Arzu ÜNAL
İstanbul… Bazı şehirler vardır, haritada bir noktadır.
Bazı şehirler vardır, bir ülkenin hafızasıdır. Ama İstanbul başka bir şeydir.
İstanbul yalnız Türkiye’nin büyük bir şehri değildir. İstanbul, tarihin yönünü değiştirmiş, imparatorlukların kaderini belirlemiş, kıtaları birbirine bağlamış bir dünya şehridir, dünya merkezidir.
Boğaz’ın kıyısında duran İstanbul’a yalnız bugünün kalabalığıyla bakarsanız onu anlayamazsınız.
İstanbul’u anlamak için surlarına dokunmak, Ayasofya’nın kubbesine bakmak, Süleymaniye’den Haliç’i seyretmek, Fatih’in yürüdüğü yolları düşünmek, Üsküdar’dan karşı kıyıya bakarken Asya ile Avrupa’nın nasıl birbirine uzandığını görmek gerekir.
Çünkü İstanbul yalnız üzerinde yaşanan bir şehir değildir.
İstanbul okunması gereken bir tarih kitabıdır.
DÜNYADA İKİ KITAYI BİRLEŞTİREN EŞSİZ BİR MERKEZ
İstanbul’un gücü önce coğrafyasından gelir.
Bir yanında Avrupa…
Bir yanında Asya…
Ortadan geçen İstanbul Boğazı…
Kuzeyinde Karadeniz, güneyinde Marmara ve oradan Akdeniz dünyasına açılan büyük deniz yolu…
Fakat İstanbul’u büyük yapan yalnızca iki kıtaya yayılması değildir.
Asıl mesele şudur:
İstanbul kıtaları birbirine bağladığı kadar medeniyetleri de birbirine bağlamıştır.
Doğu ile Batı burada karşılaşmıştır.
Balkanlar ile Anadolu burada buluşmuştur.
Karadeniz dünyası buradan Akdeniz’e açılmıştır.
Kafkasya’dan Balkanlara, Orta Asya’dan Avrupa’ya uzanan yolların hafızasında İstanbul vardır.
Bu nedenle İstanbul’a hâkim olmak tarih boyunca yalnızca bir şehre hâkim olmak anlamına gelmemiştir.
İstanbul’u kontrol eden güç; ticaret yollarını, boğazları, askerî geçişleri ve geniş bir coğrafyanın siyasi dengelerini etkileyebilmiştir.
İstanbul’un stratejik önemi bugün de buradan gelmektedir.
1453: YALNIZCA BİR FETİH DEĞİL, TARİHİN YÖN DEĞİŞTİRMESİ
Fatih Sultan Mehmet İstanbul surlarının önüne geldiğinde henüz 21 yaşındaydı.
Fakat zihnindeki hedef bir şehir kapısını açmaktan çok daha büyüktü.
29 Mayıs 1453’te İstanbul’un fethi, yalnız Osmanlı tarihinin değil dünya tarihinin büyük dönüm noktalarından biri oldu.
Fatih, İstanbul’u fethetti. Fakat ardından daha büyük bir iş yaptı:
İstanbul’u yeniden kurdu.
Şehir camilerle, medreselerle, hanlarla, hamamlarla, çarşılarla, vakıflarla, kütüphanelerle, çeşmelerle ve külliyelerle yeniden şekillendi.
Farklı toplulukların bir arada yaşadığı büyük bir imparatorluk başkenti doğdu.
İstanbul artık yalnız Osmanlı’nın başkenti değildi.
İstanbul, geniş bir coğrafyanın siyaset, ilim, ticaret, sanat ve diplomasi merkeziydi.
Fatih’in gerçek büyüklüğü burada aranmalıdır. Bir şehri almak askerî zaferdir.
Bir şehri medeniyet merkezine dönüştürmek ise devlet aklıdır.
İSTANBUL BİR MEDENİYETLER KAVŞAĞIDIR
İstanbul sokaklarında yürürken aslında yüzyılların arasından yürürüz.
Bir tarafta Ayasofya…
Bir tarafta Sultanahmet…
Bir tarafta Süleymaniye…
Topkapı Sarayı…
Kapalıçarşı…
Galata…
Eyüp Sultan…
Üsküdar…
Fatih…
Beyazıt…
Her biri başka bir zamanın kapısını açar.
Bir şehrin birkaç kilometrelik alanında Roma’yı, Bizans’ı, Osmanlı’yı ve Cumhuriyet dönemini okuyabiliyorsanız orası sıradan bir şehir değildir. İstanbul tam da budur.
Dünya tarihinin açık hava arşividir.
Bu nedenle İstanbul’un tarihî eserlerini korumak yalnız Türkiye’nin değil insanlık mirasının korunması anlamına gelir.
İSTANBUL TÜRK DÜNYASININ BATIYA AÇILAN KAPISIDIR
Ben İstanbul’a bir Balkan Türkünün gözleriyle de bakıyorum.
Bizim için İstanbul’un anlamı daha farklıdır.
Kırcaali’den İstanbul’a baktığınızda İstanbul yalnızca Türkiye’nin en büyük şehri değildir.
Bir umut kapısıdır. Bir sığınaktır. Bir kavuşmadır.
Balkanlardan Anadolu’ya göç eden milyonlarca insanın hikâyesinin bir yerinde İstanbul vardır.
Edirne’den Kırcaali’ye, Şumnu’dan Deliorman’a, Üsküp’ten Prizren’e, Saraybosna’dan Kosova’ya uzanan Rumeli coğrafyasının İstanbul ile görünmeyen bağları vardır. Aynı şekilde İstanbul’un yüzü yalnız Balkanlara dönük değildir.
Bakü’ye, Türkistan’a, Semerkant’a, Buhara’ya, Taşkent’e, Astana’ya, Bişkek’e kadar uzanan büyük Türk dünyasının da önemli buluşma noktalarından biridir. Bu nedenle İstanbul’a yalnız Türkiye ölçeğinden bakmak eksik olur.
İstanbul, Balkanlar ile Anadolu’nun; Anadolu ile Kafkasya’nın; Türk dünyası ile Avrupa’nın buluşabileceği doğal merkezlerden biridir.
1918–1923: DÜNYA MERKEZİ OLAN ŞEHİR İŞGAL ALTINDAYDI
İstanbul’un değerini anlamak için 1918’i de hatırlamak zorundayız.
13 Kasım 1918’de İtilaf donanması İstanbul’a geldiğinde Boğaz işgal gemileriyle dolmuştu.
16 Mart 1920’de işgal resmî bir nitelik kazandı.
Bir zamanların büyük imparatorluk merkezi kendi topraklarında yabancı askerlerin gölgesi altında kalmıştı.
Fakat İstanbul işgal edilirken Türk milletinin iradesi işgal edilemedi.
Anadolu ayağa kalktı.
Samsun…
Amasya…
Erzurum…
Sivas…
Ankara…
Sakarya…
Dumlupınar…
Ve İzmir…
Bu isimler yalnız şehir değildir.
İstanbul’a yeniden Türk bayrağını götüren büyük bağımsızlık yürüyüşünün kilometre taşlarıdır.
6 EKİM: İSTANBUL’UN YENİDEN KENDİ MİLLETİYLE BULUŞMASI
2 Ekim 1923’te işgal kuvvetleri İstanbul’dan ayrıldı.
6 Ekim 1923’te Türk ordusu İstanbul’a girdi.
İşte bu nedenle 6 Ekim yalnız İstanbul’un kurtuluş günü değildir.
Bir milletin başı dik biçimde tarih sahnesine yeniden dönüşünün sembollerinden biridir.
İstanbul’un sokaklarından geçen Türk askerleri yalnız bir şehre girmiyordu.
Arkasında Sakarya vardı.
Dumlupınar vardı.
Şehitler vardı.
Anadolu analarının duası vardı.
Mustafa Kemal Atatürk’ün önderliğinde yürütülen Millî Mücadele’nin iradesi vardı.
Ve yalnızca 23 gün sonra Cumhuriyet ilan edilecekti.
Bu yüzden 6 Ekim’i anlamadan 29 Ekim’in anlamını bütünüyle kavramak mümkün değildir.
21. YÜZYILDA İSTANBUL’UN YENİ MİSYONU
Bugün önümüzde başka bir soru bulunmaktadır:
İstanbul geçmişte dünya merkeziydi. Peki gelecekte nasıl bir dünya merkezi olacaktır?
Asıl üzerinde düşünmemiz gereken budur.
İstanbul’un yalnız geçmişiyle övünmek yeterli değildir.
Fatih’in İstanbul’u bize yalnız tarihî bir miras bırakmadı; aynı zamanda büyük düşünme sorumluluğu bıraktı.
İstanbul 21. yüzyılda;
ticaretin,
finansın,
teknolojinin,
kültürün,
turizmin,
diplomasinin,
üniversitelerin,
bilimin,
sanatın,
uluslararası kuruluşların ve medeniyetler arası diyaloğun çok daha güçlü merkezlerinden biri olmalıdır.
Çünkü İstanbul’un potansiyeli sıradan bir metropol potansiyeli değildir.
İstanbul’un önünde Balkanlar vardır.
Karadeniz vardır.
Kafkasya vardır.
Orta Asya vardır.
Ortadoğu vardır.
Akdeniz vardır.
Avrupa vardır.
Afrika’ya açılan yollar vardır.
Böylesine büyük bir coğrafyanın ortasında duran İstanbul için küçük düşünmek, İstanbul’un tarihine haksızlık olur.
İSTANBUL’U DÜNYA MERKEZİ YAPMAK SADECE BİNALAR YAPMAK DEĞİLDİR
Burada çok önemli bir yanılgıdan kurtulmamız gerekir.
Bir şehri dünya şehri yapan yalnız gökdelenler değildir.
Yalnız havaalanları değildir.
Yalnız yollar, köprüler ve alışveriş merkezleri değildir.
Bunlar gereklidir ama yeterli değildir.
Dünya şehri olmak için fikir üretmek gerekir.
Bilim üretmek gerekir.
Teknoloji üretmek gerekir.
Sanat üretmek gerekir.
Marka üretmek gerekir.
Üniversiteleri dünyadan öğrenci çeken merkezlere dönüştürmek gerekir.
Uluslararası toplantıları İstanbul’da yapmak gerekir.
Dünyanın meselelerinin konuşulduğu masaları İstanbul’da kurmak gerekir.
Gençlerimizi dünya ile rekabet edecek biçimde yetiştirmek gerekir.
Ve bütün bunları yaparken İstanbul’un ruhunu kaybetmemek gerekir.
Çünkü İstanbul’u Singapur’un, Londra’nın, New York’un veya başka bir şehrin kopyası yapmak başarı değildir.
İstanbul, İstanbul olarak dünya merkezi olmalıdır.
EN BÜYÜK TEHLİKE: İSTANBUL’UN RUHUNU KAYBETMESİ
Bir şehrin binalarını yeniden yapabilirsiniz.
Yollarını yeniden açabilirsiniz.
Köprülerini yeniden kurabilirsiniz.
Ama bir şehrin hafızasını yok ederseniz onu kolay kolay geri getiremezsiniz.
İstanbul’un mahalle kültürü…
Komşuluğu…
Çeşmeleri…
Mezarlıkları…
Tarihî yapıları…
Camileri…
Kiliseleri…
Sinagogları…
Hanları…
Çarşıları…
Ahşap evleri…
Boğaz köyleri…
Esnaf kültürü…
Bunların tamamı İstanbul’un hafızasıdır.
İstanbul’u geleceğe taşırken bu hafızayı korumak zorundayız.
Çünkü hafızasını kaybeden şehir, kimliğini de kaybeder.
İSTANBUL’UN GELECEĞİ GENÇLERİN ELİNDEDİR
Gençlerimize İstanbul’u yalnız trafik, kalabalık ve yüksek binalardan ibaret bir şehir olarak bırakamayız.
Onlara İstanbul’un hikâyesini anlatmalıyız.
Fatih’i anlatmalıyız.
Mimar Sinan’ı anlatmalıyız.
Süleymaniye’yi anlatmalıyız.
Millî Mücadele’yi anlatmalıyız.
6 Ekim’i anlatmalıyız.
Ama yalnız geçmişi anlatmak da yetmez.
Onlara şunu sormalıyız:
“2053’ün İstanbul’unu siz nasıl kuracaksınız?”
Fethin 600. yılına giderken İstanbul nasıl bir şehir olacak?
Bilim üreten mi?
Teknoloji geliştiren mi?
Dünyaya kültür ihraç eden mi?
Türk dünyasını bir araya getiren mi?
Balkanlarla Anadolu arasında yeniden güçlü köprüler kuran mı?
Dünyanın gençlerini üniversitelerine çeken mi?
Uluslararası diplomasinin merkezi olan mı?
İşte gençlerimizin önüne böyle büyük hedefler koymalıyız.
Çünkü büyük şehirlerin büyük hayallere ihtiyacı vardır.
İSTANBUL’A SAHİP ÇIKMAK TÜRKİYE’NİN GELECEĞİNE SAHİP ÇIKMAKTIR
İstanbul Türkiye’nin dünyaya açılan en önemli vitrinlerinden biridir.
Buraya gelen bir yabancı yalnız İstanbul’u görmez.
Türkiye hakkında kanaat oluşturur.
Bu nedenle İstanbul’un temizliği, güvenliği, ulaşımı, mimarisi, kültürü, yeşil alanları, tarihî eserleri ve insan ilişkileri bile bir ülke meselesidir.
İstanbul’a hizmet etmek parti meselesi olmamalıdır.
İstanbul günlük siyasi tartışmaların üzerinde düşünülmesi gereken millî bir değerdir.
Çünkü iktidarlar değişir.
Belediye başkanları değişir.
Yönetimler değişir.
Ama İstanbul kalır.
Bizden önce vardı.
Bizden sonra da var olacaktır.
Mesele, gelecek nesillerin bize şu soruyu sorduğunda vereceğimiz cevaptır:
“Size böylesine büyük bir şehir emanet edildi; siz bu emaneti nasıl bıraktınız?”
SON SÖZ: İSTANBUL BİR DÜNYA ŞEHRİDİR
İstanbul’u sevmek yalnız Boğaz’a bakıp güzel sözler söylemek değildir.
İstanbul’u sevmek ona sahip çıkmaktır.
Tarihini korumaktır.
Denizini korumaktır.
Ormanını korumaktır.
Kültürünü korumaktır.
Çocuklarını eğitmektir.
Gençlerine gelecek vermektir.
Depreme hazırlamaktır.
Bilimle, sanatla, kültürle ve teknolojiyle güçlendirmektir.
Ve İstanbul’u yeniden dünyanın fikir üreten merkezlerinden biri hâline getirmektir.
Çünkü İstanbul sıradan bir şehir değildir.
İstanbul bir dünya şehridir.
İstanbul bir dünya merkezidir.
İstanbul, Asya ile Avrupa’nın el sıkıştığı yerdir.
İstanbul, Karadeniz’in Akdeniz’e açılan kapısıdır.
İstanbul, Balkanların Anadolu’ya uzanan hafızasıdır.
İstanbul, Türk dünyasının Batı’ya açılan büyük pencerelerinden biridir.
İstanbul, Fatih’in emanetidir.
İstanbul, Millî Mücadele’nin yeniden özgürlüğüne kavuşturduğu aziz şehirdir.
Ve İstanbul, Cumhuriyetimizin dünyaya bakan yüzlerinden biridir.
Bize düşen İstanbul’u yalnız geçmişiyle övülen bir şehir olarak bırakmak değildir.
Görevimiz; geçmişinden güç alan, bugününü doğru yöneten ve geleceğin dünyasında söz sahibi olan bir İstanbul inşa etmektir.
Çünkü bazı şehirler bir ülkeye aittir.
Bazı şehirler bir coğrafyaya yön verir.
İstanbul ise tarihin kendisine emanet ettiği dünya şehirlerinden biridir.
Onu korumak bir görevdir.
Onu geliştirmek bir sorumluluktur.
Onu gelecek yüzyıllara daha güçlü taşımak ise milletimize karşı borcumuzdur.
İstanbul bizim hafızamızdır.
İstanbul bizim medeniyetimizdir.
İstanbul bizim dünyaya açılan kapımızdır.
Ve unutmayalım:
İstanbul güçlü olursa Türkiye’nin dünyadaki sesi daha güçlü çıkar.
