Kıskançlık insanın ruhunu, haset toplumun vicdanını, adaletsizlik ise bir milletin geleceğini tüketir.

“Bu dünyada haklı olmak tek başına yeterli değildir. Önemli olan, haklılığını doğru zamanda, doğru yerde, doğru yöntemlerle ve doğru insanlarla savunabilmektir.”

Arzu ÜNAL | Köşe Yazısı

İnsan hayatının en acı gerçeklerinden biri şudur: Her haklı insan kazanmaz. Her doğruyu söyleyen dinlenmez. Her dürüst insan takdir edilmez. Her iyilik yapan iyilik görmez. Bazen en çok fedakârlık yapan unutulur. En çok çalışan değil, en çok konuşan öne çıkar. En fazla emek veren değil, başkalarının emeğini sahiplenen alkışlanır. Dahası, kimi zaman insanın en büyük düşmanı, açıkça karşısında duran kişi değil, yüzüne gülüp arkasından kuyusunu kazan kişidir. İşte burada insan karakterinin en tehlikeli hastalıklarından biri karşımıza çıkar:

Kıskançlık ve haset!

Kıskançlık, başkasının sahip olduğu nimetten rahatsız olmaktır. Haset ise daha ileri giderek o nimetin başkasının elinden alınmasını istemektir.

Bir insanın başarısını gördüğünde sevinemeyen, onun yükselmesinden huzursuz olan, mutluluğunu gördüğünde kendi mutsuzluğunu büyüten kişi, aslında başkasından önce kendi ruhunu zehirler. Çünkü kıskançlık önce kalpte başlar, sonra dile dökülür, ardından davranışlara yansır. Kontrol edilmediğinde iftiraya, dedikoduya, düşmanlığa, haksızlığa ve zulme dönüşebilir.

Ancak unutulmaması gereken bir başka gerçek daha vardır: İnsanı yücelten başkasının düşmesi değil, kendi emeğiyle yükselmesidir.

Haklı olmak başka, haklılığını koruyabilmek başkadır

Dünyada nice insanlar vardır ki haklı oldukları hâlde haksızlığa uğramışlardır.

Nice insanlar vardır ki doğruyu söyledikleri için yalnız bırakılmışlardır.

Nice insanlar vardır ki dürüstlüklerinden taviz vermedikleri için makamlarını, dostlarını, hatta geçim imkânlarını kaybetmişlerdir.

Peki neden?

Çünkü hayat yalnızca doğruların yarıştığı bir yer değildir. Aynı zamanda çıkarların, güç ilişkilerinin, algıların ve insan zaaflarının karşı karşıya geldiği bir mücadele alanıdır.

Haklı olmak ahlaki bir değerdir. Fakat haklılığını savunmak bilgi, cesaret, sabır, delil ve strateji gerektirir.

Bir insan haklı olabilir ama kendisini doğru ifade edemeyebilir. Bir toplum haklı olabilir ama sesini dünyaya duyuramayabilir. Bir millet tarih boyunca büyük haksızlıklara uğramış olabilir ama yaşadıklarını belgelendiremezse gelecek nesiller gerçekleri yeterince öğrenemeyebilir. Bu nedenle yalnızca haklı olmakla yetinmemeliyiz. Haklılığımızı bilgiyle güçlendirmeli, delillerle desteklemeli, hukukla korumalı ve doğru bir iletişimle anlatmalıyız. Haklılığın arkasında akıl yoksa haklı insan yorulur. Haklılığın arkasında cesaret yoksa hakikat yalnız kalır. Haklılığın arkasında birlik yoksa adaletin gerçekleşmesi zorlaşır.

Kıskançlık: İnsanın kendi içinde yaktığı ateş

Kıskanç insanın en büyük yanılgısı, başkasının başarısını kendi başarısızlığı sanmasıdır.

Komşusu ev aldığında üzülür.

Arkadaşı iş kurduğunda huzursuz olur.

Kardeşi yükseldiğinde rahatsızlık duyar.

Bir insan toplumda sevildiğinde onun kusurlarını aramaya başlar.

Oysa başkasının kazancı, bizim kaybımız değildir.

Başkasının mutluluğu, bizim mutsuz olmamızı gerektirmez.

Bir başkasının başarısı, bizim başarısız olduğumuz anlamına gelmez.

Dünya, yalnızca bir insanın yükselebileceği kadar dar değildir.

Güneş herkese ışık verir. Bir çiçeğin açması diğer çiçeğin açmasına engel olmaz.

Ama haset eden insan, kendi bahçesini güzelleştirmek yerine komşusunun çiçeklerini koparmaya çalışır.

Sonunda ne olur?

Komşusunun bahçesi zarar görse bile kendi bahçesi güzelleşmez.

İşte hasedin en büyük trajedisi budur.

Haset, başkasının ışığını söndürerek kendi karanlığını aydınlatabileceğini sanmaktır.

İslam ahlakında haset neden büyük bir tehlikedir?

İslam ahlakında başkasına verilen nimetin yok olmasını istemek anlamındaki haset, ciddi biçimde kınanmıştır.

Kur’an-ı Kerim’de Felak Suresi’nin beşinci ayetinde, haset ettiği zaman hasetçinin şerrinden Allah’a sığınılması öğütlenir.

Bu ifade, hasedin yalnızca insanın iç dünyasında yaşadığı bir duygu olmadığını, kötülüğe dönüştüğünde başkalarına zarar verebileceğini de hatırlatır. Ancak burada önemli bir ayrım yapmalıyız.

İnsanın zaman zaman bir başkasına imrenmesi, onun sahip olduğu güzelliklere kendisinin de ulaşmak istemesi, tek başına haram olan hasetle aynı değildir. İslam ahlakında gıpta ile haset birbirinden ayrılır.

Gıpta eden insan şöyle düşünür:

“Allah ona vermiş, ne güzel! Bana da nasip etsin.”

Haset eden insan ise şöyle düşünür:

“Niçin onda var? Keşke elinden alınsa!”

Birincisi insanı çalışmaya, gelişmeye ve hayırlı rekabete yöneltebilir.

İkincisi ise kalbi karartır, kardeşliği zedeler ve kötülüğe kapı açar.

Bu nedenle bütün kıskançlık duygularını aynı hüküm altında değerlendirmek yerine, özellikle başkasının nimetini kaybetmesini isteyen hasetten ve onun doğurduğu kötü davranışlardan uzak durmak gerekir.

Gerçek iman ve güzel ahlak, yalnızca kendi nimetimize şükretmek değil, başkasının nimetine de düşman olmamaktır.

En tehlikeli kıskançlık, dostluk maskesi takandır

Açık düşmandan korunmak kolaydır.

Çünkü nerede durduğunu bilirsiniz.

Fakat dost gibi görünen, başarınızı alkışlıyor gibi yaparken başarısızlığınızı bekleyen insanı tanımak daha zordur.

Böyle kişiler bazen sizinle aynı masaya oturur. Aynı davayı savunduğunu söyler. Aynı hedefe yürüdüğünü anlatır.

Ama siz ilerledikçe rahatsız olur.

Siz takdir gördükçe huzursuzlaşır.

Siz bir başarı elde ettiğinizde bunu küçültmeye çalışır.

Bazen doğrudan saldırmaz. Söylenti çıkarır, şüphe oluşturur, insanların güvenini sarsmaya çalışır.

İşte bu nedenle insan ilişkilerinde yalnızca güzel sözlere değil, tutarlı davranışlara da bakmak gerekir.

Ancak her eleştiriyi kıskançlık olarak görmek de büyük bir yanlıştır.

Bazen bizi eleştiren insan gerçek dostumuzdur. Bazen hatamızı gösteren kişi bizi korumaktadır.

Olgun insan, samimi eleştiri ile kötü niyetli saldırıyı birbirinden ayırabilendir.

Çünkü her alkışlayan dost olmadığı gibi, her eleştiren de düşman değildir.

Kıskançlık yalnızca insanları değil, kurumları da çürütür

Kıskançlık yalnızca iki insan arasında yaşanan kişisel bir mesele değildir.

Bazen ailelerin dağılmasına, dostlukların bitmesine, derneklerin parçalanmasına, şirketlerin zayıflamasına ve siyasi hareketlerin başarısız olmasına yol açar. Bir kurum düşünün.

İçerisinde bilgili, çalışkan, fedakâr insanlar var. Fakat yöneticiler, kendilerinden daha yetenekli kişilerin yükselmesini istemiyor.

Başarılı insanlar desteklenmiyor. Yeni fikirler engelleniyor. Liyakat yerine kişisel yakınlık tercih ediliyor.

Böyle bir kurum gelişebilir mi?

Hayır! Çünkü kurumların en büyük sermayesi binaları, paraları veya makamları değil, insanlarının bilgi ve yetenekleridir.

Başarılı insanları kıskanan yönetici, aslında yönettiği kurumun geleceğini baltalar.

Akıllı yönetici kendisinden daha bilgili insanlarla çalışmaktan korkmaz. Tam tersine, onların başarısını kendi kurumunun başarısı olarak görür. Büyük liderler kendilerinden daha küçük insanlar yetiştirmez. Kendilerini aşabilecek nesiller yetiştirir.

İşte gerçek liderlik budur.

Stratejik bakış: Haklılığın güce dönüşmesi için ne gerekir?

Bugün dünyada yalnızca bireyler değil, toplumlar ve devletler de haklarını savunmak zorundadır.

Tarihte büyük acılar yaşamış toplumlar vardır. Topraklarından koparılmış, kimlikleri baskı altına alınmış, dilleri ve kültürleri çeşitli dönemlerde yasaklanmış insanlar vardır.

Fakat tarihin bize öğrettiği önemli bir ders bulunmaktadır:

Haklı olmak ahlaki üstünlük sağlar; haklılığı savunabilecek kurumlar oluşturmak ise o üstünlüğün sonuç doğurmasına yardımcı olur.

Bir toplumun hakkını koruyabilmesi için beş temel güce ihtiyacı vardır:

  1. Bilgi gücü: Tarihini, haklarını ve gerçekleri doğru bilmek.

  2. Hukuk gücü: Taleplerini meşru ve hukuki yollarla savunmak.

  3. Teşkilat gücü: Ortak hedefler etrafında dayanışma göstermek.

  4. İletişim gücü: Haklılığını hem kendi toplumuna hem dünyaya anlatabilmek.

  5. Ahlak gücü: Mücadele ederken adaletten, dürüstlükten ve vicdandan ayrılmamak.

Bu güçlerden biri eksik olduğunda mücadele zayıflayabilir.

Özellikle ahlak gücü kaybedildiğinde haklı bir dava bile yanlış yöntemlerle zarar görebilir.

Çünkü hak ararken haksızlık yapmak, savunduğumuz değerlerle çelişmektir.

Bulgaristan Türklerinin tarihinden çıkarılacak büyük ders

Biz Bulgaristan Türkleri, haklı olmanın her zaman yeterli olmadığını tarih boyunca yaşayarak öğrendik.

1984–1985 yıllarında uygulanan zorla isim değiştirme politikaları, Türk kimliğine yönelik baskılar ve 1989 göçü, toplumumuzun hafızasında derin izler bıraktı.

İnsanlar kendi isimlerini, ana dillerini, kültürlerini ve kimliklerini korumak istiyorlardı.

Bu talepler meşruydu.

Fakat haklılığın kabul görmesi için yalnızca acı çekmek yetmiyordu. Gerçeklerin anlatılması, belgelenmesi, uluslararası kamuoyuna duyurulması ve örgütlü biçimde savunulması gerekiyordu.

Bugün de aynı tarihî sorumluluk devam etmektedir.

Geçmişte yaşananları yalnızca anlatmak değil, gelecek nesillere doğru aktarmak zorundayız.

Ancak burada kendi içimize de bakmalıyız.

Birbirimizin başarısını kıskanırsak, birbirimizin çalışmalarını küçümsersek, aynı toplum için çalışan insanları rakip ve düşman olarak görürsek tarihî sorumluluğumuzu nasıl yerine getirebiliriz?

Bir dernek kitap yayımlıyorsa başka bir dernek bundan mutluluk duymalıdır.

Bir araştırmacı tarihimize katkı sağlıyorsa desteklenmelidir.

Bir gencimiz bilimde, sanatta, siyasette veya ekonomide başarı kazanıyorsa hepimiz gurur duymalıyız.

Çünkü ortak kültürel mirasımızın korunması, tek bir kişinin veya kurumun başarısından daha büyük bir hedeftir.

Birbirimizi küçülterek büyüyemeyiz. Birbirimizi yükselterek güçlü bir toplum olabiliriz.

Kıskançlık ile adalet arasındaki ince çizgi

Burada çok önemli bir noktaya dikkat çekmek istiyorum.

Bazen insanlar kendi haksızlıklarını gizlemek için karşılarındaki kişiyi kıskançlıkla suçlar.

Bir yönetici eleştirildiğinde, “Beni kıskanıyorlar” diyebilir.

Bir siyasetçi yanlış kararları sorgulandığında, “Başarımı çekemiyorlar” diyebilir.

Bir kurumun faaliyetleri denetlendiğinde, “Bize düşmanlık yapıyorlar” diyebilir.

Oysa eleştiri ile haset aynı şey değildir.

Hesap sormak kıskançlık değildir.

Adalet istemek kıskançlık değildir.

Liyakat talep etmek kıskançlık değildir.

Yanlışları göstermek düşmanlık değildir.

Asıl mesele niyettir, delildir ve kullanılan yöntemdir.

Bir insanın başarısına zarar vermek için yalan üretmek hasettir. Fakat bir insanın yanlışını gerçek delillerle ortaya koymak toplumsal sorumluluk olabilir.

Adalet isteyen insanın amacı kişiyi yıkmak değil, yanlışı düzeltmek olmalıdır.

Bu ayrımı yapamayan toplumlarda ya kıskançlık normalleşir ya da eleştiri susturulur.

İkisi de tehlikelidir.

Kıskançlık aileye girdiğinde sevgi, siyasete girdiğinde liyakat kaybolur

Kıskançlığın en acı sonuçları bazen aile içerisinde görülür.

Kardeş kardeşinin kazancına sevinemez.

Akraba akrabasının başarısını küçümser.

Komşu komşusunun mutluluğundan rahatsız olur.

Bazen bir miras meselesi, bazen bir ev, bazen bir makam, bazen de insanların gösterdiği sevgi yılların kardeşliğini bozabilir.

Oysa insan ömrü ne kadar kısadır!

Bugün sahip olmak için kavga ettiğimiz şeylerin çoğu, yarın bizden geriye kalmayacaktır.

Geriye kalan, insanların kalbinde bıraktığımız izdir.

Siyasette de benzer bir tehlike vardır.

Bir siyasetçi kendisinden daha başarılı kişileri tehdit olarak görmeye başladığında, toplumun menfaatleri ikinci plana düşebilir.

Böylece fikirler değil kişiler, hizmetler değil makamlar, ortak gelecek değil kişisel hesaplar konuşulur.

Bu anlayışın hâkim olduğu yerde toplumsal güven zayıflar.

Devlet aklı ise kişisel kıskançlıkların üzerine çıkabilmeyi gerektirir.

Devlet yönetimi, insanların birbirini geçme yarışı değil, milletin geleceğini birlikte yükseltme sorumluluğudur.

Hasetten kurtulmanın yolu: Şükür, emek ve gönül zenginliği

İnsan başkasının hayatına bakarak kendi hayatını tüketmemelidir.

Herkesin imtihanı farklıdır.

Birinin serveti vardır, huzuru yoktur.

Birinin makamı vardır, dostu yoktur.

Birinin şöhreti vardır, güveni yoktur.

Birinin maddi imkânları sınırlıdır ama gönlü zengindir.

Dışarıdan gördüğümüz hayatların bütün gerçeklerini bilemeyiz.

Bu nedenle kendimizi sürekli başkalarıyla karşılaştırmak yerine kendi sorumluluklarımıza odaklanmalıyız.

Hasetten uzaklaşmanın en önemli yollarından biri şükretmeyi öğrenmektir.

Şükür, çalışmayı bırakmak değildir.

Şükür, sahip olduklarımızın kıymetini bilerek daha iyisi için emek vermektir.

Bir insanın başarısına bakıp onu düşürmeye çalışmak yerine kendimize şu soruyu sormalıyız:

“Ben ne öğrenebilirim? Ne üretebilirim? Nasıl daha faydalı bir insan olabilirim?”

İşte bu soru kıskançlığı gelişime dönüştürür.

Başkalarının hayatını izleyerek değil, kendi hayatımıza değer katarak ilerleyebiliriz.

Haklı insanın en büyük silahı sabır değil, sabırla birleşen akıldır

Toplumumuzda sıkça kullanılan bir söz vardır:

“Sabret, hak yerini bulur.”

Elbette sabır büyük bir erdemdir.

Fakat sabır, haksızlık karşısında hiçbir şey yapmadan beklemek anlamına gelmemelidir.

Bir insan hakkını ararken sabırlı olmalı ama pasif kalmamalıdır.

Delillerini toplamalı, hukuk yollarını kullanmalı, kendisini doğru anlatmalı ve gerektiğinde dayanışma oluşturmalıdır.

Öfkeyle hareket etmek yanlış kararlar doğurabilir.

Fakat korkudan susmak da haksızlığın sürmesine yol açabilir.

Bu nedenle gerçek mücadele üç temel üzerinde yükselir:

Vicdan bize neyin doğru olduğunu söyler. Akıl doğru yöntemi gösterir. Cesaret ise o yöntemi uygulamamızı sağlar.

Bunların yanında sabır, mücadelemizin sürekliliğini korur.

Kıskanç insanların oyunlarına karşı en etkili cevap da çoğu zaman budur.

Onların seviyesine inmeden, hakarete hakaretle karşılık vermeden, doğrulardan vazgeçmeden çalışmaya devam etmek.

Çünkü kalıcı başarı, yalnızca bir tartışmayı kazanmak değil, geride değerli bir eser bırakabilmektir.

Gelecek nesillere nasıl bir dünya bırakacağız?

Bugün çocuklarımıza yalnızca iyi okullarda okumayı, para kazanmayı ve meslek sahibi olmayı öğretmek yeterli değildir.

Onlara başkasının başarısına sevinmeyi de öğretmeliyiz.

Arkadaşının kazandığı ödülü alkışlamayı, kardeşinin yükselmesini desteklemeyi, bir başkasının yeteneğini takdir etmeyi öğretmeliyiz.

Çünkü bilgi insanı güçlü yapabilir ama ahlak o gücün nasıl kullanılacağını belirler.

Ahlaksız bilgi tehlikelidir.

Vicdansız güç yıkıcıdır.

Adaletsiz başarı kalıcı değildir.

Kıskançlıkla büyüyen çocuk, dünyayı sürekli rakiplerle dolu bir savaş alanı olarak görebilir.

Dayanışmayla büyüyen çocuk ise başka insanların başarısını kendi gelişimi için bir ilham kaynağı olarak değerlendirebilir.

Geleceğin güçlü toplumları, yalnızca çok bilen insanların değil, birbirinin başarısını destekleyebilen insanların oluşturduğu toplumlar olacaktır.

BAŞKASININ IŞIĞINI SÖNDÜREN, KENDİ KARANLIĞINDA KALIR!

Hayat bana önemli bir gerçeği öğretti:

Her doğruyu söyleyen sevilmez.

Her iyilik yapan takdir edilmez.

Her haklı insanın hakkı hemen teslim edilmez.

Bazen en büyük haksızlığı, iyilik yaptığınız insanlardan görürsünüz.

Bazen yıllarca omuz omuza yürüdüğünüz kişiler, siz bir adım öne çıktığınızda geride kalmanızı ister.

Bazen insanın kalbini en çok kıran, düşmanının kötülüğü değil, dost bildiğinin kıskançlığıdır.

Ama bütün bunlara rağmen insan doğruluktan ayrılmamalıdır.

Çünkü başkasının kötülüğü bizim de kötü olmamızı gerektirmez.

Başkasının hasedi bizim de haset etmemizi haklı çıkarmaz.

Başkasının yalanı bizim de yalan söylememize gerekçe olamaz.

Bizim görevimiz haklılığımızı korumak, hakkımızı savunmak, doğrularımızı anlatmak ve geride güzel eserler bırakmaktır.

Bir gün hepimiz bu dünyadan ayrılacağız.

Ne makamlarımız bizimle gelecek ne servetimiz ne de uğruna birbirimizi kırdığımız dünyevi hesaplarımız.

Geriye yaptığımız iyilikler, yetiştirdiğimiz insanlar, bıraktığımız eserler ve gönüllerdeki hatıralarımız kalacak.

Öyleyse neden birbirimizi kıskanalım?

Neden başkasının mutluluğundan rahatsız olalım?

Neden bir insanın yükselmesini engellemeye çalışalım?

Bu dünya hepimize yetecek kadar geniş, hayat ise birbirimizi kırarak tüketemeyeceğimiz kadar kısadır.

Unutmayalım:

Haklı olmak bir erdemdir. Hakkını savunmak bir sorumluluktur. Başkasının hakkını korumak ise yüksek bir ahlak göstergesidir.

Kıskançlık insanı küçültür. Gıpta insanı geliştirir. Adalet insanı yüceltir. Sevgi ise insanı insan yapar.

Ve son bir söz:

“Bu dünyada haklı olmak yetmez; haklılığını savunacak aklın, doğruluktan ayrılmayacak vicdanın ve haksızlık karşısında susmayacak cesaretin olmalıdır. Ama bunların hepsinden önce, başkasının hakkına göz dikmeyecek kadar temiz bir kalbin bulunmalıdır.”

Çünkü insanın gerçek büyüklüğü, başkalarını ne kadar geride bıraktığıyla değil, kaç insanın elinden tutup yükselttiğiyle ölçülür.