Arzu ÜNAL
Dünya tarihinin bazı dönemleri vardır ki devletler yalnızca ekonomik krizlerle, savaşlarla veya seçimlerle karşı karşıya kalmaz. Aynı zamanda kendi gelecekleriyle yüzleşmek zorunda kalırlar.
Bugün Avrupa tam da böyle bir dönemden geçiyor.
Fransa’da insanlar sokaklara dökülüyor. İtalya’da işçiler, öğrenciler ve çeşitli toplumsal kesimler geleceklerinden endişe ediyor. İspanya’da hayat pahalılığı ve barınma sorunu protestoları büyütüyor. Portekiz’de vatandaşlar insanca yaşayabilecekleri bir düzen istiyor.
24 Ekim tarihli haberler, Avrupa’nın farklı ülkelerinde konut, emeklilik, eğitim, yolsuzluk, savaş ve kamu hizmetleri gibi birbirinden farklı nedenlerle gösteriler düzenlendiğini ortaya koyuyor.
Avrupa’nın sokaklarında yükselen bu sesleri tek bir siyasi hareket olarak görmek yanlış olur. Ancak bütün bu gelişmelerin ortak bir mesajı vardır:
Halklar artık yalnızca güvenlik değil, adalet, refah ve gelecek güvencesi de istiyor.
Peki Avrupa’nın ortasında bu kadar büyük değişimler yaşanırken Bulgaristan ne yapıyor?
Sofya hangi stratejiyi hazırlıyor?
Bulgaristan’ın geleceği Brüksel’de mi, Washington’da mı, Moskova’da mı şekillenecek?
Yoksa Bulgaristan kendi geleceğini belirleyecek siyasi iradeyi ortaya koyabilecek mi?
Asıl mesele budur.
Avrupa neden yanıyor? Sokaklardaki yangının arkasında ne var?
Avrupa uzun yıllar boyunca dünyaya refah, sosyal güvenlik, demokrasi ve ekonomik istikrar modeli olarak sunuldu.
Fakat bugün bu model ciddi bir sınavdan geçiyor.
Bir tarafta artan enerji maliyetleri, diğer tarafta konut krizi, enflasyon, ücretlerin satın alma gücündeki baskı ve kamu hizmetlerinin finansmanı var.
Avrupa vatandaşları giderek daha fazla şu soruyu soruyor:
Devletler savunmaya milyarlarca avro ayırırken vatandaşların hayat şartları neden zorlaşıyor?
Bu soru yalnızca ekonomik değildir. Aynı zamanda siyasidir, toplumsaldır ve ahlakidir.
Çünkü devletin görevi sadece sınırlarını korumak değildir. Vatandaşının geleceğini de korumaktır.
Bir ülkede gençler ev sahibi olamıyorsa, çalışan insanlar geçinemiyorsa, emekliler hayatlarını sürdürmekte zorlanıyorsa, orada yalnızca ekonomik bir sorun yoktur.
Orada toplum ile yönetim arasındaki güven ilişkisi de zedelenmeye başlamıştır.
Avrupa’nın bugün yaşadığı en büyük tehlikelerden biri budur.
Ekonomik krizler bütçeleri sarsar. Güven krizleri ise devletlerin toplumsal temelini zayıflatır.
Avrupa silahlanırken vatandaş neden huzursuz?
Avrupa’nın güvenlik politikalarında tarihî bir dönüşüm yaşanıyor.
Rusya-Ukrayna savaşı, NATO’nun geleceği, Amerika’nın Avrupa güvenliğindeki rolü ve savunma harcamaları yeniden tartışılıyor.
15-16 Ekim Avrupa Konseyi toplantısında enerji fiyatları, Ukrayna’ya destek, savunma hazırlığı ve Karadeniz’deki güvenlik tehditleri önemli gündem maddeleri arasındaydı.
Burada dikkat edilmesi gereken önemli bir çelişki var.
Avrupa devletleri güvenliklerini güçlendirmek için savunma yatırımlarını artırmayı tartışırken vatandaşlar sağlık, eğitim, barınma ve gelir güvencesi talep ediyor.
Elbette güvenlik olmadan refahın korunması zordur.
Ancak refah olmadan da toplumsal güvenliğin uzun süre korunması mümkün değildir.
Bir ülke tank üretebilir, uçak satın alabilir, sınırlarını tahkim edebilir.
Fakat gençlerine umut veremiyorsa, vatandaşlarına adalet sağlayamıyorsa ve toplumsal barışı koruyamıyorsa, güvenlik politikasının önemli bir ayağı eksik kalır.
Bu nedenle Avrupa’nın önündeki temel mesele yalnızca askerî kapasite değildir.
Asıl mesele, savunma güvenliği ile toplumsal güvenlik arasında sürdürülebilir bir denge kurabilmektir.
Washington, Moskova ve Pekin: Yeni dünya düzeninin üç büyük merkezi
Bugün dünya siyasetinde üç büyük güç merkezinin kararları dikkatle takip ediliyor.
Amerika Birleşik Devletleri, Rusya ve Çin.
Washington küresel güvenlik ve ekonomik ilişkilerdeki konumunu korumaya çalışıyor.
Moskova, Ukrayna savaşı üzerinden Avrupa güvenlik düzeninin geleceğini etkiliyor.
Pekin ise üretim, teknoloji, ticaret ve diplomasi yoluyla uluslararası etkisini artırıyor.
Bu üç ülke arasındaki ilişkiler yalnızca kendilerini ilgilendirmiyor.
Avrupa’yı, Balkanlar’ı, Karadeniz’i, Türkiye’yi ve Bulgaristan’ı doğrudan etkiliyor.
Ancak burada önemli bir ayrım yapmak gerekir.
Sosyal medyada, Ukrayna’nın geleceğinin Pekin’de ve Avrupa’nın katılımı olmadan kararlaştırılacağı yönünde iddialar dolaşıyor. Böyle bir toplantının kesinleştiğini gösteren güvenilir bir doğrulama bulunmadığından bunu gerçekleşmiş bir olay gibi değerlendirmek doğru değildir.
Buna karşılık Amerika, Rusya ve Avrupa arasındaki Ukrayna diplomasisinde ciddi görüş ayrılıkları bulunduğu, Avrupa’nın da müzakerelerde söz sahibi olmayı istediği açıktır.
Bu durum bize tarihî bir gerçeği hatırlatıyor:
Uluslararası ilişkilerde yalnızca masada bulunmak yetmez. Masaya hangi ekonomik, diplomatik ve stratejik güçle oturduğunuz da önemlidir.
İşte Bulgaristan’ın düşünmesi gereken mesele tam olarak budur.
Bulgaristan büyük güçlerin arasında sıkışacak mı?
Bulgaristan küçük bir ülke olabilir.
Ancak coğrafi konumu küçük değildir.
Karadeniz’e kıyısı vardır.
Balkanlar’ın önemli ulaşım güzergâhlarından biridir.
Türkiye ile Avrupa Birliği arasında stratejik bir geçiş noktasıdır.
NATO ve Avrupa Birliği üyesidir.
Bu özellikler Bulgaristan’a hem fırsatlar hem de sorumluluklar getiriyor.
Bulgaristan’ın önünde birbirinden farklı stratejik yaklaşımlar bulunuyor.
Bir yaklaşım, Avrupa Birliği ve NATO içindeki bütünleşmenin güçlendirilmesini öncelikli görüyor.
Başka bir yaklaşım, Rusya ile ilişkilerde daha fazla diplomatik esneklik ve ulusal çıkarların öne çıkarılmasını savunuyor.
Bir diğer önemli tartışma ise Bulgaristan’ın bu farklı ilişkileri kendi ekonomik ve güvenlik ihtiyaçları doğrultusunda nasıl dengeleyeceğidir.
Bu görüşlerin her biri kamuoyunda tartışılabilir.
Fakat temel soru değişmiyor:
Bulgaristan, uluslararası gelişmelere yalnızca tepki veren bir ülke mi olacak, yoksa kendi uzun vadeli stratejisini oluşturabilecek mi?
Bir devletin gerçek gücü yalnızca asker sayısıyla veya ekonomik büyüklüğüyle ölçülmez.
Kurumlarının dayanıklılığı, toplumunun birlik duygusu, üretim kapasitesi ve diplomatik öngörüsü de devlet gücünün temel unsurlarıdır.
Karadeniz artık Bulgaristan’ın en önemli güvenlik sınavlarından biri
Karadeniz uzun yıllar boyunca ticaretin, enerji taşımacılığının ve bölgesel ekonomik ilişkilerin önemli merkezlerinden biriydi.
Bugün ise savaşın ve güvenlik rekabetinin doğrudan etkilediği bir bölge hâline geldi.
Ekim ayındaki Avrupa Konseyi değerlendirmelerinde, Bulgaristan ve Romanya’nın münhasır ekonomik bölgelerindeki sivil gemilere yönelik saldırılar özellikle ele alındı.
Bu gelişme Bulgaristan açısından son derece önemlidir.
Çünkü Karadeniz’de yaşanabilecek bir güvenlik krizi yalnızca askerî mesele değildir.
Limanları etkiler.
Ticareti etkiler.
Turizmi etkiler.
Enerji maliyetlerini etkiler.
Yabancı yatırımları etkiler.
En önemlisi de halkın geleceğe duyduğu güveni etkiler.
Bu nedenle Bulgaristan’ın Karadeniz politikası yalnızca askerî önlemlerden oluşmamalıdır.
Romanya ve Türkiye ile deniz güvenliği iş birliği, diplomatik iletişim, enerji arzının çeşitlendirilmesi ve ticaret yollarının korunması birlikte değerlendirilmelidir.
Karadeniz’de barış Bulgaristan için bir tercih meselesinden çok, ekonomik ve millî güvenlik meselesidir.
Bulgaristan’ın asıl tehlikesi dışarıdan mı, içeriden mi?
Bir ülkenin geleceğini tehdit eden unsurlar her zaman sınırlarının dışından gelmez.
Bazen en büyük zayıflıklar ülkenin kendi kurumlarında, ekonomisinde ve toplumsal ilişkilerinde ortaya çıkar.
Bulgaristan’ın uzun süredir karşı karşıya bulunduğu bazı temel meseleler vardır:
-
Nüfus azalması ve gençlerin yurt dışına göçü.
-
Bölgesel kalkınma farklılıkları ve kırsal alanların gerilemesi.
-
Yolsuzlukla mücadele ve kamu kurumlarına güven.
-
Eğitim, sağlık ve nitelikli iş gücü ihtiyacı.
-
Siyasi kutuplaşma ve uzun vadeli politikaların sürekliliği.
Bunlar yalnızca hükümetlerin değil, devletin geleceğini ilgilendiren konulardır.
Bulgaristan’ın 2026 yılındaki siyasi gelişmelerine ilişkin analizlerde de ekonomik beklentiler, yolsuzlukla mücadele ve kurumların istikrarı temel meseleler olarak öne çıkıyor.
Bir ülke gençlerini kaybediyorsa yalnızca nüfus kaybetmez.
Gelecekteki mühendislerini, öğretmenlerini, doktorlarını, girişimcilerini ve bilim insanlarını da kaybeder.
Bir köyde okul kapanıyorsa mesele yalnızca eğitim değildir.
O köyün geleceğinin zayıflamasıdır.
Bir kasabada fabrika kapanıyorsa mesele yalnızca işsizlik değildir.
Oradaki ailelerin umutlarının azalmasıdır.
Devletler yalnızca sınırlarını kaybettiklerinde zayıflamaz. İnsanlarını, üretimlerini ve gelecek umutlarını kaybettiklerinde de zayıflarlar.
Bulgaristan Türkleri bu yeni dönemin neresinde?
Burada üzerinde özellikle durulması gereken tarihî ve toplumsal bir gerçek vardır.
Bulgaristan Türkleri bu ülkenin yabancısı değildir.
Bu toprakların tarihinin, kültürünün, ekonomisinin ve toplumsal hayatının ayrılmaz bir parçasıdır.
Kırcaali’de, Mestanlı’da, Eğridere’de, Koşukavak’ta, Şumnu’da, Razgrad’da, Silistre’de ve Dobruca’da yaşayan Türkler Bulgaristan’ın geleceğinde söz sahibidir.
Türkiye’ye göç etmiş yüz binlerce insanın da doğdukları topraklarla ailevi, kültürel ve ekonomik bağları devam etmektedir.
Fakat Bulgaristan Türklerinin meselelerini yalnızca seçim dönemlerinde hatırlamak yeterli değildir.
Türkçe eğitimin güçlendirilmesi, kültürel mirasın korunması, kamu kurumlarında liyakate dayalı eşit temsil ve Türklerin yoğun yaşadığı bölgelerde ekonomik kalkınma gibi konular sürekli bir devlet politikası çerçevesinde ele alınmalıdır.
Bu talepler yalnızca bir toplumun yararına değildir.
Bulgaristan’ın demokratik yapısının güçlenmesine de katkı sağlar.
Çünkü vatandaşları arasında güven oluşturabilen devletler dış baskılara karşı daha dayanıklı olur.
Bulgaristan Türklerini kazanmak, bir seçim hesabından önce eşit vatandaşlık ve ortak gelecek meselesidir.
Türkiye-Bulgaristan ilişkileri yeni dönemde neden daha önemli?
Dünya yeniden şekillenirken Bulgaristan’ın göz ardı edemeyeceği en önemli komşularından biri Türkiye’dir.
Türkiye yalnızca Bulgaristan’ın güneyindeki bir ülke değildir.
Aynı zamanda önemli bir ticaret ortağı, NATO müttefiki, enerji ve ulaştırma güzergâhı, Karadeniz güvenliğinde iş birliği yapılabilecek bir aktördür.
İki ülke arasındaki ilişkiler yalnızca diplomatik ziyaretlerle sınırlı kalmamalıdır.
Sınır kapılarının kapasitesi, demiryolu taşımacılığı, sanayi yatırımları, enerji bağlantıları, turizm ve üniversiteler arası iş birliği daha geniş bir stratejik çerçevede ele alınmalıdır.
Bulgaristan’ın Türkiye ile iyi ilişkiler kurması, Avrupa Birliği ile ilişkilerine alternatif olmak zorunda değildir.
Tam tersine, iki ülke arasındaki ekonomik ve diplomatik iş birliği Avrupa’nın bölgesel bağlantılarını da güçlendirebilir.
Burada esas olan karşılıklı saygı, egemenlik ve ortak çıkarlardır.
Balkanlar’ın geleceği sürekli gerilimlerle değil, ekonomik iş birliği ve kalıcı güven ilişkileriyle daha sağlam biçimde kurulabilir.
Cumhurbaşkanlığı seçimi: Bulgaristan nasıl bir gelecek tartışıyor?
25 Ekim 2026 tarihinde Bulgaristan cumhurbaşkanlığı seçiminin ilk turu gerçekleştiriliyor.
Bu seçim yalnızca cumhurbaşkanlığı makamını kimin üstleneceğine ilişkin bir süreç değildir.
Aynı zamanda ülkenin uluslararası konumu, siyasi kurumları ve toplumsal beklentileri üzerine tartışmaların yoğunlaştığı bir dönemdir.
Ancak Bulgaristan’ın geleceğini tek bir seçime bağlamak da doğru olmaz.
Cumhurbaşkanlığı, hükümet, parlamento, yargı, yerel yönetimler ve sivil toplum birbirinden farklı sorumluluklar taşır.
Ülkenin ihtiyaç duyduğu şey, bu kurumların anayasal yetkileri içinde uyumlu ve hesap verebilir biçimde çalışmasıdır.
Bir geminin kürekleri sürekli zıt yönlere çekilirse ilerlemesi zorlaşır.
Fakat bütün küreklerin aynı yönde çekilmesi de tek başına yeterli değildir.
Geminin doğru rotaya yönelmesi gerekir.
İşte devlet yönetiminde ortak hedefin önemi buradadır.
Farklı siyasi görüşler demokratik hayatın doğal parçasıdır. Önemli olan bu farklılıkların kurumları işlemez hâle getirmemesi ve ülkenin uzun vadeli çıkarlarının günlük siyasi tartışmaların arasında kaybolmamasıdır.
Avrupa’nın yaşadığı kriz Bulgaristan için fırsata dönüşebilir mi?
Her büyük uluslararası kriz beraberinde riskler ve fırsatlar getirir.
Avrupa’nın üretim maliyetleri artarken şirketler yeni yatırım bölgeleri araştırabilir.
Tedarik zincirlerinin yeniden düzenlenmesi, ulaşım koridorlarının geliştirilmesi ve enerji kaynaklarının çeşitlendirilmesi Balkanlar için yeni ekonomik imkânlar oluşturabilir.
Bulgaristan bu süreçte bazı avantajlara sahiptir.
Avrupa Birliği üyeliği, Türkiye’ye yakınlığı, Karadeniz bağlantısı ve bölgesel ulaşım güzergâhları bunlar arasındadır.
Ancak coğrafi avantaj tek başına kalkınma sağlamaz.
Yatırımcı için hukuk güvenliği gerekir.
Sanayi için enerji ve altyapı gerekir.
Üretim için yetişmiş insan gücü gerekir.
Gençlerin ülkede kalması için de yalnızca iş değil, adil ve yaşanabilir bir gelecek gerekir.
Bu nedenle Bulgaristan’ın önündeki stratejik soru şudur:
Avrupa’nın yeniden yapılanmasında yalnızca transit geçiş ülkesi mi olacağız, yoksa üretim, teknoloji ve lojistik merkezi olabilecek miyiz?
Bu sorunun cevabı bugünden hazırlanacak politikalarda saklıdır.
Bulgaristan için stratejik yol haritası
Bulgaristan’ın önümüzdeki dönemde üzerinde çalışabileceği kapsamlı bir millî kalkınma ve güvenlik yaklaşımı yedi temel eksene dayanabilir.
Birinci eksen: Devlet kurumlarının güçlendirilmesi. Hukukun üstünlüğü, kamu yönetiminde şeffaflık, yolsuzlukla mücadele ve kurumsal süreklilik.
İkinci eksen: Ekonomik dayanıklılık. Enerji kaynaklarının çeşitlendirilmesi, sanayi yatırımları, tarım ve teknoloji üretimi.
Üçüncü eksen: Nüfus ve gençlik politikası. Gençlerin ülkede kalmasını sağlayacak istihdam, eğitim, konut ve girişimcilik imkânları.
Dördüncü eksen: Bölgesel kalkınma. Kırcaali’den Vidin’e, Şumnu’dan Smolyan’a kadar gelişmişlik farklılıklarının azaltılması.
Beşinci eksen: Toplumsal birlik. Türkler, Bulgarlar, Romanlar ve ülkedeki diğer topluluklar arasında eşit vatandaşlık temelinde güvenin güçlendirilmesi.
Altıncı eksen: Dengeli ve öngörülebilir diplomasi. Avrupa Birliği ve NATO yükümlülükleriyle uyumlu, komşularıyla yapıcı ilişkiler geliştiren bir dış politika.
Yedinci eksen: Karadeniz ve Balkan güvenliği. Savaş risklerine karşı hazırlık, deniz ticaretinin korunması ve bölgesel diplomatik iş birliği.
Bunlar bir seçim programından çok daha geniş bir çerçevedir.
Çünkü bir devletin geleceği beş yıllık hesaplarla değil, nesiller boyunca sürdürülebilecek kurumlar ve politikalarla inşa edilir.
Asıl soru: Bulgaristan 2050 yılında nasıl bir ülke olacak?
Bugün Sofya’da yapılan tartışmaların önemli bölümü günlük siyaset etrafında dönüyor.
Fakat Bulgaristan’ın önünde çok daha büyük bir soru var.
2050 yılında Bulgaristan nasıl bir ülke olacak?
Nüfusu azalmaya devam eden, gençleri başka ülkelerde gelecek arayan, kırsal bölgeleri boşalan bir ülke mi?
Yoksa eğitimini, üretimini ve toplumsal dayanışmasını güçlendirmiş, gençlerine gelecek sunan bir ülke mi?
Bu iki ihtimal arasında kaderden çok politik tercihler, yatırımlar ve kurumsal başarı belirleyici olacaktır.
Dünya değişirken hiçbir ülke yalnızca geçmişteki başarılarına dayanarak geleceğini güvence altına alamaz.
Bulgaristan’ın da geçmişteki siyasi mücadelelerden ders çıkarması, ancak geleceğe dönük somut hedefler oluşturması gerekiyor.
Bugün doğan bir çocuk 2050 yılında 24 yaşında olacak.
O çocuğun nasıl bir Bulgaristan’da yaşayacağı, bugünün yöneticilerinin, öğretmenlerinin, iş insanlarının, ailelerinin ve bütün toplumun alacağı kararlarla şekillenecek.
Bu nedenle gelecek tartışması yalnızca siyasetçilerin meselesi değildir.
Hepimizin meselesidir.
AVRUPA YANARKEN BULGARİSTAN SEYİRCİ KALMAMALI!
Avrupa’nın sokaklarında yükselen sesler yalnızca bugünün ekonomik sıkıntılarını anlatmıyor.
Aynı zamanda insanların gelecek kaygısını da ortaya koyuyor.
Washington kendi çıkarlarını hesaplıyor.
Moskova güvenlik hedeflerini takip ediyor.
Pekin ekonomik ve diplomatik etkisini genişletmeye çalışıyor.
Brüksel ise Avrupa’nın güvenliği, refahı ve uluslararası konumu arasında yeni dengeler kurmaya çalışıyor.
Peki Sofya ne yapacak?
Bulgaristan kendi geleceği üzerine ne kadar ciddi düşünüyor?
Bu ülkenin gençleri için nasıl bir gelecek hazırlanıyor?
Bulgaristan Türkleri ve bütün vatandaşlar ortak geleceğin inşasında ne ölçüde söz sahibi olabilecek?
Bu sorulara verilecek cevaplar yalnızca bugünkü seçim tartışmalarını değil, gelecek nesillerin hayatını da ilgilendiriyor.
Unutulmamalıdır:
Bir devletin sınırlarını ordusu korur. Kurumlarını hukuk ayakta tutar. Ekonomisini üretim güçlendirir. Geleceğini ise insanları inşa eder.
Avrupa’nın yaşadığı sarsıntılar Bulgaristan için kaçınılmaz bir felaket anlamına gelmiyor. Ancak ciddi bir hazırlık ihtiyacını gösteriyor.
Bulgaristan’ın geleceği ne yalnızca Brüksel’in kararlarına ne Washington’un hesaplarına ne de Moskova’nın politikalarına indirgenebilir.
Bu gelecek, Bulgaristan’ın kendi demokratik kurumları, vatandaşları, ekonomik gücü ve uluslararası iş birlikleriyle şekillenecektir.
Çünkü tarihin bize öğrettiği önemli bir gerçek vardır:
Geleceğe hazırlanan devletler değişimi yönetebilir. Hazırlıksız kalanlar ise değişimin sonuçlarına katlanmak zorunda kalabilir.
Ve bugün Bulgaristan için sorulması gereken en önemli soru şudur:
Avrupa yeni bir döneme girerken Bulgaristan bu dönemin yalnızca izleyicisi mi olacak, yoksa kendi geleceğinin mimarı mı olacak?
Bu sorunun cevabını yalnızca siyasetçiler değil, Bulgaristan’ın bütün vatandaşları birlikte verecektir.
