Bir Milletin Hafızası: Şehitlerin Suskunluğu, Kitapların Sırrı ve Tarihin Sahipsiz Sayfaları
Bazı kitaplar okunur, bazı kitaplar çözülür, bazı kitaplar ise yüzyıllar boyunca insanlığa susarak meydan okur.
Bazı insanlar da böyledir.
Onların hayatları bir kitap gibi önümüzde durmaz. Çoğunun adını bilmeyiz, yüzünü görmeyiz, son sözünü işitmeyiz. Fakat bugün özgürce aldığımız her nefeste, onların yarım kalmış ömürlerinden bir satır vardır.
Bir tarafta yüzyıllardır çözülemeyen Voynich El Yazması…
Bir tarafta Bulgaristan’da ortaya çıkarıldığı belirtilen, altın levhalardan meydana gelen esrarengiz bir kitap…
Diğer tarafta ise vatan toprağına düşen, hikâyeleri çoğu zaman tam olarak yazılamayan şehitlerimiz…
Aslında bu üç görüntünün ortak bir mesajı vardır:
İnsanlık, geçmişini okumaya çalışmaktadır. Ancak geçmişi anlamak yalnızca harfleri çözmekle değil, emanete sahip çıkmakla mümkündür.
Çözülemeyen Kitaplar, Unutulan Hayatlar
Voynich El Yazması, bugün Yale Üniversitesi Beinecke Nadir Kitaplar ve El Yazmaları Kütüphanesi’nde korunan, bilinmeyen bir yazı sistemiyle kaleme alınmış esrarengiz bir eserdir. Bitkilere, gökyüzüne, insan bedenine ve çeşitli sembollere benzeyen çizimler içeren el yazmasının kesin anlamı hâlâ çözülememiştir. Yale kaynakları eseri 15. yüzyılın sonları ile 16. yüzyılın başları arasına tarihlendirmektedir.
Yüzyıllardır bilim insanları, dil uzmanları, tarihçiler ve şifre çözücüler bu kitabın satırları arasında dolaşıyor. Herkes aynı soruyu soruyor:
Bu harflerin ardında ne var?
Fakat belki de daha önemli bir soru şudur:
İnsanlığın gözünün önünde duran, fakat anlamını çözemediği yalnızca eski kitaplar mıdır?
Bir şehit annesinin sessizliği de çoğu zaman çözülemeyen bir metindir.
Bir babanın, evladının mezarı başında yere eğilen başı da okunmayı bekleyen bir cümledir.
Bir eşin yarım kalan hayatı, bir çocuğun babasız büyüyüşü, bir milletin uğruna bedel ödenmiş bağımsızlığı da tarihin en ağır el yazmalarıdır.
Biz bazen eski bir metindeki tek harfi çözmek için yıllarca çalışıyoruz; fakat yanı başımızdaki fedakârlığın anlamını birkaç günde unutabiliyoruz.
İşte asıl tehlike burada başlamaktadır.
Altından Kitap Yapmak ile Altın Değerinde Tarih Yazmak
Bulgaristan’ın başkenti Sofya’daki Ulusal Tarih Müzesi’ne bağışlanan ve “Etrüsk Altın Kitabı” ya da “Altın Orfik Kitap” olarak anılan eser, altın halkalarla birbirine bağlanmış altı küçük levhadan oluşmaktadır. Levhalar üzerinde Etrüsk harfleriyle yazıldığı ileri sürülen metinlerin yanı sıra atlı, çalgı, savaşçı ve mitolojik figürlere benzeyen tasvirler bulunmaktadır. Eserin yaklaşık MÖ 7. yüzyıla tarihlendirildiği ve en eski çok sayfalı kitaplardan biri olabileceği ileri sürülmektedir. Bununla birlikte, eserin kesin tarihlendirilmesi ve özgünlüğü konusunda akademik ihtiyatın korunması gerektiği de belirtilmektedir.
Sosyal medya, böyle buluntuları çoğu zaman tartışmasız gerçeklermiş gibi sunuyor. “Dünyanın en eski kitabı bulundu”, “insanlık tarihi yeniden yazılıyor” gibi başlıklar hızla yayılıyor.
Oysa tarih, heyecan kadar dikkat de ister.
Bir eserin değerini artırmak için ona gerçek dışı unvanlar vermeye gerek yoktur. Altı altın levhadan oluşan böyle bir nesne, zaten başlı başına incelenmeye değer kültürel bir mirastır.
Buradan çıkarılacak ders açıktır:
Tarihe sahip çıkmak, onu abartmak değil; doğru araştırmak, korumak ve gelecek nesillere dürüstçe aktarmaktır.
Çünkü tarih propaganda malzemesine dönüştürüldüğünde, hakikat zarar görür. Bir millet, geçmişini büyütmek için efsane üretmeye başladığında aslında kendi gerçek mirasına güvenmediğini göstermiş olur.
Oysa gerçek tarih, yalandan daha güçlüdür.
Tarih Yalnızca Topraktan Çıkan Eser Değildir
Birçok ülke, topraklarından çıkan eserleri millî gurur vesilesi olarak görür. Arkeolojik buluntular korunur, müzelerde sergilenir, bilimsel yayınlarla dünyaya tanıtılır.
Bu son derece değerlidir.
Fakat tarih sadece yerin altından çıkarılan altın değildir.
Tarih aynı zamanda toprağın altına verdiğimiz insanlardır.
Bir altın kitap bulunduğunda müzeler harekete geçiyor. Uzmanlar toplanıyor, kameralar kuruluyor, konferanslar düzenleniyor. Peki bir şehidin hayatı ne kadar kayda geçiriliyor?
Doğduğu köy…
Çocukluk hayalleri…
Okuduğu okul…
Annesine yazdığı son mesaj…
Arkadaşlarının onun hakkında anlattıkları…
Vatan sevgisinin nasıl oluştuğu…
Bunların her biri gelecek kuşaklar için birer tarih belgesidir.
Şehitlerimizi yalnızca ölüm tarihleriyle anmak yeterli değildir. Onları yaşamlarıyla anlatmak gerekir.
Çünkü şehit, sadece toprağa düşen asker değildir. Şehit, bir milletin hangi değerler uğruna ayakta kaldığını gösteren canlı bir şahittir.
Özgürlük, Kendiliğinden Gelmiş Bir Hediye Değildir
Bugün özgürce aldığımız her nefes, geçmişte ödenmiş bedellerin emanetidir.
Bayrağımızın gökyüzünde dalgalanması, ezanın okunması, çocuklarımızın kendi vatanlarında geleceğe güvenle bakabilmesi tesadüf değildir.
Bu huzurun arkasında nöbet tutanlar vardır.
Dönmeyenler vardır.
Yarım kalan düğünler, söylenemeyen ninniler, açılamayan okul çantaları, boş kalan sofralar vardır.
Bu nedenle şehitleri anmak, yılda birkaç güne sıkıştırılacak bir tören değildir.
Şehitleri anmak;
vatanın kıymetini bilmek,
devletin kurumlarını güçlendirmek,
milletin birliğini korumak,
gençleri bilinçli yetiştirmek,
yolsuzluğa ve ihanete karşı durmak,
emanete zarar vermemek demektir.
Şehitlik yalnızca duygusal bir hatıra değildir. Aynı zamanda yaşayanlara yüklenen ahlaki bir sorumluluktur.
Şehitlerin hakkı para ile ödenmez.
Onların hakkı ancak sadakatle, hizmetle, birlikle ve vatanı daha güçlü hâle getirmekle ödenmeye çalışılabilir.
Bir Millet Hafızasını Kaybederse Geleceğini de Kaybeder
Voynich El Yazması’nın dili bilinmiyor olabilir. Altın kitabın üzerindeki işaretler tam olarak açıklanamamış olabilir. Fakat bir milletin kendi tarihini okuyamaması bundan daha ağırdır.
Bugün gençlerimiz tarihî şahsiyetlerini bilmiyorsa, şehitlerinin isimlerini tanımıyorsa, dedelerinin hangi şartlarda yaşadığını öğrenmiyorsa ortada büyük bir hafıza sorunu vardır.
Hafızasını kaybeden insan nasıl kim olduğunu unutursa, hafızasını kaybeden millet de nereden geldiğini ve nereye gitmesi gerektiğini unutur.
Bu boşluğu daha sonra başkalarının yazdığı hikâyeler doldurur.
Millete kendi kahramanları unutturulur; yerine yapay kahramanlar sunulur.
Gerçek mücadeleler önemsizleştirilir; sahte gündemler büyütülür.
Fedakârlık küçümsenir; bencillik yüceltilir.
Vatan sevgisi eski moda gösterilir; köksüzlük çağdaşlık olarak pazarlanır.
Bu yüzden millî hafızanın korunması yalnızca tarihçilerin işi değildir. Ailenin, okulun, medyanın, üniversitenin, sivil toplumun ve devletin ortak görevidir.
Sosyal Medya Çağında Hakikat Sorumluluğu
Günümüzde tarihî bilgiler çoğu zaman birkaç saniyelik videolarla tüketiliyor.
Etkileyici bir müzik…
Parlayan bir kitap görüntüsü…
“İnsanlığın çözemediği sır” başlığı…
Ve ardından binlerce paylaşım…
Fakat görüntünün etkileyici olması, bilginin doğru olduğu anlamına gelmez.
Voynich El Yazması hakkında onlarca kez “çözüldü” iddiası ortaya atılmıştır. Ancak bilim dünyasında genel kabul gören kesin bir çözüm hâlâ bulunmamaktadır. Etrüsk Altın Kitabı konusunda da “dünyanın tartışmasız en eski kitabı” ifadesini ihtiyatla karşılamak gerekir. Çünkü “kitap” tanımı, tarihlendirme yöntemi, buluntu şartları ve özgünlük meselesi bilimsel değerlendirme ister.
Millî duygularımızı güçlendirmek için yanlış bilgiye ihtiyacımız yoktur.
Gerçekler zaten yeterince değerlidir.
Hakikate sadakat, tarihe saygının ilk şartıdır.
Çünkü yanlış bilgiyle oluşturulan gurur geçicidir; bilgiye dayanan şuur ise kalıcıdır.
Şehitlerimizin Hayatı Millî Bir Arşive Dönüştürülmelidir
Şehitlerimizin isimleri yalnızca anıtlarda yazılı kalmamalıdır.
Her şehidimiz için dijital ve basılı hayat dosyaları hazırlanmalıdır. Ailelerinin izniyle fotoğrafları, mektupları, hatıraları, öğretmenlerinin ve silah arkadaşlarının anlatımları kayda geçirilmelidir.
Okullarda öğrenciler, bulundukları ilçelerin ve şehirlerin şehitlerini tanımalıdır.
Kütüphanelerde “Şehitlerimizin Hayatı” bölümleri kurulmalıdır.
Belgeseller, kısa filmler ve çocuk kitapları hazırlanmalıdır.
Sokaklara yalnızca isim verilmemeli; o ismin kim olduğu da anlatılmalıdır.
Çünkü bir ismi tabelaya yazmak yetmez. O ismin temsil ettiği fedakârlığı yeni nesillerin kalbine yazmak gerekir.
Belki de geleceğin en kıymetli kitabı, altından yapılmış bir kitap olmayacaktır.
Belki de en kıymetli eser, adı unutulmasın diye bir şehidin hayatının yazıldığı sade bir defter olacaktır.
Geçmişe Sahip Çıkmak, Geleceği İnşa Etmektir
Müzelerde saklanan eski eserler insanlığın ortak mirasıdır. Onları korumak medeniyet görevidir.
Fakat milletlerin yalnızca maddi eserleri değil, manevi mirasları da vardır.
Vatan sevgisi…
Fedakârlık…
Sadakat…
Cesaret…
Adalet…
Birlik…
Bunlar altın levhalara yazılmamış olabilir. Fakat milletlerin gerçek hazinesi işte bu değerlerdir.
Bir milletin kasaları altınla dolu olabilir. Eğer evlatları vatan sevgisini kaybetmişse o millet fakirdir.
Bir milletin müzeleri paha biçilmez eserlerle dolu olabilir. Eğer geçmişine yabancılaşmışsa o millet sahipsizdir.
Bir milletin çok kitabı olabilir. Eğer o kitaplardan ders çıkarmıyorsa cehalet devam ediyor demektir.
En Büyük Sır: Emanete Layık Olabilmek
İnsanlık yüzyıllardır eski metinlerin sırrını çözmeye çalışıyor.
Voynich El Yazması ne anlatıyor?
Altın levhalarda hangi mesaj bulunuyor?
Bilinmeyen sembollerin arkasında hangi inanç, hangi korku, hangi bilgi saklı?
Bunlar elbette önemlidir.
Ancak bizim için çözülmesi gereken daha yakın bir mesele vardır:
Şehitlerimiz bize nasıl bir vatan emanet etti ve biz bu emaneti nasıl taşıyoruz?
Asıl soru budur.
Bugün özgürce aldığımız her nefes, onların yarım kalmış ömürlerinin emanetidir. İsimlerini bilmesek bile yürüdüğümüz yollarda izleri, dalgalanan bayrakta nefesleri, vatan toprağında hatıraları vardır.
Onların hakkı ödenmez.
Fakat onların hatırasına layık olunabilir.
Bunun yolu da hamasetten değil; çalışmaktan, üretmekten, doğruyu savunmaktan, birlik içinde yaşamaktan ve vatanı gelecek nesillere daha güçlü bırakmaktan geçer.
Çünkü bazı kitaplar altına yazılır.
Bazıları bilinmeyen harflerle kaleme alınır.
Bazıları ise kanla, fedakârlıkla ve yarım kalan ömürlerle milletin hafızasına yazılır.
Ve o kitabın adı:
Vatandır.
Arzu ÜNAL
Genel Başkan