Arzu ÜNAL
Mesele Türk-Kürt Tartışması Değil, Anadolu’nun Geleceğini Kimin Şekillendireceği Meselesidir
Bazen bir tartışmanın içine öylesine giriyoruz ki asıl soruyu gözden kaçırıyoruz.
“Kürtler kimdir?”
“Kürtçülüğü kim başlattı?”
“İlk kitabı kim yazdı?”
“Elimizde hangi tarihî belge var?”
Bunların hepsi araştırılması gereken sorulardır. Ancak bana göre asıl stratejik soru bunların bir adım ötesindedir:
Bir kimliğin var olması başka şeydir; o kimliğin jeopolitik bir projeye dönüştürülmesi başka şeydir.
İşte bugün tartışmamız gereken nokta tam olarak burasıdır.
Bir halkı yok saymak ne kadar yanlışsa, o halkın kimliğini dışarıdan yürütülen bütün siyasi projelerden bağımsız ve dokunulmaz bir alan gibi görmek de tarih okumamızı eksik bırakır.
Çünkü imparatorlukların parçalanma tarihi bize şunu öğretmiştir:
Büyük güçler çoğu zaman olmayan kimlikleri sıfırdan üretmekten ziyade, var olan farklılıkları siyasallaştırır, keskinleştirir ve kendi çıkarları doğrultusunda kullanmaya çalışır.
Bu ayrım son derece önemlidir.
BİR İTALYAN RAHİBİN KİTAP YAZMASI NEYİ İSPATLAR?
En dikkat çekici bölümlerinden biri, Kürtçe üzerine ilk çalışmaların bir İtalyan rahip yazmasıdır.
Burada büyük ihtimalle 18. yüzyılda Kürtçe gramer ve sözlük çalışması yayımlayan İtalyan Dominiken Maurizio Garzoni.
Bir İtalyan rahibin Kürtçe üzerine çalışma yapmış olması,
“Kürtleri İtalyanlar meydana getirdi” mi demek.
Böyle bir sonuç tarihî olarak savunulamaz.
Ancak başka bir soruyu sormamıza kapı açabilir:
Avrupalı din adamları, seyyahlar, diplomatlar, askerler ve araştırmacılar neden Osmanlı coğrafyasındaki halkları, dilleri, mezhepleri ve aşiret yapılarını bu kadar ayrıntılı biçimde inceliyordu?
İşte bence üzerinde durulması gereken esas soru budur.
ÖNCE TANIDILAR, SONRA HARİTALANDIRDILAR
19. yüzyılda Avrupa’nın büyük devletleri yalnızca toprakları incelemiyordu. İnsanları da inceliyordu.
Kim nerede yaşıyor?
Hangi dili konuşuyor?
Hangi mezhebe mensup?
Hangi aşiret güçlü?
Kim kiminle kavgalı?
Hangi topluluk merkeze bağlı?
Hangi topluluk merkezi yönetimden rahatsız?
Hangi bölge ekonomik olarak zayıf?
Bunların tamamı büyük devletlerin bölge politikaları açısından değerli bilgilerdi. Dolayısıyla bugün eski konsolosluk raporlarına, seyahatnamelere ve askerî belgelere yalnızca “tarih kitabı” olarak bakmak hata olur. Bunların bir bölümü aynı zamanda dönemin jeopolitik bilgi haritalarıydı.
Bugünün istihbarat raporlarının ataları gibi düşünülebilir.
BALKANLAR BU YÖNTEMİN LABORATUVARI OLDU
Ben meseleyi özellikle Balkanlar üzerinden okumayı önemli buluyorum.
Çünkü Anadolu’nun geleceğini anlamak isteyen herkes önce Rumeli’nin nasıl kaybedildiğini anlamalıdır.
Osmanlı Balkanları bir gecede kaybetmedi.
Önce fikirler değişti.
Sonra kimlikler siyasallaştı.
Sonra tarih yeniden yorumlandı.
Sonra “biz” ve “onlar” ayrımı kuvvetlendi.
Sonra komşular birbirlerinden uzaklaştırıldı.
Ardından örgütler ortaya çıktı.
Silah geldi.
Ayaklanmalar başladı.
Büyük devletler müdahil oldu.
Ve sonunda haritalar değişti.
Dolayısıyla Balkanların bize bıraktığı en büyük stratejik derslerden biri şudur:
Coğrafyanın parçalanmasından önce insanların ortak aidiyetleri parçalanır.
Türkiye bu tarihî tecrübeyi asla unutmamalıdır.
ANADOLU’YU BALKANLAŞTIRMAK NE DEMEKTİR?
Burada özellikle dikkat edilmesi gereken kavram budur.
“Balkanlaşma” yalnızca bir bölgenin küçük devletlere ayrılması anlamına gelmez.
Toplumun giderek birbirinden uzaklaşmasıdır.
Mahallelerin ayrılmasıdır.
Hafızaların ayrılmasıdır.
Tarihlerin ayrılmasıdır.
Acıların bile ayrılmasıdır.
Bir süre sonra herkes kendi tarihini okur.
Kendi kahramanını bilir.
Kendi acısını hatırlar.
Karşı tarafın acısını ise görmez.
İşte asıl tehlike budur.
Türkiye’nin Türk-Kürt meselesine yalnızca güvenlik perspektifinden değil, Balkanlaşmayı önleme perspektifinden de bakması gerekir.
1980 ÖNCESİNDE SAĞ-SOL, BUGÜN ETNİK KİMLİK Mİ?
Görseldeki konuşmada çok önemli bir benzetme yapılıyor.
1980 öncesinde aynı ülkenin gençleri sağcı-solcu diye birbirlerini öldürdüler.
Bugünden baktığımızda insanın aklı almıyor.
Aynı milletin çocukları…
Aynı üniversitelerde okuyorlar.
Aynı sokaklarda büyüyorlar.
Fakat birbirlerini düşman olarak görüyorlar.
Şimdi tarih bize çok önemli bir soru soruyor:
Aynı hatayı başka kimlikler üzerinden yeniden mi yaşayacağız?
Dün sağcı-solcu.
Bugün Türk-Kürt.
Yarın Sünni-Alevi.
Sonra laik-muhafazakâr.
Ardından göçmen-yerli.
Bu zincirin sonu yoktur.
Bir toplum bir defa “ötekileştirme siyasetine” teslim olursa yeni fay hatları üretmek son derece kolaylaşır.
ASIL OPERASYON: “BİZ” KAVRAMINI KÜÇÜLTMEKTİR
Bir ülkeye yapılabilecek en büyük zihinsel operasyonlardan biri şudur:
İnsanların “biz” tanımını küçültmek.
Önce:
“Biz bu ülkenin insanlarıyız.”
dersiniz.
Sonra:
“Hayır, biz yalnızca şu etnik grubuz.”
denmeye başlanır.
Daha sonra:
“Biz yalnızca şu mezhepteniz.”
Ardından:
“Biz yalnızca şu bölgedeniz.”
En sonunda aynı köyün içerisinde bile insanlar birbirlerine yabancılaşabilir.
İşte büyük devlet aklı bunun tersini yapmak zorundadır.
“Biz” kavramını büyütmek.
TÜRKİYE’NİN YAPMASI GEREKEN KÜRTLÜĞÜ REDDETMEK DEĞİLDİR
Tam tersine.
Bir vatandaş “Ben Kürdüm” diyebilir.
Bir başkası:
“Ben Türküm.”
Bir diğeri:
“Ben Zazayım.”
Bir başkası:
“Ben Çerkesim.”
“Ben Boşnağım.”
“Ben Arnavutum.”
“Ben Lazım.”
Bunların hiçbiri devlet açısından tehdit olmak zorunda değildir.
Tehdit, bu kimliklerden herhangi birinin diğerini düşmanlaştıran veya ülkenin ortak hukuk düzenini reddeden silahlı bir siyasi projeye dönüştürülmesidir.
Bu nedenle Türkiye’nin cevabı kimlikleri bastırmak değil;
ortak aidiyeti kimliklerden daha güçlü hâle getirmek olmalıdır.
DEVLETİN EN GÜÇLÜ SİLAHI ADALETTİR
Bir devleti yalnızca ordusu ayakta tutmaz.
Adaleti de ayakta tutar.
Bir Kürt vatandaş:
“Bu devlet benim devletimdir.”
diyebiliyorsa büyük güç budur.
Bir Türk vatandaş:
“Kürt komşum benim kardeşimdir.”
diyebiliyorsa büyük güç budur.
Diyarbakır’daki genç Ankara’da kendisini yabancı hissetmiyorsa…
Edirne’deki genç Van’a gittiğinde kendisini başka ülkede gibi görmüyorsa…
Hakkâri’deki çocuk Türkiye’nin geleceğinde kendisine yer bulunduğuna inanıyorsa…
Bunu hiçbir dış güç kolay kolay parçalayamaz.
Çünkü dış müdahalelerin en kolay girdiği yer adaletsizlik duygusudur.
TERÖR ÖRGÜTLERİNİN EN BÜYÜK İHTİYACI SİLAH DEĞİL, HİKÂYEDİR
Bu nokta genellikle gözden kaçıyor.
Bir terör örgütünün yalnızca silaha ihtiyacı yoktur.
Bir hikâyeye ihtiyacı vardır.
Mağduriyet hikâyesi.
Düşman hikâyesi.
Tarih hikâyesi.
Kahramanlık hikâyesi.
“Biz ve onlar” hikâyesi.
Çünkü silah insan öldürür.
Hikâye ise yeni militan üretir.
Devlet terörle mücadelede örgütün silahlı kapasitesini yok ederken, toplumsal zeminde de onun hikâyesini boşa çıkarmalıdır.
Nasıl?
Adaletle.
Kalkınmayla.
Eğitimle.
Kardeşlikle.
Gerçek tarih bilgisiyle.
21. YÜZYILDA “İTALYAN RAHİP” YERİNE ALGORİTMA VAR
Meselenin belki de en çarpıcı tarafı budur.
- ve 19. yüzyıllarda bir yabancı araştırmacının bir bölgeye gitmesi gerekiyordu.
Aylarca seyahat ediyordu.
Dil öğreniyordu.
Not tutuyordu.
Kitap yazıyordu.
Bugün buna gerek yok.
Bir sosyal medya hesabı yeterli.
Bir video hazırlanıyor.
Otuz saniyelik görüntü kesiliyor.
Altına çarpıcı bir başlık yazılıyor.
Milyonlarca insana ulaşıyor.
Bir Türk’e sürekli Kürtlerin kendisine düşman olduğu içerikler gösteriliyor.
Bir Kürt’e sürekli Türklerin kendisine düşman olduğu içerikler gösteriliyor.
Bir süre sonra iki insan gerçekte birbirini tanımadan birbirinden nefret etmeye başlayabilir.
İşte yeni nesil psikolojik savaş budur.
Bu nedenle Türkiye’nin gelecekte yalnızca sınırlarını değil, toplumunun zihinsel bütünlüğünü de koruması gerekiyor.
ASIL MİLLÎ GÜVENLİK PROJESİ: ORTAK HAFIZA
Türkiye’nin yapması gereken yeni bir ortak hafıza inşa etmektir.
Çocuklarımıza yalnızca savaşları anlatmayalım.
Birlikte yaşadığımız yüzyılları da anlatalım.
Çanakkale’yi anlatalım.
Millî Mücadele’yi anlatalım.
Malazgirt’i anlatalım.
Selçuklu’yu anlatalım.
Osmanlı’yı anlatalım.
Cumhuriyet’i anlatalım.
Ama bütün bunları tek bir etnik grubun özel mülkü gibi değil, bu coğrafyanın müşterek tarihi olarak anlatalım.
Çünkü ortak tarih olmadan ortak gelecek kurulamaz.
TERÖRSÜZ TÜRKİYE’NİN BİR SONRAKİ AŞAMASI NE OLMALI?
Bana göre hedef yalnızca terör örgütünün silah bırakması olmamalıdır.
Daha büyük düşünmeliyiz.
Terörsüz zihinler.
Terörsüz siyaset.
Etnik düşmanlıktan arındırılmış toplum.
Ortak vatandaşlık.
Ortak kalkınma.
Ortak gelecek.
Çünkü silahın susması barışın başlangıcıdır.
Barışın kendisi değildir.
Gerçek başarı, bundan yirmi yıl sonra Diyarbakır’daki bir çocukla Edirne’deki bir çocuğun birbirlerini yabancı görmemesidir.
TÜRKİYE’NİN ÖNÜNDE İKİ YOL VAR
Birinci yol:
Herkes kendi acısını büyütecek.
Herkes kendi tarihini yazacak.
Herkes diğerini suçlayacak.
Herkes geçmişten yeni düşmanlıklar çıkaracak.
Bu yolun sonunu Balkanlarda gördük.
Irak’ta gördük.
Suriye’de gördük.
İkinci yol ise daha zordur:
Farklılıkları inkâr etmeden ortak milleti güçlendirmek.
Adaleti kuvvetlendirmek.
Vatandaşlığı değerli hâle getirmek.
Terör ile vatandaşı birbirinden kesin çizgilerle ayırmak.
Dış müdahalelere açık toplumsal yaraları iyileştirmek.
Türkiye’yi yalnızca askerî bakımdan değil, toplumsal bakımdan da bölünemez hâle getirmek.
Ben Türkiye’nin önündeki gerçek stratejik mücadelenin burada olduğuna inanıyorum.
MESELE KÜRTLERİN NEREDEN GELDİĞİ DEĞİL, BİRLİKTE NEREYE GİDECEĞİMİZDİR
Tarih araştırılsın.
Arşivler açılsın.
İtalyan kaynakları okunsun.
İngiliz belgeleri incelensin.
Rus arşivlerine bakılsın.
Osmanlı belgeleri taransın.
Kim ne yaptıysa ortaya çıksın.
Hakikat hiçbir millete zarar vermez.
Fakat Türkiye’nin geleceğini yalnızca “Kim nereden geldi?” tartışmasına hapsedersek asıl büyük soruyu kaçırırız.
Biz buradan nereye gidiyoruz?
Benim için mesele budur. Bin yıldır aynı coğrafyanın kaderini paylaşmış insanların önünde yeni bir yüzyıl bulunuyor.
Bu yüzyılda Türkiye’yi büyük devlet yapacak şey yalnızca KAAN, SİPER, MİLGEM, İHA’lar veya ekonomik büyüklük olmayacaktır.
Bunların hepsi önemlidir.
Ama hepsinden önce içeride sağlam bir toplum gerekir.
Çünkü dünyanın en gelişmiş silahlarını üretebilirsiniz.
Ama insanlarınızı birbirlerine düşman hâle getirirseniz ülkenizin en önemli savunma hattını kaybedersiniz. Bu nedenle önümüzdeki dönemin büyük stratejik hedefini tek cümlede ifade ediyorum:
Türk’ü Kürt’e karşı koruyan değil; Türk ile Kürt arasındaki kardeşliği her türlü emperyal projeye karşı koruyan bir devlet aklı.
Çünkü Anadolu’nun kaderini belirleyecek soru artık,
“Kim hangi kökenden geliyor?” değil,
“Bu toprakların geleceğini birlikte mi kuracağız, yoksa başkalarının bizim için yazdığı senaryoların oyuncuları mı olacağız?” sorusudur.
Ve unutmayalım:
Haritaları değiştirmek isteyenler önce sınırları değil, insanların birbirine bakışını değiştirmeye çalışırlar.
Türkiye’nin gerçek savunma hattı tam da oradan başlar.
