Arzu ÜNAL
Kanuni Sultan Süleyman Han’ı vefatının 460. yılında anarken yalnızca geçmişin ihtişamını hatırlamak yetmez.
Asıl mesele şudur: Kanuni’nin devlet anlayışından bugünün Türkiye’si ne öğrenebilir?
Çünkü tarih yalnızca övünmek için okunursa hatıraya dönüşür.
Tarih, geleceği kurmak için okunursa stratejiye dönüşür.
Kanuni Sultan Süleyman dönemi tam da bu açıdan yeniden okunmalıdır.
Osmanlı Devleti, onun zamanında yalnızca genişlemedi.
Kurumsallaştı.
Hukukunu güçlendirdi.
Diplomasisini geliştirdi.
Ekonomik alanını genişletti.
Denizlere açıldı.
Şehirlerini büyüttü.
Bilimi, sanatı ve mimariyi destekledi.
Vakıf sistemini sosyal devlet anlayışının merkezine yerleştirdi.
Bugün Türkiye 2053 ve 2071 hedeflerini konuşuyorsa, bu hedeflerin içi sloganlarla değil, böylesi güçlü devlet ilkeleriyle doldurulmalıdır.
1. BÜYÜK DEVLET, ÖNCE BÜYÜK HEDEF KOYAR
Kanuni döneminin ilk büyük dersi vizyondur.
Osmanlı yalnızca önündeki problemi çözmeye çalışan bir devlet değildi.
Coğrafyayı okuyordu.
Avrupa’daki güç dengelerini izliyordu.
Akdeniz’i takip ediyordu.
İran’ı izliyordu.
Kuzey Afrika’yı değerlendiriyordu.
Ticaret yollarına bakıyordu.
Deniz gücünü büyütüyordu.
Bugün de Türkiye’nin böyle düşünmesi gerekir.
Türkiye yalnızca 2027’yi değil;
2030’u,
2040’ı,
2053’ü,
hatta 2071’i düşünmelidir.
Bir devletin gerçek büyüklüğü, bugünün meselelerini çözmesi kadar yarının meselelerini önceden görebilmesidir.
Su krizini bugünden görmek gerekir.
Enerji güvenliğini bugünden planlamak gerekir.
Yapay zekâyı bugünden hazırlamak gerekir.
Nüfus değişimini bugünden hesaplamak gerekir.
Gıda güvenliğini bugünden düşünmek gerekir.
Savunma teknolojilerini bugünden geliştirmek gerekir.
Gelecek, bekleyenin değil hazırlananın olur.
2. DEVLETİN TEMELİ HUKUKTUR
Kanuni’ye “Kanuni” denmesi tesadüf değildir.
Bu isim bize çok önemli bir gerçeği hatırlatıyor:
Devletin gerçek gücü hukukudur.
Hukukun güçlü olmadığı yerde yatırım güvenliği zayıflar.
Toplumsal güven zayıflar.
Kurumlara güven azalır.
Liyakat zarar görür.
Adalet duygusu sarsılır.
Devlet ile vatandaş arasındaki bağ incelir.
Türkiye 2053’e güçlü şekilde yürümek istiyorsa adalet mekanizmasını, hukuk güvenliğini ve kurumsal yapıyı daha da güçlendirmelidir.
Çünkü adalet yalnızca mahkemelerin meselesi değildir.
Adalet ekonomidir.
Adalet eğitimdir.
Adalet liyakattir.
Adalet fırsat eşitliğidir.
Adalet devletin temelidir.
3. LİYAKAT DEVLETİN MOTORUDUR
Kanuni döneminde devletin yükselişini sağlayan unsurlardan biri güçlü devlet kadrolarıydı.
Sokollu Mehmed Paşa gibi devlet adamları,
Barbaros Hayreddin Paşa gibi denizciler,
Mimar Sinan gibi mimarlar,
Ebussuud Efendi gibi hukuk ve ilim adamları aynı medeniyet ikliminde yetişti.
Bir devletin en büyük zenginliği petrolü veya altını değildir.
Yetişmiş insanıdır.
Türkiye’nin geleceği için en büyük yatırım insan yetiştirmektir.
Devlet kurumlarında ehliyet ve liyakat esas olmalıdır.
Siyasi görüşten önce kabiliyete bakılmalıdır.
Akrabalıktan önce yeteneğe bakılmalıdır.
Sadakatten önce yeterliliğe bakılmalıdır.
Çünkü yanlış insan doğru makamda oturursa devlet kaybeder.
Doğru insan doğru makamda olursa millet kazanır.
4. EĞİTİM, DEVLETİN EN UZUN VADELİ SAVUNMA SANAYİDİR
Bugün savunma sanayisini konuşuyoruz.
İHA’yı konuşuyoruz.
SİHA’yı konuşuyoruz.
Füzeyi konuşuyoruz.
Uçağı konuşuyoruz.
Bunların hepsi önemlidir.
Ancak bunların arkasında eğitim vardır.
Mühendis yoksa teknoloji yoktur.
Bilim insanı yoksa patent yoktur.
İyi öğretmen yoksa mühendis de yetişmez.
Bu nedenle Türkiye’nin 2040 ve 2053 projeleri okuldan başlamalıdır.
Öğretmenden başlamalıdır.
Laboratuvardan başlamalıdır.
Matematikten başlamalıdır.
Yabancı dilden başlamalıdır.
Bilim merakından başlamalıdır.
Çocuklara yalnızca sınav kazandıran değil, problem çözmeyi öğreten eğitim sistemi kurulmalıdır.
Bir milletin geleceği sınıfta kurulur.
5. DENİZLERE HÂKİM OLMAYAN DEVLET BÜYÜK GÜÇ OLAMAZ
Kanuni döneminde Osmanlı Devleti büyük bir kara gücü olduğu kadar büyük bir deniz gücü hâline geldi.
Barbaros Hayreddin Paşa’nın yükselişi ve Preveze Zaferi, Akdeniz’de Osmanlı üstünlüğünün sembolü oldu.
Bugün Türkiye üç tarafı denizlerle çevrili bir ülkedir.
Karadeniz,
Ege,
Akdeniz,
Marmara…
Bunların her biri ayrı bir stratejik dünyadır.
Bugünün deniz hâkimiyeti yalnızca savaş gemisi değildir.
Liman demektir.
Ticaret filosu demektir.
Enerji hatları demektir.
Denizaltı kabloları demektir.
Doğal gaz aramaları demektir.
Lojistik demektir.
Mavi ekonomi demektir.
Türkiye güçlü olmak istiyorsa denizcilik kültürünü yeniden devlet politikasının merkezine koymalıdır.
6. ŞEHİR, MEDENİYETİN AYNASIDIR
Kanuni döneminde şehir yalnızca nüfusun yaşadığı yer değildi.
Şehir bir medeniyet tasavvuruydu.
Cami vardı.
Medrese vardı.
Kütüphane vardı.
Çeşme vardı.
Hamam vardı.
İmaret vardı.
Kervansaray vardı.
Vakıf vardı.
Bugün şehirleri yalnızca konut alanları olarak görürsek büyük hata yaparız.
Yeni Türkiye’nin şehirleri;
kütüphaneleriyle,
üniversiteleriyle,
teknoloji merkezleriyle,
parklarıyla,
sanat alanlarıyla,
spor merkezleriyle,
kültür yapılarıyla büyümelidir.
Beton çoğaldığında şehir büyümüş olmaz.
İnsan kalitesi yükseldiğinde şehir büyür.
7. VAKIF RUHU YENİDEN CANLANDIRILMALIDIR
Osmanlı medeniyetinde vakıflar sosyal hayatın omurgasıydı.
Yoksula yardım ederdi.
Öğrenci okutulurdu.
Hastaya bakılırdı.
Yol yapılırdı.
Çeşme yapılırdı.
Köprü yapılırdı.
Bugün bu anlayışı yeniden güçlendirmeliyiz.
Ancak çağın şartlarına uygun şekilde.
Eğitim vakıfları kurulmalıdır.
Teknoloji vakıfları kurulmalıdır.
Bilim vakıfları kurulmalıdır.
Genç girişimciler desteklenmelidir.
Araştırmacılara burs verilmelidir.
Balkanlardaki Türk-İslam mirası için özel vakıflar kurulmalıdır.
Türk dünyasındaki gençlerin Türkiye’de eğitim almasını sağlayacak sistemler geliştirilmelidir.
Bir medeniyet yalnızca devlet bütçesiyle kurulmaz.
Toplum da sorumluluk üstlenmelidir.
8. BALKANLAR UNUTULMAMALIDIR
Kanuni döneminde Balkanlar Osmanlı Devleti’nin yalnızca batı sınırı değildi.
Devletin kalbinden bir parçaydı.
Bugün Balkanlar Türkiye için hâlâ büyük stratejik öneme sahiptir.
Bulgaristan,
Yunanistan,
Kuzey Makedonya,
Kosova,
Bosna-Hersek,
Arnavutluk,
Romanya,
Sırbistan…
Bu coğrafyada milyonlarca insan Türkiye’ye tarihî ve kültürel bağlarla bağlıdır.
Türkiye Balkan politikasını yalnızca seçim dönemlerinde hatırlanan diaspora politikası olmaktan çıkarmalıdır.
Eğitim,
kültür,
ticaret,
medya,
gençlik,
vakıf eserleri,
Türkçe öğretimi,
akademik çalışmalar
üzerinden kalıcı bir strateji kurulmalıdır.
Balkanlardaki Türk-İslam eserlerinin kapsamlı envanteri çıkarılmalıdır.
Kaybolan, yıkılan, kamulaştırılan, farklı amaçlarla kullanılan ve ayakta kalan eserler tek tek kayıt altına alınmalıdır.
Kuzey Bulgaristan’da ve Güney Bulgaristan’da en az iki büyük Türk-İslam Medeniyeti Müzesi kurulması uzun vadeli bir kültür politikası hâline getirilmelidir.
Çünkü eserini korumayan millet hafızasını kaybeder.
9. DEVLET SADECE SINIRLARI DEĞİL HAFIZAYI DA KORUR
Bir devletin görevi sadece toprak bütünlüğünü korumak değildir.
Tarihî hafızasını da korumaktır.
Arşivlerini korumalıdır.
Mezar taşlarını korumalıdır.
Vakıf kayıtlarını korumalıdır.
Tarihî camilerini korumalıdır.
Türbelerini korumalıdır.
Çeşmelerini korumalıdır.
Medreselerini korumalıdır.
Bugün Balkanlarda, Kafkaslarda, Ortadoğu’da ve Türk dünyasında geçmişimizi anlatan binlerce eser bulunmaktadır.
Bunların her biri tarihî tapu niteliğindedir.
Bunlar korunmalı,
dijitalleştirilmeli,
envanterleştirilmeli,
genç kuşaklara anlatılmalıdır.
Tarih bilinci olmayan nesiller gelecek kurmakta zorlanır.
10. GENÇLİK GELECEĞİN TA KENDİSİDİR
Kanuni döneminin en büyük isimleri bir anda ortaya çıkmadı.
Hepsi eğitimden geçti.
Tecrübe kazandı.
Görev aldı.
Sorumluluk üstlendi.
Bugün de gençlere yalnızca “geleceğimizsiniz” demek yetmez.
Görev vermeliyiz.
Alan açmalıyız.
Sorumluluk vermeliyiz.
Uluslararası tecrübe kazandırmalıyız.
Yabancı dil öğretmeliyiz.
Kodlama öğretmeliyiz.
Tarih öğretmeliyiz.
Diplomasi öğretmeliyiz.
Devlet yönetimi öğretmeliyiz.
Türkiye’nin her bölgesinden başarılı gençler seçilmeli ve uzun vadeli devlet adamı yetiştirme programlarına alınmalıdır.
Çünkü geleceğin büyük devletleri, bugünün iyi yetişmiş gençleri tarafından kurulacaktır.
KANUNİ’Yİ ANMAK, YENİDEN DEVLET CİDDİYETİNİ HATIRLAMAKTIR
Kanuni Sultan Süleyman’ı anmak yalnızca geçmişte yaşamış büyük bir hükümdarı yâd etmek değildir.
Aynı zamanda devlet ciddiyetini hatırlamaktır.
Hukuku hatırlamaktır.
Liyakati hatırlamaktır.
Stratejiyi hatırlamaktır.
Eğitimi hatırlamaktır.
Denizleri hatırlamaktır.
Şehirleri hatırlamaktır.
Vakıfları hatırlamaktır.
Balkanları hatırlamaktır.
Gençliği hatırlamaktır.
2053 HEDEFİ BUGÜN BAŞLAMALIDIR
2053 bir takvim yaprağı değildir.
Bir hedefse bugünden hazırlanmalıdır.
Bugün yetiştirdiğimiz 10 yaşındaki çocuk 2053 yılında 37 yaşında olacaktır.
O gün Türkiye’yi yöneten,
üniversitelerde ders veren,
şirketleri yöneten,
orduda görev yapan,
diplomasi yürüten,
bilim üreten
nesil bugünün çocukları olacaktır.
O halde 2053 projesi bugünden başlamalıdır.
Okuldan başlamalıdır.
Öğretmenden başlamalıdır.
Üniversiteden başlamalıdır.
Laboratuvardan başlamalıdır.
Sanayiden başlamalıdır.
Tarım politikalarından başlamalıdır.
Su politikalarından başlamalıdır.
Dijitalleşmeden başlamalıdır.
Balkan politikasından başlamalıdır.
Türk dünyası politikasından başlamalıdır.
GEÇMİŞİYLE GURUR DUYAN DEĞİL, GEÇMİŞİNDEN DERS ÇIKARAN MİLLET KAZANIR
Kanuni Sultan Süleyman Han’ın üzerinden 460 yıl geçti.
Ama devlet yönetiminin bazı temel kuralları değişmedi.
Adalet olmadan devlet olmaz.
Liyakat olmadan kurumlar güçlenmez.
Eğitim olmadan gelecek kurulmaz.
Bilim olmadan teknoloji olmaz.
Deniz gücü olmadan bölgesel hâkimiyet kurulmaz.
Kültür olmadan medeniyet olmaz.
Hafıza olmadan millet olmaz.
Ve hedef olmadan büyük devlet olunmaz.
Kanuni’nin mirasının bize söylediği budur.
Bizim görevimiz geçmişteki ihtişamla övünmekten ibaret değildir.
Bizim görevimiz o medeniyet aklını bugünün şartlarında yeniden üretmektir.
Çünkü tarih bize bir miras bırakır.
Ama o mirası geleceğe taşımak bizim sorumluluğumuzdur.
Ebediyete irtihalinin 460. yılında Kanuni Sultan Süleyman Han’ı rahmet, minnet ve şükranla yâd ediyor; onun devlet aklının, hukuk anlayışının ve medeniyet ufkunun gelecek nesillere rehber olmasını diliyorum.
Ruhu şad, mekânı cennet olsun.
