Arzu ÜNAL

Bir milletin gerçek karakteri yalnızca savaş meydanlarında kazandığı zaferlerle ölçülmez. Asıl karakter, gücü eline geçirdiğinde ne yaptığıyla ortaya çıkar.

İnsan zayıfken adaletten söz edebilir. Mağdurken merhamet isteyebilir. Haksızlığa uğradığında hukuku hatırlayabilir. Fakat asıl sınav, güç dengesi tersine döndüğünde başlar.

Dün sana zulmeden insan bugün senin eline düştüğünde ne yapacaksın?

İntikam mı alacaksın? Yoksa adaleti mi ayakta tutacaksın?

Ekran görüntülerindeki konuşmada dikkatimi çeken en önemli cümle tam da bu noktaya işaret ediyor:

“Türk zalime bile zulmetmez.”

Bu söz, üzerinde uzun uzun düşünülmesi gereken bir medeniyet iddiasıdır.

ZULME KARŞI DURMAK BAŞKA, ZALİMLEŞMEK BAŞKADIR

Burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor.

“Zalime bile zulmetmemek”, zalimin yaptıklarını görmezden gelmek değildir.

Suçu affetmek değildir.

Devletin kendisini savunmaması değildir.

Haksızlık karşısında sessiz kalmak hiç değildir.

Tam tersine güçlü devlet; suçluyu yakalar, hukukun önüne çıkarır, mağdurun hakkını korur ve gerektiğinde caydırıcı gücünü kullanır.

Fakat bunu yaparken suçluyla suçsuzu birbirine karıştırmaz.

Bir kişinin suçunu onun ailesine yüklemez.

Bir örgütün eylemini bütün bir topluma mal etmez.

Bir devletin politikasını o devletin bütün halkının değişmez karakteri gibi görmez.

Bir dinin mensuplarını başka mensupların işlediği suçlardan topluca sorumlu tutmaz.

Çünkü toplu suç isnadı başladığında adalet biter, intikam psikolojisi başlar.

İşte “Türk zalime bile zulmetmez” sözünün çağımıza söylemesi gereken en önemli şeylerden biri budur:

Zulme karşı mücadele ederken zulmün yöntemlerini benimsememek.

ADALET İNTİKAMDAN DAHA BÜYÜKTÜR

İntikam kolaydır.

Öfke insanidir.

Fakat devlet aklı öfkeyle hareket edemez.

Medeniyet dediğimiz şey de zaten insanın öfkesine sınır koyabilmesidir.

Çünkü intikamın mantığı şudur:

“Bana yaptığını sana yapacağım.”

Adaletin mantığı ise bambaşkadır:

“Sen bana haksızlık yaptın diye ben haksızlığı meşru kabul etmeyeceğim.”

Aradaki fark küçücük görünür ama medeniyetle barbarlık arasındaki sınır bazen tam burada başlar.

Bir toplumun büyüklüğü yalnızca düşmanını yenebilmesinde değil, düşmanını yendikten sonra kendi vicdanını yenilgiye uğratmamasındadır.

TÜRK DEVLET GELENEĞİNDE “TÖRE”NİN ANLAMI

Türk tarihine baktığımızda devlet düşüncesinin merkezinde yalnızca askerî güç olmadığını görürüz.

“Töre” kavramı bunun en önemli örneklerinden biridir.

Töre yalnızca ceza vermek anlamına gelmez. Düzen, hak, sorumluluk ve devlet otoritesinin belirli esaslarla sınırlandırılması düşüncesini de taşır.

Kut anlayışında hükümdara verilen güç, keyfî davranma ruhsatı değildir.

Devleti yönetmek bir ayrıcalıktan önce sorumluluktur.

Bu yüzden Türk devlet düşüncesindeki ideal hükümdar yalnızca savaş kazanan hükümdar değildir.

Halkını doyuran, düzeni sağlayan, mazlumu koruyan ve adaleti ayakta tutan hükümdardır.

Yusuf Has Hacib’in Kutadgu Bilig‘inden Osmanlı siyaset düşüncesine kadar uzanan geniş çizgide devletin devamlılığıyla adalet arasında güçlü bir ilişki kurulmasının sebebi de budur.

Çünkü devlet korkuyla bir süre yönetilebilir.

Fakat adalet olmadan kalıcı devlet kurulamaz.

ANADOLU VE RUMELİ’DE KALICI OLMANIN SIRRI

Türklerin Anadolu’da ve daha sonra Rumeli’de yüzyıllar boyunca siyasi hâkimiyet kurabilmesini yalnızca kılıçla açıklamak tarihsel resmi eksik bırakır.

Ordular kapıları açabilir.

Fakat toplumların içinde yüzyıllarca kalabilmek başka bir meseledir.

Bunun için idare gerekir.

Hukuk gerekir.

Üretim gerekir.

Vakıf gerekir.

Yol, köprü, çeşme, imaret gerekir.

Ve en önemlisi farklı toplulukların aynı siyasi düzen içerisinde yaşayabilmesini sağlayacak bir yönetim anlayışı gerekir.

Elbette Osmanlı tarihi de bütün uzun imparatorluk tarihleri gibi savaşlardan, sert uygulamalardan, isyanlardan, hatalardan ve adaletsizliklerden tamamen arınmış değildir. Tarihi romantikleştirmek yerine onu bütün yönleriyle okumak gerekir.

Fakat medeniyet iddiasının ölçüsü de zaten “hiç hata yapmadık” demek değildir.

Ölçü şudur:

Hangi ilkeyi doğru kabul ettik?

Bizim savunmamız gereken ilke açıktır:

Zulmü kim yaparsa yapsın zulümdür.

Mazlum kim olursa olsun mazlumdur.

FATİH’İN İSTANBUL’U: FETİHTEN SONRAKİ SINAV

1453 denildiğinde çoğu insanın zihnine toplar, surlar ve gemilerin karadan yürütülmesi gelir.

Oysa İstanbul’un alınmasından sonraki dönem de en az fetih kadar önemlidir.

Çünkü bir şehri almak askerî başarıdır.

O şehri yeniden yaşatmak devlet başarısıdır.

Fatih Sultan Mehmed’in İstanbul’u imparatorluğun merkezi hâline getirirken farklı dinî ve toplumsal unsurların şehir hayatındaki varlığını sürdürmesi, fetih sonrasındaki düzenin yalnızca yok etme üzerine kurulmadığını gösteren önemli tarihsel gerçeklerden biridir.

İşte medeniyet farkı burada ortaya çıkar:

Zaferden sonra ne yaptın?

BALKANLAR BİZE İKİ AYRI DERS VERİYOR

Biz Rumeli Türkleri açısından bu mesele çok daha derin bir anlam taşır.

Çünkü Balkanların hafızasında yalnızca zaferler yoktur.

Göçler vardır.

Sürgünler vardır.

Asimilasyon politikaları vardır.

İsim değiştirmeler vardır.

Kapatılan okullar, parçalanan aileler, terk edilen köyler vardır.

Bulgaristan Türklerinin özellikle 20. yüzyılda yaşadığı ağır baskılar bizim tarihî hafızamızın parçasıdır.

Fakat burada çok önemli bir yol ayrımı bulunmaktadır.

Geçmişte yaşadığımız acıları gelecek nesillere nefret mirası olarak mı bırakacağız, yoksa adalet hafızası olarak mı?

Ben ikincisini tercih ederim.

Unutmayacağız.

Arşivleyeceğiz.

Yazacağız.

Çocuklarımıza anlatacağız.

Haklarımızı arayacağız.

Fakat bir Bulgar’ın, bir Yunan’ın, bir Sırp’ın veya başka herhangi bir milletin mensubunun sırf kimliği nedeniyle düşman ilan edilmesini de kabul etmeyeceğiz.

Çünkü bunu yaptığımız anda bize yapılan yanlışın mantığını kendimiz üretmeye başlamış oluruz.

Bizim mücadelemiz halklarla değil, zulümledir.

“BİZE YAPTILAR, BİZ DE YAPALIM” EN TEHLİKELİ CÜMLEDİR

Tarih boyunca toplumları felakete götüren düşüncelerden biri budur:

“Onlar bize yaptı.”

Arkasından ikinci cümle gelir:

“Öyleyse biz de onlara yapabiliriz.”

İşte insanlığın bitmeyen intikam zinciri böyle kurulmuştur.

Bir kuşağın mağduru, sonraki kuşağın zalimine dönüşebilir.

Sonra yeni mağdurlar doğar.

Yeni intikamlar başlar.

Ve birkaç kuşak sonra hiç kimse ilk haksızlığın nerede başladığını bile hatırlamaz.

Bu nedenle çocuklarımıza yalnızca kimlerin bize kötülük yaptığını öğretmek yetmez.

Şunu da öğretmeliyiz:

“Size kötülük yapılmış olması, kötülük yapma hakkı vermez.”

GAZZE’DEN UKRAYNA’YA: 21. YÜZYILIN EN BÜYÜK AHLAK SINAVI

Bugünün dünyasında bu ilke daha da önemlidir.

Gazze’deki sivillerin hayatı değerlidir.

İsrailli sivillerin hayatı değerlidir.

Ukraynalı sivillerin hayatı değerlidir.

Rus sivillerin hayatı değerlidir.

Türk’ün de Kürt’ün de Arap’ın da Yahudi’nin de Hristiyan’ın da Müslüman’ın da çocuğu çocuktur.

Savaşların en tehlikeli taraflarından biri, karşı tarafı bütünüyle insanlıktan çıkarmaya başlayan propagandadır.

Önce insanlar isim olmaktan çıkar.

Sonra sayı hâline gelir.

Sonra “düşman” denilir.

Sonra siville asker arasındaki sınır silinir.

İşte medeniyet tam burada sınanır.

Savaşta bile hukuk varsa medeniyet vardır.

AVRUPA’DAKİ TÜRKLER İÇİN DAHA BÜYÜK BİR SORUMLULUK

Ekrandaki konuşmanın Avrupa’da yaşayan Türklere yönelik kısmını ayrıca önemli buluyorum.

Çünkü milyonlarca Türk bugün Avrupa toplumlarının parçasıdır.

Almanya’da, Fransa’da, Hollanda’da, Belçika’da, Avusturya’da ve Balkanlarda yaşayan Türklerin kimliklerini korumaları son derece önemlidir.

Fakat Türk kimliğini korumak yalnızca bayrak taşımak değildir.

Türkçe konuşmak da tek başına yeterli değildir.

Kimlik aynı zamanda davranıştır.

Çalışkanlıktır.

Eğitimdir.

Ahlaktır.

Hukuka saygıdır.

Komşusuna güven vermektir.

Mazlumun yanında durmaktır.

Kendisinden olmayana da adalet göstermektir.

Avrupa’da yaşayan bir Türk’ün en güçlü kimlik göstergelerinden biri şu olmalıdır:

“Bu insan Türk’tür; haksızlık yapmaz, haksızlığa da boyun eğmez.”

İşte bundan daha güçlü bir kültürel diplomasi düşünülemez.

TÜRKİYE’NİN GELECEKTEKİ GÜCÜ SADECE SİLAHI OLMAYACAK

  1. yüzyılda devletlerin gücü artık yalnızca tank, uçak ve füze sayısıyla ölçülmüyor.

Savunma sanayii elbette gereklidir.

Ekonomik bağımsızlık gereklidir.

Teknoloji gereklidir.

Yapay zekâ gereklidir.

Enerji güvenliği gereklidir.

Fakat yükselen devletlerin önünde başka bir soru daha vardır:

“Gücünü hangi ahlakla kullanacaksın?”

Türkiye’nin gelecekte bölgesel ve küresel ağırlığı büyüyecekse, bunun yanında güçlü bir hukuk ve adalet dili geliştirmesi de gerekir.

Çünkü korkulan devlet olmak mümkündür.

Ama asıl büyük başarı güvenilen güçlü devlet olabilmektir.

Türkiye’nin medeniyet iddiası tam burada ortaya çıkmalıdır:

Güçlü olacağız.

Kendimizi savunacağız.

Vatandaşımızı koruyacağız.

Zulmün karşısında duracağız.

Ama gücümüz arttıkça adaletimizi azaltmayacağız.

Tam tersine artıracağız.

GENÇLERE BIRAKILACAK EN BÜYÜK MİRAS

Bir gün bugünün tartışmaları bitecek.

Bugünün savaşları sona erecek.

Bugünün liderleri tarih kitaplarında birkaç sayfaya dönüşecek.

Fakat çocuklarımız bize dönüp şunu soracak:

“Siz bütün bunlar olurken nasıl davrandınız?”

İşte o gün vereceğimiz cevap önemlidir.

Keşke şöyle diyebilsek:

Biz hakkımızı savunduk.

Kimliğimizi koruduk.

Tarihimizi unutmadık.

Şehitlerimizi unutmadık.

Bize yapılan haksızlıkları kayıt altına aldık.

Ama hiçbir masumun acısından sevinç çıkarmadık.

Hiçbir milleti topluca düşman ilan etmedik.

Çünkü Türk olmayı yalnızca bir soy meselesi değil, aynı zamanda bir ahlak sorumluluğu olarak gördük.

GÜÇLÜ OL, FAKAT ZALİM OLMA

Türk dünyasının gençlerine bırakmamız gereken belki de en önemli cümle budur:

Güçlü olun.

Bilimde güçlü olun.

Ekonomide güçlü olun.

Savunmada güçlü olun.

Diplomaside güçlü olun.

Teknolojide güçlü olun.

Devletinizi ve milletinizi gerektiğinde kararlılıkla savunun.

Fakat gücünüzü öfkenizin emrine vermeyin.

Çünkü gerçek büyüklük yalnızca düşmanı yenmek değildir.

Düşmanınızın kötülüğünün sizi de kötüleştirmesine izin vermemektir.

Bize zulmedenleri unutmayalım.

Tarihimizi çarpıttırmayalım.

Hakkımızı kimseye yedirmeyelim.

Fakat çocuklarımıza kin değil, hafıza; intikam değil, adalet; korku değil, cesaret bırakalım.

Çünkü Türk’ün büyüklüğü yalnızca kılıcının keskinliğinde değil, adalet terazisinin doğruluğunda aranmalıdır.

Ve yarın tarih dönüp bugüne baktığında mümkünse şu cümleyi yazmalıdır:

“Fırtına büyüdü. Dünya birbirine düştü. Türk kendisini korudu, milletini korudu, mazlumun yanında durdu; fakat gücü eline geçtiğinde zalimleşmedi.”

İşte o zaman şu söz yalnızca güzel bir cümle olmaktan çıkar, nesilden nesile taşınacak bir medeniyet vasiyetine dönüşür:

TÜRK ZALİME BİLE ZULMETMEZ.

ÇÜNKÜ ADALET, DÜŞMANA GÖRE DEĞİŞTİRİLEN BİR HÜKÜM DEĞİL; KARAKTERDİR.