: İNSAN ZİHNİ

  1. yüzyıl bize yeni bir gerçeklik getirdi.

Artık devletlerin sınırlarını korumak yetmiyor.

İnsanların zihinlerini de korumak gerekiyor.

Sosyal medya, algoritmalar, yapay zekâ, dezenformasyon ve psikolojik operasyonlar çağında insan zihni büyük bir mücadele alanına dönüşmektedir.

Bir ülkenin gençlerine sürekli; “Senin ülkenden bir şey olmaz.” “Senin tarihinin değeri yok.”

“Çalışmanın anlamı yok.” “Doğrulukla hiçbir yere varamazsın.” “Herkes kendi çıkarını düşünür.”

düşüncesi yerleştirilirse bir süre sonra o ülkenin sınırlarını işgal etmeye gerek kalmayabilir.

Çünkü insanlar kendi medeniyetlerine olan inançlarını içeriden kaybetmeye başlar.

Bu yüzden gençleri korumak, onları dünyaya kapatmak değildir. Tam tersine dünyayı okuyabilecek kadar bilgili, manipülasyonu fark edecek kadar bilinçli ve doğruyla yanlışı ayırabilecek kadar vicdan sahibi yetiştirmektir.

YAPAY ZEKÂ ÇAĞINDA İNSANIN SON KALESİ

Önümüzdeki dönemde makineler birçok konuda insandan daha hızlı olacak.

Daha hızlı hesaplayacak. Daha fazla veri analiz edecek. Metin üretecek.

Görüntü oluşturacak. Tercüme yapacak.

Belki bugün insan zekâsına ait olduğunu düşündüğümüz birçok işi üstlenecek.

Fakat burada çok önemli bir ayrım ortaya çıkacaktır. Geleceğin temel sorusu:

“Makine ne yapabilir?” değil, “İnsan makineye ne yaptırmalıdır?” olacaktır.

İşte bu sorunun cevabını algoritma değil, değerler verecektir.

Dolayısıyla yapay zekâ çağının en kıymetli insanı yalnızca teknolojiyi iyi kullanan kişi olmayacaktır.

Teknolojiyi hangi amaçla kullanması gerektiğini bilen insan olacaktır.

Bu yüzden teknoloji çağında vicdanın önemi azalmaz. Tam tersine artar.

Teknoloji büyüdükçe vicdanın da büyümesi gerekir.

Çünkü insanlığın elindeki güç büyürken onu yöneten ahlak küçülürse ortaya ilerleme değil, büyük bir tehdit çıkar.

TÜRK DÜNYASI İÇİN MEDENİYET STRATEJİSİ

Türk dünyasının geleceğini de yalnızca enerji hatları, ulaştırma koridorları, ticaret hacmi veya savunma iş birlikleri üzerinden değerlendirmek yeterli değildir. Bunlar stratejik olarak son derece önemlidir. Fakat kalıcı birlik yalnızca yollarla kurulmaz.

Ortak değerlerle kurulur. Türk dünyasının önümüzdeki dönemde ortak teknoloji projelerine ihtiyacı olduğu kadar ortak bir eğitim ve değerler vizyonuna da ihtiyacı vardır.

Çocuklarımıza sadece ortak tarihimizi değil; adaleti, emaneti, liyakati, çalışmayı, üretmeyi, merhameti, dayanışmayı, doğru sözlülüğü ve topluma karşı sorumluluğu da aktarmalıyız. Çünkü büyük coğrafyalar ancak büyük karakterlerle yönetilebilir.

GENÇLERE “BAŞARILI OL” DEMEK YETMEZ

Bugün gençlere sürekli başarıyı anlatıyoruz.

İyi üniversite…

İyi kariyer…

Yüksek gelir…

Teknoloji…

Yabancı dil…

Dünya ile rekabet…

Hepsi gerekli.

Fakat gençlere bir şey daha söylemek zorundayız:

Başarılı ol; fakat başarı uğruna insanlığını kaybetme.

Bilgili ol ama kibirli olma.

Zengin ol ama kul hakkıyla zenginleşme.

Güçlü ol ama güçsüzü ezme.

Yönetici ol ama makamı kendine mülk sanma.

Siyaset yap ama milleti birbirine düşürme.

Gazeteci ol ama hakikati satma.

Yazar ol ama kalemini kiraya verme.

Bilim insanı ol ama bilgini insanlığa karşı kullanma.

Çünkü Türkiye’nin gelecekte ihtiyacı yalnızca başarılı gençler değildir.

Başarılı, ahlaklı, üretken ve cesur gençlerdir.

2050’NİN BÜYÜK DEVLETLERİNİ BUGÜNÜN ÇOCUKLARI KURACAK

Stratejik düşünmek, bugünün sorunlarını çözmenin ötesinde yarının insanını bugünden hazırlamaktır.

2050 yılında Türkiye’yi yönetecek insanlar bugün çocuk veya gençtir.

2050’nin generalleri bugün okul sıralarındadır.

2050’nin bilim insanları bugün laboratuvarlara yeni girmektedir.

2050’nin diplomatları, hâkimleri, mühendisleri, gazetecileri ve öğretmenleri bugün yetişmektedir.

O hâlde asıl soru şudur:

Biz bugünün çocuklarına nasıl bir karakter miras bırakıyoruz?

Onlara yalnızca rekabet etmeyi öğretirsek birbirlerini geçmeye çalışırlar.

Üretmeyi öğretirsek ülkeyi büyütürler.

Adaleti öğretirsek devleti güçlendirirler.

Merhameti öğretirsek toplumu bir arada tutarlar.

Vicdanı öğretirsek sahip oldukları bütün gücü insanlığın hizmetine verebilirler.

İşte uzun vadeli devlet aklı budur.

STRATEJİNİN EN ÜST BASAMAĞI: İNSANI İNŞA ETMEK

Devletler yollar yapar.

Ordular kurar.

Fabrikalar açar.

Üniversiteler kurar.

Teknoloji geliştirir.

Fakat bütün bunların üzerinde çok daha zor bir görev vardır:

İnsan inşa etmek.

Çünkü insan doğru yetişirse sistemi geliştirir.

İnsan bozulursa en mükemmel sistemi bile zamanla çürütür.

Bu nedenle geleceğin büyük mücadelesi yalnızca toprakların, enerji kaynaklarının veya teknolojinin mücadelesi olmayacaktır.

Aynı zamanda insanın karakterini kimin şekillendireceğinin mücadelesi olacaktır.

Ve belki önümüzdeki yarım yüzyılın en stratejik sorusu şudur:

Çocuklarımızı geleceğin teknolojisine hazırlarken, geleceğin vicdanına da hazırlıyor muyuz?

DEVLETİN DE MEDENİYETİN DE TEMELİ İNSANDIR

“Temiz olmayan bir vicdanla iyi yazı yazılmaz.” Doğrudur. Ama daha ileri gidelim:

Temiz olmayan vicdanlarla adil devlet kurulmaz.

Temiz olmayan vicdanlarla güvenilir kurumlar kurulmaz.

Temiz olmayan vicdanlarla bilim insanlığa hizmet etmez.

Temiz olmayan vicdanlarla teknoloji güvenli olmaz.

Temiz olmayan vicdanlarla güçlü ekonomi bile uzun süre ayakta kalmaz.

Ve temiz olmayan vicdanlarla medeniyet kurulamaz.

Bu yüzden Türkiye’nin gelecekteki büyük hedefi yalnızca daha zengin, daha teknolojik ve daha güçlü olmak değildir.

Güçlü olduğu kadar adil, zengin olduğu kadar paylaşan, teknolojik olduğu kadar insani bir ülke olmak zorundayız.

Çünkü güç size dünyada yer açabilir.

Teknoloji sizi rakiplerinizin önüne geçirebilir.

Para size büyük imkânlar sağlayabilir.

Fakat bütün bunların hangi istikamette kullanılacağını belirleyen şey vicdandır.

Asıl stratejik yatırım da burada başlamaktadır:

Önce insanı yetiştireceğiz. Sonra insan teknolojiyi geliştirecek.
Teknoloji ekonomiyi büyütecek. Ekonomi devleti güçlendirecek.
Güçlü devlet milletini koruyacak.

Ama zincirin ilk halkası yanlışsa diğer halkaların gücü uzun vadede hiçbir şeyi kurtaramaz.

Bu nedenle geleceği kazanmanın formülü yalnızca daha fazla teknoloji değildir.

Akıl + bilgi + üretim + ahlak + vicdan.

Bir millet bu beşini aynı potada buluşturabildiğinde yalnızca güçlü bir devlet olmaz.

Bir medeniyet olur.

Ve medeniyetlerin gerçek büyüklüğü kaç ülkeye hükmettikleriyle değil, insanlığa hangi değeri bıraktıklarıyla ölçülür.